ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੌੜੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਲਹਿਰਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਥੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਸੀ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ। ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਰਸ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਪੌਦੇ, ਅਨੇਕ ਜੀਵ ਜੰਤੂ, ਤੇ ਅਸੰਖ ਅਚੰਭੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਤਪੋਵਨ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਦੇ ਆਦਰਯੋਗ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਨਾਗ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਅਸਮਾਨੀ ਜੀਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੋਈ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਸਾਜ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਜੀਵ ਜਦੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਾਂ ਬੜਾ ਆਨੰਦਮਈ ਸੀ। ਦੱਖਣੀ ਹਵਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਉਸ ਪਰਮ ਪਿਤਾ, ਸਭ ਦੇ ਦਾਦਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਬੜੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਖੇਤਰ ਕਿਹੜਾ ਹੈ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ! ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਸੁਣੋ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਭਾਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਨਾਮਕ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਨਰਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿਚ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਓ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰਗ, ਜੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨੂੰ ਸਯਮ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਥੇ ਉੱਚੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਓ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਯਮਿਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ—ਇਹ ਚਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ, ਉਥੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ, ਦੇਵਤਾ ਬਣੇ। ਹੋਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਸੰਤੋਖੀ, ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਉਥੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਜੋ ਲੋਕ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਹਵਾਈ ਰਥਾਂ 'ਚ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ ਪੁੰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੇਵਤੇ ਸਦਾ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਅਸੀਂ ਕਦੋਂ ਉਸ ਭੂਮੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗੇ?” ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਜਿਹੜੇ ਕਰਮ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਇਸ ਮੱਧ ਖੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਮਾਨਵਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਭਾਰਤ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦੇਸ਼, ਇਸ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਗਾਂ ਬਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਛੱਡੇ, ਦੱਸੋ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਓ, ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਨੌ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੰਦਰਦੀਪ, ਕਸ਼ੇਰੂ, ਤਾਮਰਵਰਨ, ਗਭਸਤਿਮਾਨ, ਨਾਗਦੀਪ, ਸੌਮਯ, ਗੰਧਰਵ, ਵਾਰੁਣ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨੌਵਾਂ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਿ੍ਰਆਤ ਹਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਯਵਨ ਹਨ; ਇਸ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੂਜਾ, ਯੁੱਧ, ਵਪਾਰ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ ਇਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ, ਮਲਯ, ਸਾਹਯ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ, ਅਤੇ ਕਸ਼ਾ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਵਿਂਧਿਆ ਅਤੇ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਾ—ਇਹ ਸੱਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਚੌੜੇ, ਉੱਚੇ, ਸੁਹਣੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ: ਕੋਲਾਹਲ, ਵੈਭ੍ਰਾਜ, ਮੰਦਰ, ਤੇ ਦਰਦਲਾਚਲ। ਵਾਤੰਧਯ, ਵੈਦਯੁਤ, ਮੈਨਾਕ, ਸੁਰਸਾ, ਤੁੰਗਪ੍ਰਸਥ, ਨਾਗਗਿਰੀ, ਗੋਧਨਾ, ਤੇ ਪਾਂਡਰਾਚਲ ਵੀ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਪਗਿਰੀ, ਵੈਜਯੰਤ, ਰੈਵਤ, ਅਰਬੁਦ, ਸ਼ਯਮੂਕ, ਗੋਮੰਥ, ਕ੍ਰਿਤਸ਼ੈਲ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾਚਲ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਪਰਵਤ, ਚਕੋਰਾ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਲੇਛ ਆਦਿ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਓ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੋ: ਗੰਗਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਸਿੰਧੂ, ਤੇ ਚੰਦਰਭਾਗਾ। ਯਮੁਨਾ, ਸ਼ਤਦਰੂ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ, ਵਿਤਸਤਾ, ਇਰਾਵਤੀ, ਕੁਹੁ, ਗੋਮਤੀ, ਧੂਤਪਾਪਾ, ਬਾਹੁਦਾ, ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ। ਵਿਪਾਸ਼ਾ, ਦੇਵਿਕਾ, ਚਕਸ਼ੁਰ, ਨਿਸ਼ਠੀਵਾ, ਗੰਡਕੀ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਤੇ ਆਪਗਾ—ਇਹ ਸਭ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਵਮ੍ਰਿਤੀ, ਦੇਵਵਤੀ, ਵਾਤਘਨੀ, ਸਿੰਧੂ, ਵੇਣਿਆ, ਚੰਦਨਾ, ਸਦਾਨੀਰਾ, ਤੇ ਮਹੀ ਵੀ ਹਨ। ਚਰਮਣਵਤੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਦਿਸ਼ਾ, ਵੇਦਵਤੀ, ਸਿਪਰਾ, ਅਵੰਤੀ, ਤੇ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੋਣਾ, ਮਹਾਨਦੀ, ਨਰਮਦਾ, ਸੁਰਥਾ, ਕਰਿਆ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਦਸ਼ਾਰਣਾ, ਤੇ ਚਿਤਰਕੂਟਾ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਸਦੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ।