ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਗੋਪਾਲੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ, ਜੋ ਗਵਾਲਣ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਗਾਰਗਿਆ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠਿਨ ਤੇ ਅਜਿੱਤ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਗਾਰਗ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਬੱਚਾ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਲਯਵਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਕਾਲਯਵਨ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਵਾਨ ਤੇ ਆਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਸੀ। ਕਾਲਯਵਨ ਯਵਨ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਲੜਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਇਲਾਸ਼ਕ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ-ਅੰਧਕ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਕਾਲਯਵਨ ਨੇ ਇੱਕ ਅਕਸ਼ੌਹੀਣੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਮਥੁਰਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕਾਲਯਵਨ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਤੇ ਅੰਧਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਸੇਬੇ ਨੂੰ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਤੇ ਅੰਧਕ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿਸਚਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਯਵਨ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਪਲਾਇਨ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਸੋ, ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਮਥੁਰਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਿਨਾਕਿਨ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ (ਦਵਾਰਾਵਤੀ) ਵੱਲ ਵਸਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਤੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰੋਸ਼ਟੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਜਿਨੀਵਾਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਵਾਰਜਿਨੀਵਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਸਵਾਹਾ ਨੇ ਰਚਿਆ। ਵ੍ਰਜਿਨੀਵਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ਼ਦਗੁ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ਼ਦਗੁ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ—ਚਿਤਰਰਥ। ਚਿਤਰਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੂ ਸੀ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਾਨੀ, ਤੇ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਆਚਰਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਥੁਸ਼ਰਵਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਥੁਯਸ਼ਸ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਪਾਰਥਸ਼ਰਵਸ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਕੜੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਸੁਯਜ੍ਯਾ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਸੁਯਜ੍ਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ਼ਤਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਰ ਯਜਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠਾ 'ਚ ਰਹਿਆ। ਉਸ਼ਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਨੇਯੁ ਸੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੁਤਾ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਮਰੁਤਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਕੰਬਲਾਬਰਹਿਸ਼ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਗਿਆ। ਕੰਬਲਾਬਰਹਿਸ਼ ਨੇ ਉੱਤਮ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਰੁਕਮਕਵਚਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸ਼ਤਪ੍ਰਸਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਰੁਕਮਕਵਚਾ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੌ ਕਵਚਧਾਰੀ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਤੀਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰੁਕਮਕਵਚਾ ਤੋਂ ਪਰਾਜਿਤ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਪਰਾਜਿਤ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ—ਰੁਕਮੇਸ਼ੁ, ਪ੍ਰਥੁਰੁਕਮਾ, ਜ੍ਯਾਮਘਾ, ਪਾਲਿਤਾ, ਤੇ ਹਰੀ। ਪਾਲਿਤਾ ਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਰੁਕਮੇਸ਼ੁ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਪ੍ਰਥੁਰੁਕਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਜ੍ਯਾਮਘਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਕ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ, ਜ੍ਯਾਮਘਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਉਹ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਵਤ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗਾ। ਜ੍ਯਾਮਘਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ੈਬਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਗੁਣਵਤੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ 'ਪੁਤ੍ਰਵਧੂ' ਕਿਹਾ। ਰਾਣੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰਵਧੂ ਹੈ?" ਜ੍ਯਾਮਘਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ।" ਫਿਰ, ਉਸ ਸੁਭਾਗੀ ਤੇ ਪਰਿਪੱਕਵ ਕੁਆਰੀ ਨੇ ਘਣੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ—ਵਿਦਰਭਾ—ਜਨਮਿਆ। ਵਿਦਰਭਾ ਨੇ ਰਾਜਕੁਆਰੀ (ਆਪਣੀ ਪੁਤ੍ਰਵਧੂ) ਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਕ੍ਰਥਾ ਤੇ ਕੈਸ਼ਿਕਾ—ਜਨਮਏ, ਜੋ ਯੁੱਧ 'ਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਵਿਦਰਭਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਮਾ ਸੀ, ਭੀਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁੰਤੀ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਕੁੰਤੀ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਯੁੱਧ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ—ਅਵੰਤਾ, ਦਸ਼ਾਰ੍ਹਾ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਹਰਾ—ਜਨਮਏ, ਜੋ ਧਰਮ 'ਚ ਉੱਚੇ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਦਸ਼ਾਰ੍ਹਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਯੋਮਾ ਸੀ, ਵਯੋਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੀਮੂਤਾ, ਜੀਮੂਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ, ਤੇ ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਮਰਥਾ। ਭੀਮਰਥਾ ਤੋਂ ਨਵਰਥਾ ਜਨਮਿਆ, ਨਵਰਥਾ ਤੋਂ ਦਸ਼ਰਥਾ, ਤੇ ਦਸ਼ਰਥਾ ਤੋਂ ਸ਼ਕੁਨੀ। ਸ਼ਕੁਨੀ ਤੋਂ ਕਰੰਭਾ, ਕਰੰਭਾ ਤੋਂ ਦੇਵਰਾਤਾ (ਰਾਜਾ), ਦੇਵਰਾਤਾ ਤੋਂ ਦੇਵਕਸ਼ਤ੍ਰ, ਤੇ ਦੇਵਕਸ਼ਤ੍ਰ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਦਧਕਸ਼ਤ੍ਰ (ਜੋ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ) ਜਨਮਿਆ। ਦੇਵਕਸ਼ਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਧੁਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਮਧੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸਥਾਪਕ, ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ। ਮਧੁਰ ਤੋਂ ਤੇ ਵੈਦਰਭੀ ਮਹਿਲਾ ਤੋਂ ਪੁਰੁਦਵਨ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ 'ਚ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਮਧੁਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਿਆ। ਸਤਵਨ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਨੇ ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਧਾਈ। ਜਿਸ ਨੇ ਜ੍ਯਾਮਘਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਨੰਦਤ ਰਹੇ। ਸਤਵਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਏ—ਭਾਗਿਨਾ, ਭਜਮਾਨਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵਾਵ੍ਰਿਧ, ਤੇ ਰਾਜਾ। ਅੰਧਕ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਜੋ ਯਦਵਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ, ਵੀ ਜਨਮੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਇਥੇ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।