ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਉੱਚੇ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਵਿਅਪਕ ਪਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਹਨ—ਕੋਲਾਹਲ, ਵੈਭ੍ਰਾਜ, ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਦਰਦਲਾਚਲ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿਅਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਤੰਧਯ, ਵਿਦ੍ਯੁਤ, ਮੈਨਾਕ, ਸੁਰਸਾ, ਤੁੰਗਪ੍ਰਸਥ, ਨਾਗਗਿਰੀ, ਗੋਧਨਾ ਅਤੇ ਪਾਂਡਰਾਚਲ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ। ਫੁਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪੁਸ਼ਪਗਿਰੀ, ਵੈਜਯੰਤ, ਰੈਵਤ, ਅਰਬੁਦਾ, ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ, ਗੋਮੰਥ, ਕ੍ਰਿਤਸ਼ੈਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾਚਲ ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੀਪਰਵਤ, ਚਕੋਰਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਹੋਰ ਸੈਂਕੜੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਲੇਛ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ—ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ: ਗੰਗਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਸਿੰਧੂ ਅਤੇ ਚੰਦਰਭਾਗਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਮੁਨਾ, ਸ਼ਤਦ੍ਰੂ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ, ਵਿਤਸਤਾ, ਇਰਾਵਤੀ, ਕੁਹੁ, ਗੋਮਤੀ, ਧੂਤਪਾਪਾ, ਬਾਹੁਦਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਵੀ ਹਨ। ਵਿਪਾਸ਼ਾ, ਦੇਵਿਕਾ, ਚਕਸ਼ੁਰ, ਨਿਸ਼ਠੀਵਾ, ਗੰਡਕੀ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਅਤੇ ਆਪਗਾ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਵਮ੍ਰਿਤੀ, ਦੇਵਵਤੀ, ਵਾਤਘਨੀ, ਸਿੰਧੂ, ਵੇਣਿਆ, ਚੰਦਨਾ, ਸਦਾਨੀਰਾ ਅਤੇ ਮਹੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਚਰਮਣਵਤੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਦਿਸ਼ਾ, ਵੇਦਵਤੀ, ਸਿਪਰਾ, ਅਵੰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਰਿਆਤ੍ਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੋਣਾ, ਮਹਾਨਦੀ, ਨਰਮਦਾ, ਸੁਰਥਾ, ਕਰਿਆ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਦਸ਼ਾਰਣਾ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਾ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿਤ੍ਰੋਤਪਲਾ, ਵੇਤ੍ਰਵਤੀ, ਕਰਮੋਦਾ, ਪਿਸ਼ਾਚਿਕਾ, ਅਨ੍ਯਾਤਿਲਘੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਵਿਪਾਪਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਵਲਾ ਵੀ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਧੇਰੁਜਾ, ਸ਼ਕਤਿਮਤੀ, ਸ਼ਕੁਨੀ, ਤ੍ਰਿਦਿਵਾ, ਕਰਮੁਹ ਅਤੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਵਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਸਿਪਰਾ, ਪਯੋਸ਼ਣੀ, ਨਿਰਵਿੰਧਿਆ, ਤਾਪੀ, ਵੇਣਾ, ਵੈਤਰਨੀ, ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦਵਤੀ ਉੱਤਮ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਟੋਇਆ, ਮਹਾਗੌਰੀ, ਦੁರ್ಗਾ, ਅੰਤਹਸ਼ਿਲਾ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਵੀ pavittar ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਗੋਦਾਵਰੀ, ਭੀਮਰਥੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣਾ, ਤੁੰਗਭਦਰਾ, ਸੁਪ੍ਰਯੋਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ, ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀ ਸਮੇਤ, ਉਥੇ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਹਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰਿਤਮਾਲਾ, ਤਾਮ੍ਰਪਰਣੀ, ਪੁਸ਼੍ਯਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਆਲਾਵਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਮਲਯਾ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਠੰਢੀਆਂ ਨਦੀਆਂ—ਪਿਤ੍ਰਸੋਮਰਸ਼ਿਕੁਲਿਆ, ਵੰਜੁਲਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵਾ—ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਲਾਂਗੁਲਿਨੀ, ਵੰਸ਼ਕਰਾ, ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਸੁਵਿਕਾਲਾ, ਕੁਮਾਰੀ, ਮਨੂਗਾ ਅਤੇ ਮੰਦਗਾਮਿਨੀ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਸ਼ਯਾਪਲਾਸਿਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਤਿਮਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਸਵਤੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੰਗਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਹਨ, ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ; ਬੇਅੰਤ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਕੁਝ ਨਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਸਾਲ ਭਰ; ਮਤਸਿਆ, ਮੁਕੁਟਕੁਲਿਆ, ਕੁੰਤਲਾ, ਕਾਸ਼ਿਕੋਸ਼ਲਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਂਧ੍ਰ, ਕਲਿੰਗ, ਸ਼ਮਕ, ਵ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਮੱਧ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇੱਥੇ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਹਿਆ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ, ਜਿਥੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਗੋਵਰਧਨ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਾਰਗਵ ਦਾ ਹੈ, ਮਨੋਹਰ ਹੈ; ਵਾਹੀਕਾਰਾਟਧਾਨ, ਸੁਤੀਰਾ ਅਤੇ ਕਾਲਤੋਯਦਾ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਅਪਰਾਂਤ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ, ਵਾਹਲਿਕ, ਕੇਰਲ, ਗਾਂਧਾਰ, ਯਵਨ, ਸਿੰਧੁ, ਸੌਵੀਰ ਅਤੇ ਮਦ੍ਰਕ ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਤਦ੍ਰੁਹ, ਕਲਿੰਗ, ਪਾਰਦ, ਹਾਰਭੂਸ਼ਿਕ, ਮਾਠਰ, ਕਨਕ, ਕੈਕੇਯ ਅਤੇ ਦੰਭਮਾਲਿਕ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਕੁਟੰਬ, ਕੰਬੋਜ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਤੇ ਬਰਬਰ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਆਮ ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ। ਵੀਰ, ਤੁਸ਼ਾਰ, ਪਹਲਵਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ, ਅਤਰੇਯ, ਭਰਦਵਾਜ, ਪੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਦਸ਼ੇਰਕ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਲੰਪਕ, ਸ਼ੁਨਸ਼ੋਕ, ਕੁਲਿਕ, ਜੰਗਲ, ਉਸ਼ਾਧਯ, ਚਲਚੰਦਰ ਅਤੇ ਕਿਰਾਤਾਂ ਦੇ ਜਨਜਾਤੀ ਵੀ ਹਨ। ਤੋਮਰ, ਹੰਸਮਰਗ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ, ਕਰਨ, ਸ਼ੂਲਿਕ, ਕੂਹਕ ਅਤੇ ਮਗਧ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਹਨ; ਹੁਣ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ ਸੁਣੋ: ਆਂਧ, ਵਾਮੰਕੁਰ, ਵੱਲਕ ਅਤੇ ਮਖੰਤਕ। ਅੰਗ, ਵੰਗ, ਮਲਦ, ਮਲਵਰਤਿਕ, ਭਦ੍ਰਤੁੰਗ, ਪ੍ਰਤਿਜਯ, ਭਰਯੰਗ ਅਤੇ ਅਪਮਰਦਕ ਵੀ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਗਜੋਤਿਸ਼, ਮਦ੍ਰ, ਵਿਦੇਹ, ਤਾਮ੍ਰਲਿਪਤਕ, ਮੱਲ, ਮਗਧ, ਨੰਦ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ: ਪੂਰਨ, ਕੇਵਲ ਅਤੇ ਗੋਲੰਗੂਲ। ਰਸ਼ਿਕ, ਮੁਸ਼ਿਕ, ਕੁਮਾਰ, ਰਮਥ, ਸ਼ਕ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਮਹਿਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਕਲਿੰਗ ਵੀ ਹਨ। ਅਭੀਰ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਿਕ, ਸਾਰੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਪੁਲਿੰਦ, ਮੌਲੇਯ, ਵਿਦਰਭ ਅਤੇ ਦੰਡਕ ਵੀ ਹਨ। ਪੌਲਿਕ, ਮੌਲਿਕ, ਅਸ਼ਮਕ, ਭੋਜਵਰਧਨ, ਕੌਲਿਕ, ਕੁੰਤਲ, ਦੰਭਕ ਅਤੇ ਨੀਲਕਲਕ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਹਨ; ਹੁਣ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ ਸੁਣੋ: ਸ਼ੂਰਪਰਕ, ਕਾਲਿਧਨ, ਲੋਲ ਅਤੇ ਤਲਕਟਾਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਲੋਕ ਹਨ; ਹੁਣ ਵਿਂਧਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸੁਣੋ: ਮਲਜ, ਕਰਕਸ਼, ਮੇਲਕ ਅਤੇ ਚੋਲਕ। ਉੱਤਮਰਨ, ਦਸ਼ਾਰਣ, ਭੋਜ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਕ, ਤੋਸ਼ਲ, ਕੋਸ਼ਲ, ਤ੍ਰੈਪੁਰ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਤੀਆਂ ਸਭ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।