ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਬਾਰੇ, ਬ੍ਰਹ್ಮਪੁਰਾਣ ਦੀਆਂ ਆਗਲੇ ਕਈ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਵਰਣਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਇਉਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਕਈ ਤੀਰਥ, ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਮਾਰਾ ਦੀ ਧਾਰਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਧਾਰਾ, ਗੌਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਖਰ, ਸ਼ੁਨਹ ਦਾ ਸਰੋਵਰ, ਨੰਦੀ ਤੀਰਥ, ਕੁਮਾਰਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ, ਕੁਭਕਰਨ ਸਰੋਵਰ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਸਰੋਵਰ, ਧਰਮ ਤੀਰਥ, ਕਾਮ ਤੀਰਥ, ਉੱਡਾਲਕ ਤੀਰਥ, ਸੰਧਿਆ ਤੀਰਥ, ਕਰਤੋਯਾ, ਕਪਿਲਾ, ਲਾਲ ਸਮੁੰਦਰ, ਸ਼ੋਨਾ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਬਾਂਸ ਦੀ ਘੱਟੀ, ਰਿਸ਼ਭ, ਕਾਲਾ ਤੀਰਥ, ਪੁਣ੍ਯਵਤੀ ਦਾ ਸਰੋਵਰ, ਬਦਰੀਕਾ ਆਸ਼ਰਮ, ਰਾਮਾ ਤੀਰਥ, ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ, ਵੀਰਾਜਾ ਤੀਰਥ, ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਦਾ ਜੰਗਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੀਰਥ, ਵਟ ਵਰਖ਼, ਰੋਹਿਨੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੂਆ, ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਸਰੋਵਰ, ਸਾਨੁ ਗਰਤਾ, ਸਮਾਹੇਂਦ੍ਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਤੀਰਥ, ਸ਼੍ਰੀ ਨਦੀ, ਇਸ਼ੁਤੀਰਥ, ਵਾਰਸ਼ਭ, ਕਾਵੇਰੀ ਦਾ ਸਰੋਵਰ, ਕਨ੍ਯਾ ਤੀਰਥ, ਗੋਕਰਨ, ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਬਦਰੀ ਦਾ ਸਰੋਵਰ, ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ, ਵਿਖਰਨਕਾ ਨਾਮਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਨ, ਜਾਤੀ ਦਾ ਸਰੋਵਰ, ਦੇਵਕੂਪ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਦੀ ਢਲਾਨ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਰਤ, ਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮ ਦਾ ਸਰੋਵਰ, ਵਾਲਖਿਲਿਆਂ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਿਅਕਤ ਸਰੋਵਰ—ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਰਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦਾ, ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: "ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਭੂਮੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਤੀਰਥ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।" ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਈ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਅਨੇਕ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ, ਬੂਟਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਥੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਆਸ਼ਰਮ 'ਚ ਪੂਮਨਾਗਾ, ਕਰਣਿਕਾਰਾ, ਸਰਲਾ, ਦੇਵਦਾਰੁ, ਸ਼ਾਲਾ, ਤਾਲਾ, ਤਮਾਲਾ, ਪਨਸ, ਧਵਾ, ਖਾਦਿਰਾ, ਪਾਟਲਾ, ਅਸ਼ੋਕਾ, ਬਕੁਲਾ, ਕਰਵੀਰਾ, ਚੰਪਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਵਿਆਸ ਜੀ, ਜੋ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਰਚੀਤਾ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਆਤਮ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਿਰਤ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਆਗਮਾਂ ਦੇ ਵਕਤਾ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਾਂਤ, ਕਮਲ-ਪਤੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਈ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆਏ। ਕਸ਼੍ਯਪ, ਜਮਦਗਨੀ, ਭਰਦਵਾਜ, ਗੌਤਮ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਜੈਮੀਨੀ, ਧੌਮ੍ਯ, ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ, ਵਾਲਮੀਕੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਵਾਤ੍ਸਯ, ਗਾਰਗ੍ਯ, ਆਸੁਰੀ, ਸੁਮੰਤੁ ਭਾਰਗਵ, ਕਣ੍ਵ, ਮੇਧਾਤਿਥਿ, ਮਾਂਡਵ੍ਯ, ਚ੍ਯਵਨ, ਧੂਮ੍ਰ, ਅਸਿਤ, ਦੇਵਲ, ਮੌਦਗਲ੍ਯ, ਤ੍ਰਣਯਜ੍ਯ, ਪਿੱਪਲਾਦ, ਅਕ੍ਰਤਵ੍ਰਣ, ਸੰਵਰ੍ਤ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਰੈਭ੍ਯ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਹਰੀਤ, ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ, ਵਿਭਾਂਡਾ, ਦੁਰਵਾਸਾ, ਲੋਮਸ਼, ਨਾਰਦ, ਪਰਵਤ, ਵਿਸ਼ੰਪਾਯਨ, ਗਾਲਵ, ਭਾਸਕਰੀ, ਪੁਰਾਣ, ਸੂਤ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਕਪਿਲ, ਉਲੂਕ, ਪੁਲਹ, ਵਾਯੂ, ਦੇਵਸਥਾਨ, ਚਤੁਰਭੁਜ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਪੈਲਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਨੁਭੌਤਿਕ—ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਏ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਗੱਲਬਾਤ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਵਸਨੀਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਹ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਵੇਦ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਪੁਰਾਣ, ਆਗਮ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਬੋਲੀਆਂ—ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ, ਵਰਤਮਾਨ—ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਦੁਖੀ, ਖਾਲੀ, ਅਤੇ ਕਠਿਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਮਗਰਮੱਛ ਹਨ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਅ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੰਦ੍ਰਿਅਾਂ ਦੀ ਘੁੰਮਣੀ, ਭਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਚੀਕ, ਲਾਲਚ ਦੇ ਖਤਰਨਾਕ, ਡੂੰਘੇ, ਅਤੇ ਔਖੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਸਹਾਇ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼।" "ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ੍ਯਸ਼ਾਲੀ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ। ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ, ਰੋਮਾਂਚਕ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਭਲਾ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰਨ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ।" "ਸRare, ਉਤਮ ਖੇਤ, ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਕਰਮ ਦਾ ਖੇਤ ਹੈ—ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਦੇ ਖੇਤ 'ਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਤਮ ਸਿਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗਲਤ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਖੇਤ 'ਚ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਮੋਖਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਨੂੰ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ, ਜੋ ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ-ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਓ, ਸੁਣੋ—ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਸੰਵਾਦ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਕਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।