ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਸਦਾ ਉਹਨਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਅਤੇ ਕਲੀ — ਇਹ ਚਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਟਾਪੂ ਜਾਂ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਤਪस्वੀ ਲੋਕ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਯਜਮਾਨ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਲਈ ਪੁੰਨ ਇਕੱਠਾ ਹੋਵੇ। ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯਜਨ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਯਜਨ ਰੂਪ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਰ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਟਾਪੂ ਭੋਗ ਭੂਮੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਵਧਭਾਗੀ ਹਨ ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਤੇ ਆਧਾਰ ਹੈ।" ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਰਮ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਬੰਧਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਧਭਾਗੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਸੀਂ ਨੌ ਖੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਇਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਚੌੜੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨੂੰ ਲੂਣ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੂਣ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਰ ਪਲਕਸ਼ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਦੋਗੁਣੀ ਹੈ। ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਾਂਤਭਯ, ਫਿਰ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ, ਸੁਖੋਦਯ, ਆਨੰਦ, ਸ਼ਿਵ, ਕ੍ਸ਼ੇਮਕ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ। ਇਹ ਸੱਤ ਹੀ ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਦੇ ਰਾਜੇ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਇਹੀ ਹਨ—ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸ਼ਾਂਤਭਯ, ਫਿਰ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ, ਸੁਖਦ, ਆਨੰਦ, ਸ਼ਿਵ, ਕ੍ਸ਼ੇਮਕ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪਰਬਤਾਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਗੋਮੇਦ, ਚੰਦਰ, ਨਾਰਦ, ਡੰਡੁਭਿ, ਸੋਮਕ, ਸੁਮਨਾ ਅਤੇ ਵੈਭ੍ਰਾਜ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਹਰ ਪਰਬਤਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਲੋਕ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਸੂਰਵੀਰ ਹਨ, ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਰੋਗ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਸੁਖ ਹੀ ਸੁਖ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਅਨੁਤਪਤਾ, ਸ਼ਿਖਾ, ਵਿਪ੍ਰਾਸ਼ਾ, ਤ੍ਰਿਦਿਵਾ, ਕ੍ਰਮੁ, ਅਮ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁਕ੍ਰਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਪਰਬਤ ਵੀ ਹਨ। ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਓਹੋ ਨਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉੱਤੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੋਈ ਨਦੀ ਉਲਟੀ ਨਹੀਂ ਵਹਿੰਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਰਗਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਵਰਣ ਹਨ: ਆਰ੍ਯਕ, ਕੁਰੂ, ਵਿਵਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਭਾਵਿਨ—ਇਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਲਕਸ਼ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਟਾਪੂ ਦਾ ਨਾਮ ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਪਿਆ। ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਆਰ੍ਯਕਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਸੋਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਲਕਸ਼ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਵੀ, ਜਿੰਨਾ ਉਹ ਖੁਦ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਘੇਰੇ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਲਕਸ਼ ਟਾਪੂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਟਾਪੂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਸ਼੍ਵੇਤ, ਹਰਿਤ, ਜੀਮੂਤ, ਰੋਹਿਤ, ਵੈਦ੍ਯੁਤ, ਮਾਨਸ ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰਭ। ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਟਾਪੂ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਤੋਂ ਦੋਗੁਣਾ ਹੈ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਘੇਰੇ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਸੱਤ ਪਰਬਤ ਹਨ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਨ। ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਕੁਮੁਦ, ਉਨ੍ਨਤ, ਬਲਾਹਕ, ਡ੍ਰੋਣ (ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ), ਕਕੰਕ, ਮਹਿਸ਼ ਅਤੇ ਕਕੁਦਮਤ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਤੋਯਾ, ਵਿਤ੍ਰਿਸ਼੍ਣਾ, ਚੰਦ੍ਰਾ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ, ਵਿਮੋਚਨੀ ਅਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੱਤ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਸ਼੍ਵੇਤ, ਲੋਹਿਤ, ਜੀਮੂਤ, ਹਰਿਤ, ਵੈਦ੍ਯੁਤ, ਮਾਨਸ ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰਭ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਓ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ, ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਪਰਬਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।