ਹੇ ਮਹਾਨ ਸਾਧੂਓ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਨਾਮਕ ਜੋ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਰਕ। ਇਸ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀਓ, ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਜ਼ਰੂਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ, ਜੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਉੱਚੀ ਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਜਾਤੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਯਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼—ਇਹ ਚਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦੇਵੀਅਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੋਰ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ, ਰਾਗ-ਦ੍ਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਯਮ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਥੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਕਦੋਂ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗੇ?" ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਿਹੜੇ ਕਰਮ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਇੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਮੱਧ ਖੰਡ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਨੂੰ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਧਰਤੀ, ਇਸਦੇ ਪਰਵਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਖੰਡਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀਓ, ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਨੌ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ ਪਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਨੌਂ ਖੰਡ ਹਨ: ਇੰਦਰਦੀਪ, ਕਸ਼ੇਰੂ, ਤਾਮਰਵਰਨ, ਗਭਸਤਿਮਾਨ, ਨਾਗਦੀਪ, ਸੌਮਯ, ਗਾਂਧਰਵ, ਵਾਰੁਣ ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ ਖੰਡ। ਇਹ ਨੌਵਾਂ ਖੰਡ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਿਰੀਆਤ ਹਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਯਵਨ ਹਨ; ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ, ਜੰਗ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਆਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮਹੇੰਦਰ, ਮਲਯ, ਸਹਯ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ ਅਤੇ ਰਿਕਸ਼ਾ—ਇਹ ਮੁੱਖ ਪਰਵਤ ਹਨ। ਵਿਂਧਿਆ ਅਤੇ ਪਾਰੀਯਾਤ੍ਰਾ ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ ਸੱਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਰਵਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਪਰਵਤ ਹਨ। ਇਹ ਪਰਵਤ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਉੱਚੇ, ਸੁਹਾਵਣੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਲਾਹਲ, ਵੈਭ੍ਰਾਜ, ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਦਰਦਲਾਚਲ। ਹੋਰ ਪਰਵਤ ਹਨ: ਵਾਤੰਧਯ, ਵੈਦਿਉਤ, ਮੈਨਾਕ, ਸੁਰਸਾ, ਤੁੰਗਪ੍ਰਸਥ, ਨਾਗਗਿਰੀ, ਗੋਧਨਾ ਅਤੇ ਪਾਂਡਰਾਚਲ। ਪੁਸ਼ਪਗਿਰੀ, ਵੈਜਯੰਤ, ਰੈਵਤ, ਅਰਬੁਦ, ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ, ਗੋਮੰਤ, ਕ੍ਰਿਤਸ਼ੈਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾਚਲ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀਪਰਵਤ, ਚਕੋਰਾ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਪਰਵਤ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਲੇਛ ਆਦਿ ਲੋਕ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਵਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਦਰਿਆ ਵਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਜਾਤੀ: ਗੰਗਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਸਿੰਧੂ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਭਾਗਾ। ਯਮੁਨਾ, ਸ਼ਤਦਰੂ, ਵਪਾਸ਼ਾ, ਵਿਤਸਤਾ, ਇਰਾਵਤੀ, ਕੁਹੂ, ਗੋਮਤੀ, ਧੂਤਪਾਪਾ, ਬਾਹੁਦਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ—ਇਹ ਦਰਿਆ ਹਨ। ਵਪਾਸ਼ਾ, ਦੇਵਿਕਾ, ਚਕਸ਼ੁਰ, ਨਿਸ਼ਠਿਵਾ, ਗੰਡਕੀ, ਕਉਸ਼ਿਕੀ ਅਤੇ ਆਪਗਾ—all ਇਹ ਦਰਿਆ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਮ੍ਰਿਤੀ, ਦੇਵਵਤੀ, ਵਾਤਘਨੀ, ਸਿੰਧੂ, ਵੇਣਿਆ, ਚੰਦਨਾ, ਸਦਾਨੀਰਾ ਅਤੇ ਮਹੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਚਰਮਣਵਤੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਦਿਸ਼ਾ, ਵੇਦਵਤੀ, ਸਿਪਰਾ, ਅਵੰਤਿ ਅਤੇ ਪਾਰੀਯਾਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਵਗਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਦਰਿਆ ਵੀ ਉਲਲੇਖਤ ਹਨ। ਸ਼ੋਣਾ, ਮਹਾਨਦੀ, ਨਰਮਦਾ, ਸੁਰਥਾ, ਕਰਿਆ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਦਸ਼ਾਰਣਾ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਾ ਹੋਰ ਦਰਿਆ ਹਨ। ਚਿਤ੍ਰੋਤਪਲਾ, ਵੇਤ੍ਰਵਤੀ, ਕਰਮੋਦਾ, ਪਿਸ਼ਾਚਿਕਾ, ਅਨ੍ਯਾਤਿਲਘੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਵਪਾਪਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਵਲਾ ਵੀ ਦਰਿਆ ਹਨ। ਸਧੇਰੁਜਾ, ਸ਼ਕਤਿਮਤੀ, ਸ਼ਕੁਨੀ, ਤ੍ਰਿਦਿਵਾ, ਕਰਮੁਹ ਅਤੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਪਰਾ, ਪਯੋਸ਼ਣੀ, ਨਿਰਵਿੰਦਿਆ, ਤਾਪੀ, ਵੇਣਾ, ਵੈਤਰਨੀ, ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦਵਤੀ ਉੱਤਮ ਦਰਿਆ ਹਨ। ਟੋਯਾ, ਮਹਾਗੌਰੀ, ਦੁਰਗਾ, ਅੰਤਹਸ਼ਿਲਾ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਜਲ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਗੋਦਾਵਰੀ, ਭੀਮਰਥੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣਾ, ਤੁੰਗਭਦ੍ਰਾ, ਸੁਪ੍ਰਯੋਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਰਿਆ, ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀ ਸਮੇਤ, ਇੱਥੇ ਵਗਦੇ ਹਨ। ਸਹਯਾ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਮਾਲਾ, ਤਾਮਰਪਰਨੀ, ਪੁਸ਼ਯਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਆਲਾਵਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਠੰਢੇ ਜਲ ਵਾਲੀਆਂ, ਮਲਯਾ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ: ਪਿਤ੍ਰਸੋਮਰਸ਼ਿਕੁਲਿਆ, ਵੰਜੁਲਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵਾ। ਲਾਂਗੁਲਿਨੀ, ਵੰਸ਼ਕਰਾ, ਜੋ ਮਹੇੰਦਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੁਵਿਕਾਲਾ, ਕੁਮਾਰੀ, ਮਨੂਗਾ ਅਤੇ ਮੰਦਗਾਮਿਨੀ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਸ਼ਯਾਪਲਾਸਿਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਤਿਮਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ—all ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸਰਸਵਤੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੰਗਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਹਨ, ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਜਾਤੀ।