ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਾਣੀ ਅਜੇਹੀ ਹੈ: ਜਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ—ਬਾਘ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ—ਰਾਹੀਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੱਦਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਗੁਆਲ਼ਦੇ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਹਵਾ ਦੇ ਚਲਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਜਦੋ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਗਾ ਦੇਵਤਾ, ਸੂਰਜ, ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਲ—ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ—ਆਪਣੀ ਕਿਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰੌਸ਼ਨਮਈ ਸੂਰਜ, ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵੀ ਲੈ ਕੇ, ਚਾਹੇ ਬੱਦਲ ਨਾ ਵੀ ਹੋਣ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਤੇ ਦਾਗ ਧੋ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇਵਤਾਮਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਗਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਹ ਤਾਰੇ, ਜੋ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਆਦਿ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹਨ, ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਗੰਗਾ ਜਲ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਪਾਣੀ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਸ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਦਾ ਜਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਦਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਪਾਣੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਫਲ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਲੋਕ ਧਾਰਮਿਕ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਿਯਮਤ ਯਜਨਾ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਜਨਾਂ, ਵੇਦਾਂ, ਵਰਨਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਰਗਵਾਰੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਜਗਤ, ਚਾਹੇ ਜੜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚਲਣ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੀਂਹ ਸਾਵਿਤ੍ਰਿ (ਸੂਰਜ) ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਵਿਤ੍ਰਿ ਹੀ ਸਥਿਰ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਨਾਰਾਇਣ ਉਸ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਆਦਿਕਾਲ ਤੋਂ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ, ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਮਨ ਉਹ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੈ।" ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਮਨ ਸਯੰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ, ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ, ਉਹਦੇ ਲਈ ਇਹ ਸਰੀਰ ਹੀ ਤੀਰਥ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਟਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸੌ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਦੀਰਾ ਵਾਲਾ ਮਟਕਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋ ਕੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਨਾ ਤੀਰਥ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਵਰਤ, ਨਾ ਆਸ਼ਰਮ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੋਟੇ ਮਨ, ਠੱਗੀ ਵਾਲੇ, ਅਣਸਯੰਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਉਸ ਲਈ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਰਗੇ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਨੈਮਿਸਾਰਣਯ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗ, ਧਰਮਾਰਣਯ, ਧੇਨੁਕ, ਚੰਪਕਾਰਣਯ, ਸੈਂਧਵਾਰਣਯ, ਮਗਧਾਰਣਯ, ਦੰਡਕਾਰਣਯ, ਗਯਾ, ਪ੍ਰਭਾਸ, ਕਨਖਲਾ, ਭਰਗੁਤੁੰਗ, ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼, ਭੀਮਾਰਣਯ, ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ, ਲੋਹਾਕੁਲ, ਸਕੇਦਾਰ, ਮੰਦਰਾਰਣਯ, ਮਹਾਬਲਾ, ਕੋਟਿਤੀਰਥ, ਰੂਪਤੀਰਥ, ਸ਼ੂਕਰਵਾ, ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ, ਯੋਗਤੀਰਥ, ਸੋਮਤੀਰਥ, ਸਹੋਟਕ, ਕੋਕਾਮੁਖ, ਬਦਰੀ ਪਹਾੜ, ਤੂੰਗਕੂਟ, ਸਕੰਦਾਸ਼੍ਰਮ, ਅਗਨਿਪਦ, ਪੰਜਸ਼ਿਖਾ, ਧਰਮੋਤਭਵ, ਬਾਧਪ੍ਰਮੋਚਨ, ਗੰਗਾਦਵਾਰ, ਪੰਜਕੂਟ, ਮਧ੍ਯਕੇਸਰ, ਚਕ੍ਰਪ੍ਰਭਾ, ਮਤੰਗ, ਕ੍ਰੁਸ਼ਦੰਡ, ਦੰਸ਼ਟਰਾਕੁੰਡ, ਵਿਸ਼ਣੁਤੀਰਥ, ਸਾਰਵਕਾਮਿਕ, ਮਤ੍ਸ੍ਯਤਿਲਾ, ਬਦਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਕੁੰਡ, ਵਹਿਨਿਕੁੰਡ, ਸਤ੍ਯਪਦ, ਚਤੁਹਸ੍ਰੋਤਾ, ਚਤੁਹਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜ, ਮਾਨਸਾ, ਸਥੂਲਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਸਥੂਲਦੰਡ, ਉਰਵਸ਼ੀ, ਲੋਕਪਾਲ, ਮਨੁਵਰਾ, ਸੋਮਾਹਵਾ ਪਹਾੜ, ਸਦਾਪ੍ਰਭਾ, ਮੇਰੁਕੁੰਡ, ਸੋਮਾਭਿਸੇਚਨ, ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਾ, ਕੋਟਰਕ, ਪੰਚਧਾਰਾ, ਤ੍ਰਿਧਾਰਕ, ਸਪਤਧਾਰਾ, ਏਕਧਾਰਾ, ਚਾਮਰਕੰਟਕ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ, ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ, ਕੋਟਿਦ੍ਰੁਮ, ਬਿਲਵਪ੍ਰਭਾ, ਦੇਵਹ੍ਰਦ, ਵਿਸ਼ਣੁਹ੍ਰਦ, ਸ਼ੰਖਪ੍ਰਭਾ, ਦੇਵਕੁੰਡ, ਵਜਰਾਯੁਧ, ਅਗਨਿਪ੍ਰਭਾ, ਪੁੰਨਾਗ, ਦੇਵਪ੍ਰਭਾ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਰੋਵਰ, ਸਾਤੀਰਥ, ਲੋਕਪਾਲ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਮਣਿਪੁਰਗਿਰੀ—ਇਹ ਸਭ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਸੰਖ ਹੈ।