ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਕਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫੁਟ ਦੀ ਆਸ਼ੰਕਾ ਕਰਕੇ, ਅਕਰੂਰ ਜੀ ਦੀ ਕੁਝ ਗਲਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਅਕਰੂਰ ਜੀ ਦਵਾਰਕਾ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਥੇ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਵਰਸਾਇਆ। ਇਸ ਸੁੱਕੇ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਕુકੁਰ ਅਤੇ ਅੰਧਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਮਨਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਦਾਨ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਅਕਰੂਰ ਮੁੜ ਦਵਾਰਕਾ ਆਏ, ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਇਆ। ਅਕਰੂਰ ਜੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਉੱਚੇ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਨੇਕ ਭੈਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਵਸ਼ਤ ਵਸੁਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ, ਜੋ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਉਹ ਅਨਮੋਲ ਰਤਨ ਹੁਣ ਬਭਰੂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਸਭਾ ਵਿਚ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਉਹ ਰਤਨ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ। ਮੈਨੂੰ ਅਪਮਾਨਤ ਨਾ ਕਰ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸੱਠ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਗੁੱਸਾ ਸੀ, ਉਹ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੇ ਆਖਣ ਤੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਬਭਰੂ ਨੇ ਸਭ ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ, ਉਹ ਰਤਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹਨ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਰਤਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਭਰੂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਮੁੜ ਬਭਰੂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਗਾਂਧੀਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਭਰੂ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸਯਮੰਤਕ ਰਤਨ ਲੈ ਕੇ ਸਜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਅਹਾ, ਤੁਸੀਂ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਈਆਂ। ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਕਾਰਜ, ਵਿਰਤਾ ਦੇ ਕੰਮ, ਧਰਮ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਵ੍ਯ ਕਥਾਵਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਉੱਚਤ ਜਨਮ ਕਥਾ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਾਈ। ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਅਪਕ ਸੰਸਾਰ ਤੁਸੀਂ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਣਾਇਆ। ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ, ਮਨ ਤੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਚੱਕਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀਕ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਿੰਨੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਦਵੀਪ, ਖੇਤਰ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਦਰਿਆ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿੰਨਾ ਹੈ, ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਣਨ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੰਬੂ ਅਤੇ ਪਲਕਸ਼ ਦੋ ਦਵੀਪ ਹਨ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਸ਼ਾਲਮਲ ਹੈ; ਫਿਰ ਕੁਸ਼, ਕ੍ਰੌੰਚ, ਸ਼ਾਕ ਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸੱਤਵਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਵੀਪ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ: ਲੂਣ, ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ, ਸ਼ਰਾਬ, ਘਿਉ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ। ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਹਾੜ ਮੈਰੂ ਖੜਾ ਹੈ। ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਉਚਾਈ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਹੈ, ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਧਰਤੀ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਬੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਧਾਰ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਮਲ ਦੇ ਗੁੱਟ ਵਰਗਾ ਆਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਿਮਾਵਤ, ਹੇਮਕੂਟ ਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨੀਲਾ, ਸ਼੍ਵੇਤ ਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਪਹਾੜ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜੋਜਨ ਲੰਬੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਘੱਟ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਵੀ ਇਨੀ ਹੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਤੇ ਹਰੀਵਰਸ਼, ਇਹ ਸਭ ਮੈਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰਾਮਯਕ ਖੇਤਰ, ਫਿਰ ਹਿਰਣਮਯ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਹੈ। ਹਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਚਾ ਖੜਾ ਹੈ। ਮੈਰੂ ਦੇ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਹ ਮੈਰੂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਓਟੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਚੌੜਾ: ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੰਦਰ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਿਪੁਲ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਦੰਬ, ਜੰਬੂ, ਪੀਪਲ ਅਤੇ ਵਟ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਅੱਠ ਸੌ ਜੋਜਨ ਹੈ, ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੀ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ। ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫਲ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੰਬੂਨਦੀ ਨਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਥਲੇ ਲੋਕ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਰਸ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਥਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਮੰਦ ਗੰਧ, ਨਾ ਬੁਢਾਪਾ, ਨਾ ਹੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਨਦੀ ਦਾ ਰਸ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੰਬੂਨਦ ਸੋਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ। ਮੈਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭਦਰਾਸ਼ਵ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੇਤੁਮਾਲ; ਇਹ ਦੋ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੈਤਰਰਥ ਜੰਗਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੈਭਰਾਜ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੰਦਨ ਵਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।