ਸੁਨੋ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹਵਾ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਮਹਤ ਤੱਤ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਸ ਅਤੇ ਇੱਕ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਤ, ਸਭ ਮਹਤ ਤੱਤ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਤਹੀਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਗਣਤ, ਅਣਗਿਣਤ ਤੇ ਅਪਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ, ਦੋ-ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਅੰਡ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਡਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਸਭ-ਵਿਆਪਕ, ਸਵ-ਚੇਤਨ ਤੇ ਸਵ-ਸੰਜਾਨ, ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਤੇ ਆਤਮਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਸਥਿਰ ਹਨ ਤੇ ਆਧਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੇਤਾ ਹੀ ਆਧਾਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਦੋ-ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਚਲਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਠੰਡਕ ਬੂੰਦ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਤੇ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ, ਤਣ, ਡਾਲੀਆਂ ਆਦਿ। ਮੂਲ ਬੀਜ ਤੋਂ ਹੋਰ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਬੀਜ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਰੁੱਖ ਉਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੀ, ਦੋ-ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਮੂਲ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਕਾਰਣ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਮਹਾ-ਤੱਤ ਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤ ਜਨਮਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੱਖਰੇ ਲੱਛਣ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਹੋਰ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪਰਮ ਸੰਤਾਨ। ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਬੀਜ ਤੋਂ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਘਟਾਅ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘਟਾਅ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼, ਸਮਾਂ ਆਦਿ, ਰੁੱਖ ਲਈ ਨੇੜਤਾ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਪਰਮ ਹਰਿ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਤੋਂ ਜੜ, ਤਣ, ਪੱਤੇ, ਅੰਕੁਰ, ਤਣੀ, ਖੋਲ, ਫੁੱਲ, ਦੂਧ ਤੇ ਦਾਣਾ ਉਗਦੇ ਹਨ। ਖੋਲ ਤੇ ਦਾਣੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਗਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਨੇਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉਹ ਉਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਖਰ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ-ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਸਰੂਪਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਹੀ ਮੂਲ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਹੈ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ, ਤੇ ਉਹ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਰਮ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਯਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਹੀ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੈ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਰਿ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਜੋ ਰੂਪ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮਛਲੀ (ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ) ਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਪੂਛ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰੁਵ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਉਹ, ਘੁੰਮਦਿਆਂ, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਘੁੰਮਣ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਤਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਹੀਏ ਦੀਆਂ ਸਪੋਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਚਲਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਤਾਰੇ, ਤੇ ਗ੍ਰਹ, ਧ੍ਰੁਵ ਨਾਲ ਵਾਟਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਥੇ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮਛਲੀ-ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ ਰੂਪ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰੁਵ, ਮਛਲੀ-ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਛ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਜਨਾਰਦਨ ਮਛਲੀ-ਰੂਪ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਨਿਗਰਾਨ; ਮਛਲੀ-ਰੂਪ ਧ੍ਰੁਵ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਆਧਾਰ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ – ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ – ਸਭ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ। ਵਿਵਸਵਾਨ (ਸੂਰਜ), ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਰਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਪਾਣੀ ਸੋਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਭੋਜਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਵਿਵਸਵਾਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੋਮਾ (ਚੰਦ) ਉਸ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਦ, ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ। ਪਾਣੀ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਖਰ, ਅੱਗ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਵਿਖੇਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਬੱਦਲ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦੇ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਈ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਾਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਦੋ-ਵਾਰ ਜਨਮੇ: ਦਰਿਆ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਧਰਤੀ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ। ਉਜਲਾ, ਅਕਾਸ਼ੀ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਰੰਤ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਬੱਦਲ ਨਾ ਹੋਣ। ਦੋ-ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਾਪ ਤੇ ਮਲ ਉਸ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਧੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਸਨਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਕਾਸ਼ੀ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਂਵਾਂ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪਾਣੀ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਆਦਿ ਅਸਮਾਨੀਆਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਹ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਮਝੋ, ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਪਾਣੀ ਜੋੜੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ 'ਤੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ 'ਤੇ, ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਦੋ-ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਕਾਸ਼ੀ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦਿਵਿਆ ਹੈ, ਦੋ-ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਸਨਾਨ ਲਈ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡਿਆ ਪਾਣੀ, ਦੋ-ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜੀਵਨ ਲਈ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਉਸਦੇ ਆਧਾਰ, ਤੇ ਜੀਵਨ-ਚੱਕਰ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਲਾਅ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।