ਇਹ ਦੋ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਵੱਡਾ ਪਰਬਤ ਹੈ ਜੋ ਚੱਕਰ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕੋਈ ਰੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਜਾਂ ਵੈਰ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਨਾ ਨੀਵਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਈਰਖਾ, ਨਾ ਡਾਹ, ਨਾ ਡਰ, ਨਾ ਗੁੱਸਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਖੋਟ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਖੇਤਰ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਾਤਕੀਖੰਡ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਸੇ। ਮਾਨਸੋੱਤਰ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੂਸ਼ਕਰ ਨਾਮ ਦੀ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਨਾ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਦੋ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਦਰਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਪਰਬਤ; ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਇਕੋ ਰੂਪ ਵਾਲੇ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਜਾਤ ਹੈ, ਨਾ ਆਸ਼੍ਰਮ, ਨਾ ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ, ਨਾ ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਖੇਤੀ, ਸਜ਼ਾ ਜਾਂ ਨੌਕਰੀ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਦੋ ਖੇਤਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸਵਰਗ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਸਮਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਪੂਸ਼ਕਰ, ਧਾਤਕੀਖੰਡ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਟਾ ਵਿੱਚ, ਪੂਸ਼ਕਰਦਵੀਪ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਬਰਗਦ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਆਸਥਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੂਸ਼ਕਰ ਚੱਕਰਾਕਾਰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੂਸ਼ਕਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਘੇਰਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਰ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਗਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਨਾ ਵੱਧਦਾ, ਨਾ ਘਟਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਢੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਵੀ ਉਬਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਵਧਣ-ਘਟਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਧਦਾ-ਘਟਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਮੀਮਾਂਸਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਡੁੱਬਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਤੇ ਪੱਖਵਾਡਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਪ 115 ਅੰਗੁਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਧਣ-ਘਟਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਮਲ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਥਿਤੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਗੁਣਾ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਰਬਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ ਵੀ ਇੰਨੀ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਹਨੇਰਾ ਘੇਰੇ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਹਨੇਰਾ ਫਿਰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮੇ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਪੰਜ ਸੌ ਕਰੋੜ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਸਮੇਤ, ਖੰਡਾਂ ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਇਹੀ ਧਰਤੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਧਾਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵੀ ਸੁਣ; ਇਹ ਸੱਤਰ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਹਰੇਕ ਨਰਕ-ਲੋਕ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮਾਪ ਦਾ ਹੈ: ਅਤਲ, ਵਿਤਲ, ਨੀਤਲ, ਸੁਤਲ, ਤਲਾਤਲ, ਰਸਾਤਲ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਸੱਤਵੇਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਮਿੱਟੀ ਕਾਲੀ, ਚਿੱਟੀ, ਲਾਲ, ਪੀਲੀ, ਕਂਕੜੀਲੀ, ਪੱਥਰੀਲੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਥੇ ਸੋਹਣੇ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਜਾਤੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਵੱਡੇ-ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਸਪਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਰਕ-ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਸਵਰਗਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਖਿਆ: "ਨਰਕ-ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਵਰਗ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਸੁੰਦਰ ਰਤਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।" ਸਪਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲੋਕ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਫਿਰਦੀਆਂ ਹਨ? ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਥੇ ਤਾਂ ਮੁਕਤ ਆਤਮਾ ਵੀ ਆਨੰਦ ਮਾਣੇ; ਉਥੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਠੰਢਕ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸੱਪ ਵਾਫ਼ਾਦਾਰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਨੀ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ। ਉਥੇ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲ, ਦਰਿਆ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਹਨ। ਕੋਇਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਧੁਰ ਬੋਲੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਵਧੀਆ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਲਪਣੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਉਥੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੀਣਾ, ਬਾਂਸਰੀ ਤੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਸੁਖਦਾਇਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਨੰਦ ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਪਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਨਰਕ-ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਦਾ ਹਨੇਰਿਆ ਰੂਪ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿਸਦੇ ਗੁਣ ਵਰਨਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਸੇਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਨੰਤ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਿੱਧਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਮਸਤਕਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁਭਾਗਾ ਸਵਸਤਿਕ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਫਣ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚਹੁੰਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਿਆਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਅਸਹਾਇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ ਪਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਜ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟਾ ਪਰਬਤ ਅੱਗ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਨੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੋਹਣੇ ਚਿੱਟੇ ਫਣ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਝਰਨੇ ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਲ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਰੁਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਉਸਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਹਿਰੀਲੇ ਸ਼ੋਲੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਰੁਦ੍ਰ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।