ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਬੜੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤਤਾ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਦਾ ਕਦੇ ਵੀ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਧੇਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੀਮਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਮਗ, ਮਗਧ, ਮਨਸ, ਅਤੇ ਮੰਡਗ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਗ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ, ਮਗਧ ਖਸ਼ਤਰੀ ਹਨ, ਮਨਸ ਵੈਸ਼ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੰਡਗ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਕਾ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਰੀਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਵਿਹੰਗਮ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਕਾ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਟਾਪੂ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਸਵਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮਹਾਨ ਖੇਤਰ ਬਣਿਆ। ਧਾਤਕੀ ਦੇ ਵੀ ਦੋ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਧਾਤਕੀਖੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਨਸੋੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਕਰ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇੰਨਾ ਹੀ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਪੂਰਾ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਪੁਸ਼ਕਰਦਵੀਪ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੋ ਖੇਤਰ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਚੱਕਰ ਆਕਾਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੋਗ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਜਾਂ ਵੈਰ ਨਹੀਂ; ਉਥੇ ਨਾ ਉੱਚਾ-ਨੀਂਵਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਇਰਖਾ, ਡਰ, ਗੁੱਸਾ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਧਾਤਕੀਖੰਡ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਮਾਨਸੋੱਤਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਨਾ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠ। ਉਥੇ ਨਾ ਦਰਿਆ ਹਨ, ਨਾ ਹੋਰ ਪਹਾੜ; ਉਥੇ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਜਾਤੀ ਹੈ, ਨਾ ਆਸ਼੍ਰਮ, ਨਾ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ, ਨਾ ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਨਾ ਖੇਤੀ, ਨਾ ਸਜ਼ਾ, ਨਾ ਸੇਵਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਖੇਤਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸੁਰਗ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਸਮਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ, ਧਾਤਕੀਖੰਡ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਤ ਵਿੱਚ, ਪੁਸ਼ਕਰਦਵੀਪ ਉੱਤੇ ਵਟ ਵਰਖ਼ ਦਾ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਆਸਥਾਨ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਘੇਰਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ; ਇਉਂ ਸੱਤ ਟਾਪੂ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਟਾਪੂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੋਵਾਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਗਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਦਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਕਦੇ ਘਾਟਾ ਜਾਂ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਡੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਨਾ ਵਧਦਾ ਨਾ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਵਧਣ ਤੇ ਘਟਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਧਦਾ ਤੇ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ-ਡੁੱਬਣ, ਸ਼ੁਕਲ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਪ ਸੌ ਪੰਦਰਾਂ ਅੰਗੁਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਾਧ-ਘਾਟ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਮਲ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ, ਭੋਜਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਪਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਗੁਣੀ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵੀ ਇੰਨੀ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ, ਇਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਨੇਰਾ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਨੇਰਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਧਰਤੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਪੰਜ ਸੌ ਕਰੋੜ ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਛਿਲਕੇ, ਇਸ ਦੇ ਖੰਡਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਧਾਰ, ਰਚਨਹਾਰ ਅਤੇ ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵੀ ਦੱਸੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਜੋ ਸੱਤਰ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਹਰੇਕ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਦਾ ਮਾਪ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ: ਅਤਲ, ਵਿਤਲ, ਨਿਤਲ, ਸੁਤਲ ਵੀ ਹਨ। ਤਲਾਤਲ, ਰਸਾਤਲ, ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਸੱਤਵਾਂ ਹੈ; ਉਥੇ ਮਿੱਟੀ ਕਾਲੀ, ਚਿੱਟੀ, ਲਾਲ, ਪੀਲੀ, ਕੰਕੜੀਲੀ, ਪੱਥਰੀਲੀ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਵਿਲੱਖਣ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਦੈਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਮਹਾਂਸਰਪਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧੀ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਰਗ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਹਾ: "ਜੇ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਸੁਰਗ ਜਾਵੇ, ਉਥੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਸੁੰਦਰ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਦੀ ਉਸ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵੀ ਸਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਥੇ ਵੀ, ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਆਨੰਦ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤਪਸ਼ ਨਹੀਂ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਚਾਨਣ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਸੱਪ ਚੰਗਾ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪੀਣ ਪੀਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦਾਨਵ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਥੇ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ, ਦਰਿਆ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਕੂੰਡ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਅਦਭੁਤ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਅੰਤਹਿਨ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।