ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨਕਸ਼ੇ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਵਣ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਸਾਲ ਭਰ ਵਗਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ—ਮਤ੍ਸਿਆ, ਮੁਕੁਟਕੁਲਿਆ, ਕੁੰਤਲਾ, ਕਾਸ਼ੀਕੋਸ਼ਲਾ—ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਆਂਧ੍ਰ, ਕਲਿੰਗ, ਸ਼ਮਕ, ਵ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਮੱਧ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਥੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਹਯਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਜਿੱਥੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਲਾਕਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ਨੁਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਭਾਰਗਵ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ—ਗੋਵਰਧਨ—ਵਸਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਬੜੀ ਮਨੋਹਰ ਹੈ। ਵਾਹੀਕਾਰਾਟਧਾਨ, ਸੁਤੀਰਾ, ਤੇ ਕਾਲਤੋਯਦਾ ਇੱਥੇ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਹਨ। ਅਪਰਾਂਤ, ਸ਼ੂਦਰ, ਵਾਹਲਿਕ, ਕੇਰਲ, ਗਾਂਧਾਰ, ਯਵਨ, ਸਿੰਧ, ਸੌਵੀਰ ਅਤੇ ਮਦ੍ਰਕ ਭੀ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਤਦ੍ਰੁਹ, ਕਲਿੰਗ, ਪਾਰਦ, ਹਾਰਭੂਸ਼ਿਕ, ਮਾਠਰ, ਕਨਕ, ਕੈਕੇਯ ਅਤੇ ਡੰਭਮਾਲਿਕ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਵਰਗ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਘਰਾਨਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਕਮਬੋਜ ਅਤੇ ਬਰਬਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਮ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਵੀਰ, ਤੁਸ਼ਾਰ, ਪਹਲਵਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ, ਆਤਰੇਯ, ਭਰਦਵਾਜ, ਪੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਦਸ਼ੇਰਕ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਲੰਪਕ, ਸ਼ੁਨਸ਼ੋਕ, ਕੁਲਿਕ, ਜੰਗਲ, ਉਸ਼ਾਧਯ, ਚਲਚੰਦਰ ਅਤੇ ਕਿਰਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਇੱਥੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਟੋਮਰ, ਹੰਸਮਾਰਗ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ, ਕਰੁਣ, ਸ਼ੂਲਿਕ, ਕੁਹਕ ਅਤੇ ਮਗਧ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦੇ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਹੁਣ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ: ਆਂਧ, ਵਾਮੰਕੁਰ, ਵੱਲਕ ਅਤੇ ਮਖੰਤਕ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਅੰਗ, ਵੰਗ, ਮਲਦ, ਮਲਾਵਰਤਿਕ, ਭਦ੍ਰਤੁੰਗ, ਪ੍ਰਤਿਜਯ, ਭਰਯੰਗ ਅਤੇ ਅਪਮਰਦਕ ਵੀ ਪੂਰਬੀ ਲੋਕ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਗਜੋਤਿਸ਼, ਮਦ੍ਰ, ਵਿਦੇਹ, ਤਾਮ੍ਰਲਿਪਤ, ਮੱਲ, ਮਗਧ, ਨੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੂਰਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਥੇ ਵਾਸ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ, ਕੇਵਲ ਅਤੇ ਗੋਲਾਂਗੁਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਰਸ਼ਿਕ, ਮੁਸ਼ਿਕ, ਕੁਮਾਰ, ਰਾਮਥ, ਸ਼ਕ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਮਹੀਸ਼ਕ ਅਤੇ ਕਲਿੰਗ ਭੀ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅਭੀਰ, ਵੈਸ਼ਿਕ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ, ਪੁਲਿੰਦ, ਮੌਲਯ, ਵਿਦਰਭ ਅਤੇ ਡੰਡਕ ਭੀ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪੌਲਿਕ, ਮੌਲਿਕ, ਅਸ਼ਮਕ, ਭੋਜਵਰਧਨ, ਕੌਲਿਕ, ਕੁੰਤਲ, ਡੰਭਕ ਅਤੇ ਨੀਲਕਲਕ ਵੀ ਦੱਖਣੀ ਲੋਕ ਹਨ। ਹੁਣ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਸੁਣੋ: ਸ਼ੂਰਪਰਕ, ਕਾਲਿਧਨ, ਲੋਲ ਅਤੇ ਤਲਕਟਾਈ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕ—ਮਲਜ, ਕਰਕਸ਼, ਮੇਲਕ ਅਤੇ ਚੋਲਕ—ਵੀ ਹਨ। ਉੱਤਮਰਨ, ਦਸ਼ਰਨ, ਭੋਜ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਕ, ਤੋਸ਼ਲ, ਕੋਸਲ, ਤ੍ਰੈਪੁਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਸ਼ ਵੀ ਇਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਤੁੰਬੁਰ, ਚਾਰ, ਯਵਨ, ਪਵਨ, ਅਭਯ, ਰੁੰਡਿਕੇਰ, ਚਰਚਰ ਅਤੇ ਹੋਤਰਧਰਤਯ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਨ। ਹੁਣ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ: ਨਿਹਾਰ, ਤੁਸ਼ਮਾਰਗ, ਕੁਰਵ, ਤੁੰਗਣ, ਖਸ, ਕਰਨਪ੍ਰਵਰਨ, ਉਰਨ, ਦਰਘ, ਅਤੇ ਸ਼ਕੁੰਤਕ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਚਿਤ੍ਰਮਾਰਗ, ਮਾਲਵ, ਕਿਰਾਤ ਅਤੇ ਟੋਮਰ ਵੀ ਇਥੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ—ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ—ਦੇ ਨਿਯਮ ਸਥਾਪਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਰਤ ਵਰਗਾ ਦੇਸ਼ ਨੌਂ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੱਖਣ, ਪੂਰਬ ਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜ, ਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਇਹ ਭਾਰਤ ਭੂਮੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬੀਜ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਬ੍ਰਹਮਤਾ, ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਸਤਾ, ਦੇਵਤਾ ਹੋਣਾ, ਮਰੁਤਾਂ ਦਾ ਜਨਮ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਯਕਸ਼, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਸੱਪ ਤੇ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ—ਸਭ ਕੁਝ ਇਥੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸਥਾਵਰ ਜੀਵ ਇੱਥੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗੀਆਂ ਜਾਂ ਮਾੜੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਹੋਰ ਕੋਈ ਐਸਾ ਲੋਕ ਨਹੀਂ। ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜਦੋਂ ਇਥੋਂ ਡਿੱਗੀਏ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ। ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾ ਦੇਵਤੇ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਨਾ ਦਾਨਵ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗ ਆਪਣੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਤੇ ਮੋਖ ਦੇ ਮਹਾਨ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਅਤਿ ਦੁੱਲਭ ਫਲ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪਾਠ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਦੇਵਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਜਨਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਫਲ, ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਫਲ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਇਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਨਵਾਸੀ ਜੀਵਨ, ਤਿਆਗ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ—all ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉਸ ਉੱਚਤਮ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।