ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜੀ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ! ਇੱਥੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—ਇਸ ‘ਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦਾ, ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਧਰਤੀ ਦੱਸੋ ਜੋ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਵਿਖਾਓ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।” ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦੀ ਇਕ ਮਹਾਨ ਤਪੋਵਨ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੁੰਨਾਗ, ਕਰਣਿਕਾਰ, ਸਰਲ, ਦੇਵਦਾਰੂ, ਸ਼ਾਲ, ਤਾਲ, ਤਮਾਲ, ਪਨਸ, ਧਵਾ ਅਤੇ ਖਾਦਿਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਸਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਟਲ, ਅਸ਼ੋਕ, ਬਕੁਲ, ਕਰਵੀਰ, ਚੰਪਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਸਨ, ਉਥੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਜੀ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਰਚਤਾ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਆਗਮਾਂ ਦੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸਨ। ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਏ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਸ਼੍ਯਪ, ਜਮਦਗਨੀ, ਭਰਦਵਾਜ, ਗੌਤਮ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੈਮਿਨੀ, ਧੌਮਯ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਵਾਲਮੀਕਿ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਵਾਤ੍ਸਯ, ਗਾਰਗਯ, ਆਸੁਰੀ, ਭਾਰਗਵ ਨਾਮਕ ਸੁਮੰਤੁ, ਕਣਵ, ਮੇਧਾਤਿਥਿ, ਮਾਂਡਵਯ, ਚ੍ਯਵਨ, ਧੂਮਰ, ਅਸੀਤ, ਦੇਵਲ, ਮੌਦਗਲਯ, ਤ੍ਰਿਣਯਜ੍ਞ, ਪਿੱਪਲਾਦ, ਅਕ੍ਰਿਤਵ੍ਰਣ, ਸੰਵਰਤ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਰੈਭ੍ਯ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਹਰਿਤ, ਸ਼ਾਂਡਿਲਯ, ਵਿਭਾਂਡ, ਦੁਰਵਾਸਾ, ਲੋਮਸ਼, ਨਾਰਦ, ਪਰਵਤ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ, ਗਾਲਵ, ਭਾਸਕਰੀ, ਪੁਰਾਣ, ਸੂਤ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਕਪਿਲ, ਉਲੂਕ, ਪੁਲਹ, ਵਾਯੂ, ਦੇਵਸਥਾਨ, ਚਤੁਰਭੁਜ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਪੈਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾਨੁਭੌਤਿਕ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਾਸੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਵਿਆਸ ਜੀ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਹ ਲੈ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਵੇਦ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਪੁਰਾਣ, ਆਗਮ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ-ਮੌਜੂਦਾ-ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਇਕ ਵੱਡਾ, ਦੁਖਦਾਈ, ਸੁੰਨ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੋਹ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਮਗਰਮੱਛ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਭਵੰਡਰ ਵਿੱਚ, ਭ੍ਰਮ ਦੀ ਚਿਖੜੀ ਨਾਲ ਗੰਦਲਾ ਹੋਇਆ, ਲਾਲਚ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਪੈਣਾ ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜਗਤ ਅਸਹਾਇ ਅਤੇ ਬੇਸੁਧ ਹੋ ਕੇ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਭਵਚੱਕਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਲਾ ਕੀ ਹੈ? ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ। ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਵਿਰਲੇ, ਉੱਚੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੋ ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਵਜੋਂ ਸਮਝਾਓ—ਅਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗਲਤ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਦੱਸੋ।” ਸਾਫ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ—ਜੋ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਪੂਰਨ ਗਿਆਤਾ ਸਨ—ਬੋਲੇ, “ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਸੁਣੋ! ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਸੰਵਾਦ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਕਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੌੜੀ ਚੋਟੀ ‘ਤੇ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਧੁਰ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਰਮਣੀਕ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਨੇਕ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਪੱਥਰਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਦੀ ਪੂਜਾ ਯੋਗ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ, ਨਾਗ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ, ਅਪਸਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਸੀ ਜੀਵ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਗੀਤ ਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਵਾਜੇ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਦੱਖਣੀ ਹਵਾ ਕਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਲੈ ਕੇ ਆਈ। ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਪ੍ਰਜਾਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਾ-ਸਮਾਨ ਦੇਵਤਾ ਕੋਲ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਵਿਰਲੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸੋ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ—ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।