ਸੁਣੋ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਚੀਨ ਵਾਣੀ! ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਤਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ—ਹੁਣ ਪੂਰਬ ਦੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਇੱਥੇ ਅੰਧ, ਵਾਮੰਕੁਰ, ਵੱਲਕ, ਅਤੇ ਮਖੰਤਕ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਅੰਗ, ਵੰਗ, ਮਲਾਦ, ਮਲਾਵਰਤਿਕ, ਭਦ੍ਰਤੁੰਗ, ਪ੍ਰਤਿਜਯ, ਭਾਰਯੰਗ ਅਤੇ ਅਪਾਮਰਦਕ ਲੋਕ ਵੀ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਗਜੋਤਿਸ਼, ਮਦਰ, ਵਿਦੇਹ, ਤਾਮਰਲਿਪਤਕ, ਮੱਲ, ਮਗਧ, ਨੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੂਰਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੂਰਨ, ਕੇਵਲ ਅਤੇ ਗੋਲੰਗੁਲ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਰਸ਼ਿਕ, ਮੁਸ਼ਿਕ, ਕੁਮਾਰ, ਰਮਥ, ਸ਼ਕ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਮਹਿਸ਼ਕ ਅਤੇ ਕਲਿੰਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਅਭੀਰ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਿਕ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਪੁਲਿੰਦ, ਮੌਲਿਆ, ਵੈਦਰਭ, ਅਤੇ ਦੰਡਕ ਲੋਕ ਵੀ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪੌਲਿਕ, ਮੌਲਿਕ, ਅਸ਼ਮਕ, ਭੋਜਵਰਧਨ, ਕੌਲਿਕ, ਕੁੰਤਲ, ਡੰਭਕ ਅਤੇ ਨੀਲਕਲਕ ਲੋਕ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰਾਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਪੱਛਮੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ: ਸ਼ੂਰਪਰਕ, ਕਾਲਿਧਨ, ਲੋਲ ਅਤੇ ਤਲਕਟਾਈ ਲੋਕ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹਨ—ਮਲਜ, ਕਰਕਸ਼, ਮੇਲਕ ਅਤੇ ਚੋਲਕ। ਉੱਤਮਰਨ, ਦਸ਼ਰਨ, ਭੋਜ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਕ, ਤੋਸ਼ਲ, ਕੋਸ਼ਲ, ਤ੍ਰੈਪੁਰ ਅਤੇ ਵੈਦਿਸ਼ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਤੁੰਬੁਰ, ਚਾਰ, ਯਵਨ, ਪਵਨ, ਅਭਯ, ਰੁੰਡੀਕੇਰ, ਚਰਚਰ ਅਤੇ ਹੋਤ੍ਰਧਰਤਯ ਲੋਕ ਵੀ ਵਿਂਧਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਨਿਹਾਰ, ਤੁਸ਼ਮਾਰਗ, ਕੁਰਵ, ਤੁੰਗਨ, ਖਸ, ਕਰਨਪ੍ਰਵਰਣ, ਉਰਨ, ਦਰਘ ਅਤੇ ਸਕੁੰਤਕ। ਚਿਤ੍ਰਮਾਰਗ, ਮਲਵ, ਕਿਰਾਤ ਅਤੇ ਤੋਮਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ—ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ—ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਰਤ-ਭੂਮੀ ਨੌਂ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੱਖਣ, ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ-ਭੂਮੀ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਜੜ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪਦ, ਅਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ, ਦਿਵਤਾ-ਪਦ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਯਕਸ਼, ਅਪਸਰਾ, ਅਤੇ ਸੱਪ-ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਐਸਾ ਲੋਕ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਤਕ, ਦਿਵਤਾ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਹ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—"ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ, ਜਦੋਂ ਦਿਵਤਾ-ਪਦ ਤੋਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ।" ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਕਰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਿਵਤਾ ਜਾਂ ਦੈਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ-ਭੂਮੀ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਆਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵਰਗਾਂ ਆਪਣੇ ਲਕੜੇ ਉਦੇਸ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ ਧਰਮ, ਧਨ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਤਪ ਦੀ ਵਿਰਲੇ ਫਲ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੇ ਫਲ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਦੇਵ-ਪੂਜਾ, ਅਤੇ ਪਾਠ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਿਵਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਜਨਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਫਲ, ਵਾਂਛਿਤ ਫਲ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਫਲ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਸਥ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲ-ਵਾਸ, ਵਿਰਾਗ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ—all ਇੱਥੇ ਭਾਰਤ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ। ਕੌਣ ਭਾਰਤ-ਭੂਮੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਾਰਤ-ਭੂਮੀ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸੰਯਮਤ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਰਤ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੋਲ, ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ—ਉਂਡਰਾ—ਜੋ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਿਰਾਜਾ ਚੱਕਰ ਤਕ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਸੰਯਮ ਰੱਖਦੇ, ਤਪ ਅਤੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਦਰਯੋਗ ਅਤੇ ਪੂਜਯ ਹਨ। ਪਿਤਰ-ਕਰਮ, ਦਾਨ, ਵਿਆਹ, ਯਜਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਛੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਣਦੇ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ, ਕੁਝ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਲਗੇ, ਕੁਝ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਕਤਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਧਨ ਵਾਲੇ, ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯਜਨ-ਮਹੋਤਸਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਵਰਗ—ਕਸ਼ਤਰੀ ਆਦਿ—ਵੀ ਸੁਸ਼ਾਸਤ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੋਣਾਦਿਤਯ ਖੜਾ ਹੈ; ਉਸ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਦਿਵਤਾ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ—ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ।