ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲੋਂ ਭਦਰਾ ਸਰਣਾਵਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਲਕਾਨੰਦਾ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ! ਅਤੇ ਚਕਸ਼ੁਸ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ। ਉਹ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਦੇ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਕਰਦਿਆਂ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ; ਭਦਰਾ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ, ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ! ਅਨਿਲ ਅਤੇ ਨਿਸਾਧਾ ਦੇ ਜੁੜੇ ਪਹਾੜ, ਮਲਯਵਤ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਵੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੇ ਡੰਡੇ ਵਰਗਾ ਆਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਭਾਰਤ, ਕੇਤੁਮਾਲਾ, ਭਦਰਾਸ਼੍ਵ ਅਤੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਵੀ ਇਥੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ-ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਬਾਹਰਲੇ ਸੀਮਾ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ; ਜਠਰਾ ਅਤੇ ਦੇਵਕੂਟਾ ਦੋਵੇਂ ਸੀਮਾ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਅਨਿਲ ਅਤੇ ਨਿਸਾਧਾ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹਨ; ਗੰਧਮਾਦਨ ਅਤੇ ਕੈਲਾਸਾ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਅਠੱਸੀ ਯੋਜਨ ਲੰਬੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਨਿਸਾਧਾ ਅਤੇ ਪਰੀਯਾਤ੍ਰਾ ਵੀ ਸੀਮਾ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਅਨਿਲ ਅਤੇ ਨਿਸਾਧਾ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਹਨ; ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ, ਇਹ ਪੂਰਬ ਵਾਂਗ ਹੀ ਖੜੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਸ੍ਰਿੰਗਾ ਅਤੇ ਜਰੁਧੀ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ; ਇਹ ਦੋ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਫੈਲਦੇ ਹੋਏ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਮੇਰੂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਦੋ ਕਰਕੇ ਸੀਮਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਾੜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮੇਰੂ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਹਣੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਘਾਟੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਰਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਬੜੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪੁਰਾਤਨ ਜੰਗਲ ਵੀ ਹਨ। ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਅਗਨੀ, ਸੂਰਜ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕਿਨਨਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਜਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਅਤੇ ਦੈਤ, ਦਾਨਵ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਵਰਗ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧਰਮੀ ਜਨਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ; ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਕ, ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ। ਭਦਰਾਸ਼੍ਵ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ; ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਹਨ; ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਛੂਆ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਮਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਹਰੀ, ਸਭ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਅੱਠ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਦੁਖ, ਨਾ ਥਕਾਵਟ, ਨਾ ਤਕਲੀਫ, ਨਾ ਭੁੱਖ ਦਾ ਡਰ; ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੀੜ ਤੋਂ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਦਸ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੀੜ, ਜਿਵੇਂ ਭੁੱਖ ਜਾਂ ਪਿਆਸ, ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਤ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜੀ ਰੇਂਜ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ! ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨਾਮ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਕਰਮ ਦੀ ਭੂਮੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਹੇਂਦਰ, ਮਲਯ, ਸਹਿਆ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ, ਰਿਕਸ਼, ਵਿਂਧਿਆ ਅਤੇ ਪਰੀਯਾਤ੍ਰਾ—ਇਹ ਸਤ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜੀ ਰੇਂਜ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ, ਕੋਈ ਸਵਰਗ, ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਜਾ ਕੇ, ਪਸ਼ੂ ਜਨਮ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ। ਇੱਥੋਂ, ਕੋਈ ਸਵਰਗ, ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਚਲੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕਰਮ-ਭੂਮੀ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਭਾਰਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੌ ਵੰਡਾਂ: ਇੰਦ੍ਰਦਵੀਪ, ਕਸੇਤੁਮਾ, ਤਾਮ੍ਰਪਰਨ, ਗਭਸਤਿਮਾਨ, ਨਾਗਦਵੀਪ, ਸੌਮ੍ਯ, ਗੰਧਰਵ, ਵਾਰੁਣ; ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ, ਇਹ ਟਾਪੂ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਕਿਰਾਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਯਵਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸ਼ੂਦਰ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯਜਨਾ, ਯੁੱਧ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਤਦ੍ਰੂ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਪੈਰੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਹੋਰ, ਜੋ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸ੍ਰੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਹਨ, ਪਰੀਯਾਤ੍ਰਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ। ਨਰਮਦਾ, ਸੁਰਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿਂਧਿਆ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਤਾਪੀ, ਪਯੋਸ਼ਨੀ, ਨਿਰਵਿੰਧਿਆ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰਿਕਸ਼ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਗੋਦਾਵਰੀ, ਭੀਮਾ, ਰਥੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵੇਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ। ਸਹਿਆ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਪਾਪ ਅਤੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕ੍ਰਿਤਮਾਲਾ ਅਤੇ ਤਾਮ੍ਰਪਰਨੀ ਹਨ, ਜੋ ਮਲਯਾ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਿਸ਼ਿਕੁਲਿਆ, ਕੁਮਾਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਮਹੇਂਦਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ਿਕੁਲਿਆ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰਾ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਤ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਥੀ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰੂ, ਪੰਜਾਲ ਅਤੇ ਮੱਧ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਕਾਮਰੂਪ, ਪੌਂਡ੍ਰ, ਕਲਿੰਗ, ਮਗਧ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੌਰਾਟਰ, ਸ਼ੂਦਰ, ਆਭੀਰ, ਅਰਬੁਦ, ਮਾਰੁਕ, ਮਾਲਵ ਅਤੇ ਪਰੀਯਾਤ੍ਰਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸੌਵੀਰ, ਸੈਂਧਵ, ਸ਼ਾਲਵ, ਸ਼ਾਕਲ, ਮਦਰ, ਰਾਮ, ਅੰਬਸ਼ਠ, ਅਤੇ ਪਾਰਸੀਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਸਤੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਧੁਰ, ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ, ਹਰ ਖੇਤਰ, ਅਤੇ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਨੰਤ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ।