ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣਯ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਏ ਗਿਆ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਹੋਰ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ (ਦ੍ਵਿਜ) ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੇ ਕਰਮਕਾਂਡੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਬੈਠ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੁਤ ਜੀ, ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ, ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਦਰਯੋਗ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੁਤ ਜੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਉਪਨੀਤ, ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਆਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਸੁਤ ਜੀ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਹ ਲੈਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ! ਤੁਸੀਂ ਪੁਰਾਣੇ, ਆਗਮ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਵੇਦ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮਹਾਭਾਰਤ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੁਝ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ!" "ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਅਚਲ, ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕ੍ਸ਼, ਨਾਗ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਆਦਿਕ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ? ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਤ ਜੀ! ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਾਉ ਕਿ ਜਗਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ ਤੇ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਜਗਤ ਕਿਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਚਲਣ ਤੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥ ਕਿੱਥੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਪ੍ਰਲਯ ਕਿੱਥੇ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?" "ਅਸਲ, ਸ਼ੁੱਧ, ਨਿੱਤ, ਅਦਵੈਤ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸਦਾ ਇੱਕ ਹੈ, ਸਭ ਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਹਰੀ, ਸ਼ੰਕਰ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਜੋ ਏਕ ਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸੂਕਸ਼ਮ ਤੇ ਸਥੂਲ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਮੋਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਉਮਰ ਤੇ ਅਮਰ ਹਨ, ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਪਾਲਨ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੂਕਸ਼ਮ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਪਰਮ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ, ਜੋ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਵਿਅਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਸੰਹਾਰ ਸਮੇਂ ਜਗਤ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ, ਪਾਲਨ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ, ਅਜਨਮਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਚਲ ਹਨ।" "ਜੋ ਆਦਿ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੂਕਸ਼ਮ, ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਣਦੇ, ਵੇਦ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਤੱਤ ਤੇ ਸੱਚ ਪਤਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਪੁਰਾਣਾ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।" "ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਪਿਤਾਮਹਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਕਹਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਪਾਪ ਨਾਸਕ, ਅਸ਼ਚਰਜਮਈ, ਅਰਥਪੂਰਨ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੁਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਅਵ੍ਯਕਤ ਕਾਰਣ, ਜੋ ਨਿੱਤ ਹੈ, ਅਸਤਿਤਵ ਤੇ ਅਨਸਤਿਤਵ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਸ਼ੀ! ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਅਪਾਰ ਤਪ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹਨ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ। ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ, ਉਥੋਂ ਤੱਤ, ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ — ਇਹੀ ਨਿੱਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਝ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ ਸਾਰੇ ਸਥਿਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਯਸ਼ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਵਯੰਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ।" "ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਜਲ ਬਣਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਜਲ 'ਨਾਰਾ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲ ਨਾਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਉਹ ਜਲ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਸਰਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ 'ਨਾਰਾਇਣ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਅੰਡਾ ਜਲ ਉੱਤੇ ਤੈਰਦਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।" "ਉਸ ਅੰਡੇ ਵਿਚੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਹੀ ਜੰਮੇ, ਜੋ 'ਸਵਯੰਭੂ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਭੂ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਵਰ੍ਹਾ ਉਥੇ ਵੱਸੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅੰਡੇ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ — ਇੱਕ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਬਣਾਈ। ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।" "ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਿਖੋੜ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਦੱਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ ਹੀ ਸਮਾਂ, ਮਨ, ਬੋਲੀ, ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਜੀਵ ਰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ: ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰਿ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ, ਤੇ ਕ੍ਰਤੁ।" "ਉਸ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੀ ਬਣਾਇਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਮਨੋਜਾਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ 'ਬ੍ਰਹਮਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।" "ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਨ, ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਸਕੰਦ ਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਆਪਣੀ ਤਪਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਸਥਿਰ ਰਹੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਦੈਵੀ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹਨ।" "ਉਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਕਰਮ ਤੇ ਸੰਤਾਨ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਨੇ ਬਿਜਲੀ, ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਬਣਾਏ।" "ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਬਣਾਏ, ਫਿਰ ਵਰਸ਼ਾ ਦੇਵਤਾ ਪਰਜਨਯਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਯਜਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਸਾਧਿਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿਕ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕੀਤੀ। ਉੱਚ ਤੇ ਨੀਚ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਸਭਾ ਨੇ ਸੁਤ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਅਦਭੁਤ, ਪਾਵਨ ਤੇ ਗਿਆਨਮਈ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਨਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।