ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਨਾਗ ਸ਼ੇਸ਼ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਬਲ, ਅਸਲੀ ਸ੍ਵਰੂਪ ਅਤੇ ਰੂਪ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਫਣਾਂ ਉੱਤੇ ਜੜੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਕੌਣ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਅਨੰਤ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ ਕੰਬਣ ਲਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਸਿੱਧ, ਕਿੰਨਰ, ਹੋਰ ਨਾਗ ਤੇ ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਵਲੀਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੰਤ—ਅਮਰ ਅਤੇ ਅਖੰਡ—ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਗ ਕਨਿਆਵਾਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਚੰਦਨ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਦਨ ਉਸ ਦੀ ਸਾਹ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਹਿਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀ ਗਰਗ ਨੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਫਲ ਜਾਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਨਾਗ ਆਪਣੇ ਫਣਾਂ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ ਸਹਾਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਰਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀ ਆਤਮਾਵਾਂ ਸੁੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ: ਇਹ ਹਨ—ਰੌਰਵ, ਸ਼ੂਕਰ, ਰੋਧ, ਤਾਨਾ, ਵਿਸ਼ਾਸਨ, ਮਹਾਜਵਾਲਾ, ਤਪਤਕੁੰਡ, ਮਹਾਲੋਭ ਅਤੇ ਵਿਮੋਹਨ; ਫਿਰ ਰੁਧਿਰਅੰਧ, ਵਸਾਤਪਤ, ਕਰਿਮਿਸ਼, ਕਰਿਮਿਭੋਜਨ, ਅਸੀਪੱਤਰਵਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਲਾਲਭੱਖਸ਼ ਅਤੇ ਦਰੂਣ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਯਵਾਹ, ਪਾਪ, ਵਹਿਨਿਜਵਾਲਾ, ਅਧ:ਸ਼ੀਰ, ਸਦੰਸ਼, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਸੂਤ੍ਰ, ਤਮਸ ਅਤੇ ਅਵੀਚੀ; ਸ਼ਵਭੋਜਨ, ਅਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਅਵੀਚੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਹਨ। ਯਮ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਲੋਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬੁਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪੱਖਪਾਤ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਰਭ ਹਤਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਸਾਹ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਰੌਰਵ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਦਿਰਾ ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਤਿਆਰਾ, ਚੋਰ, ਸੋਨਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਜਿਹਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਥ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ੂਕਰ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭੈਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਤਪਤਕੁੰਡ (ਤਪਤ ਕੜਾਹ) ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਹਦ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਦੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਾਲ ਵੇਚਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਪਿਘਲੇ ਹੋਏ ਧਾਤੂ ਵਿੱਚ ਡਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਜਵਾਲਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਗੁਰੂਵਾਂ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਦਾ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੇਦ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰਦਾ, ਵੇਦ ਵੇਚਦਾ ਜਾਂ ਮਨਾਹੀਤ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਬਲਾ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੋਰ ਵਿਮੋਹਾ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ, ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਜਾਂ ਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਕਰਿਮਿਭੱਖਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਲਾਲਭੱਖਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤੀਰ ਮਾਰਦਾ, ਛੇਦ ਕਰਦਾ, ਕੰਨ ਕੱਟਦਾ ਜਾਂ ਤਲਵਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਾਸਨ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਅਣਉਚਿਤ ਦਾਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਲਟੇ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਪात्रਾਂ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਦਾ, ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਲੱਛਣ ਦੱਸਦਾ ਜਾਂ ਸਦਾ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਪੀਪ ਵਾਲੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੱਕ, ਮਾਸ, ਰਸ, ਤਿਲ ਜਾਂ ਲੂਣ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬਿੱਲੀਆਂ, ਕੁੱਕੜ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਘੋੜੇ, ਸੂਰ ਜਾਂ ਪੰਛੀ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੂਆਰੀ, ਮਛੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਖੱਡ ਤੋਂ ਖਾਂਦਾ, ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੂਈ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਭੈਂਸਾਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਜੋ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਦੁਜਜਾਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਹਤਿਆਰਾ, ਪੰਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲਾ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਪੂਜਾਰੀ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਸੋਮਾ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਦ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਿੰਡ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੀਰਜ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋੜਣ ਵਾਲੇ—all Vaitarani ਨਦੀ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਵਾਲੇ, ਠੱਗੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸੀਪੱਤਰਵਨ (ਤਲਵਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ) ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭੇੜਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਰਤ ਰੋਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੰਤਾਂ ਵਾਲੀ ਪੀੜਾ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀਰਜ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਰਕ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀ ਆਤਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮਨੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਰਗ ਜਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਦੇ ਉਲਟ—ਕਿਰਿਆ, ਮਨ ਜਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ—ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਨਰਕਵਾਸੀ ਉੱਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਲਟੇ ਸਿਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਸਾਰੇ ਨਰਕਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਸਿਰ ਕਰਕੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਜੜਤੂ, ਕੀੜੇ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਪੰਛੀ, ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ, ਧਰਮੀ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮੁਕਤ ਆਤਮਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਮੁਕਤੀ ਹੋਣ ਤੱਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਵਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।