ਹੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਾਧੁਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਸਦਾ ਚਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਰੋਵਰਾਂ—ਅਰੁਣੋਦਾ, ਮਹਾਭਦ੍ਰਾ, ਅਸੀਤੋਦਾ ਅਤੇ ਸਮਾਨਸਮ—ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਵੈਕੰਕਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸ਼ਾਂਤਵਾਨ, ਚਕ੍ਰਕੁੰਜ, ਕੁਰਰੀ ਅਤੇ ਮਾਲ੍ਯਵਾਨ ਨਾਮਕ ਕੇਸਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਤ੍ਰਿਕੂਟ, ਸ਼ੀਸ਼ਿਰ, ਪਤੰਗ, ਰੁਚਕ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਆਦਿਕੇਸਰਪਹਾੜ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜਾਨੁਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸ਼ਿਖਿਵਾਸ, ਸਵੈਦੂਰਯ, ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਠਰ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਖਕੂਟ, ਰਿਸ਼ਭ, ਹੰਸ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ, ਕਾਲੰਜਰ ਆਦਿ ਕੇਸਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਵੱਡਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਨਗਰ ਹੈ। ਮੇਰੁ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦਾ ਨਗਰ ਸਾਰੇ ਆਠ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਗਰ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹਨ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮੰਡਲ ਤੱਕ ਰੌਸ਼ਨੀ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਗਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਗੰਗਾ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ ਅਤੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸੀਤਾ, ਦੱਖਣੀ ਨੂੰ ਅਲਕਾਨੰਦਾ, ਪੱਛਮੀ ਨੂੰ ਚਕਸ਼ੁ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਨੂੰ ਭਦ੍ਰਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਸੀਤਾ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਭਦ੍ਰਾ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਸਰਣਵ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਲਕਾਨੰਦਾ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਕਸ਼ੁ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਦ੍ਰਾ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਨਿਲ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ, ਮਾਲ੍ਯਵਤ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਦੋਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ, ਕੇਤੁਮਾਲਾ, ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਇੱਥੇ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਸੀਮਾ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਜਠਰਾ ਅਤੇ ਦੇਵਕੂਟਾ ਦੋਵੇਂ ਸੀਮਾ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਅਨਿਲ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ, ਪੂਰਬ ਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਗੰਧਮਾਦਨ ਅਤੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਹ 80 ਯੋਜਨ ਲੰਬੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਧ ਅਤੇ ਪਰੀਯਾਤ੍ਰ ਵੀ ਸੀਮਾ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਪੂਰਬ ਤੇ ਪੱਛਮ ਦੋਹਾਂ ਵੱਲ ਮੇਰੁ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ੍ਰਿੰਗ ਅਤੇ ਜਾਰੁਧੀ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੋ-ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਮੇਰੁ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਚਾਰ ਚਾਰ ਸੀਮਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਚਾਰੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਤਾ ਆਦਿ ਕੇਸਰ ਪਹਾੜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਰਨ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਬੜੀ ਮਨੋਹਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਜੰਗਲ ਵੀ ਹਨ। ਉਥੇ ਮਹਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਕਿੰਨਰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜੀ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਵਰਗ ਵਰਗੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮੀ ਜੀਵ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਾਪੀ ਤਾਂ ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ। ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਛੂਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਗੋਵਿੰਦ ਮੱਛ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹਰੀ, ਸਭ ਦਾ ਧਣੀ, ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ—ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਆਦਿ ਅੱਠ ਖੇਤਰ—ਉਸ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹਨ। ਉਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਥਕਾਵਟ, ਨਾ ਕੋਈ ਕਲੇਸ਼ ਜਾਂ ਭੁੱਖ ਦਾ ਡਰ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਦਾ ਸੁਖੀ, ਚਿੰਤਾਮੁਕਤ ਤੇ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦਸ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਨ ਤਾ ਕਲੇਸ਼, ਨ ਭੁੱਖ, ਨ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਦਰਿਆ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੋ-ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜੋ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਹੈ, ਉਥੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਮੀ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਰਮਭੂਮੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜੀਵ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮਹੇਂਦਰ, ਮਲਯ, ਸਹਯ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ, ਰਿਕਸ਼, ਵਿਂਧਯ ਅਤੇ ਪਰੀਯਾਤ੍ਰ—ਇਹ ਸੱਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਜੀਵ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਜੰਤੂ ਜਾਂ ਨਰਕ ਦੀ ਯੋਨੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਦੇ ਨੌ ਖੰਡ ਸੁਣ—ਇੰਦਰਦੀਪ, ਕੇਤੁਮਾ, ਤਾਮਰਪਰਨ, ਗਭਸਤਿਮਾਨ, ਨਾਗਦੀਪ, ਸੌਮਯ, ਗੰਧਰਵ, ਵਾਰੁਣ ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਿਰਾਤ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਯਵਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮੂਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਮੇਰੁ ਤੇ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਆਦਿਕਾ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।