କାଚିଦ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦମ୍ ଆଯାନ୍ତମ୍ ଅତିହର୍ଷିତା କୃଷ୍ଣ କୃଷ୍ଣେତି କୃଷ୍ଣେତି ପ୍ରାହୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଵିଲୋଚନା
ଏକ ଗୋପୀ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଆଖି ଫୁଲି ଉଠିଲା, ସେ ବାରମ୍ବାର 'କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!' ବୋଲି ଡାକିଲେ ।
କାଚିଦ୍ ଭ୍ରୂଭଙ୍ଗୁରଂ କୃତ୍ଵା ଲଲାଟଫଲକଂ ହରିମ୍ ଵିଲୋକ୍ଯ ନେତ୍ରଭୃଙ୍ଗାଭ୍ଯାଂ ପପୌ ତନ୍ମୁଖପଙ୍କଜମ୍
ଏକ ଗୋପୀ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୂଉଙ୍କୁ ଟେଉଁଇ ଲଳାଟରେ ଚିହ୍ନ କରି, ତାଙ୍କର ମଧୁର ପଦ୍ମମୁଖକୁ ଆଖିରେ ମଧୁପ ଭଳି ପିଇଲେ ।
କାଚିଦ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ନିମୀଲିତଵିଲୋଚନା ତସ୍ଯୈଵ ରୂପଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତୀ ଯୋଗାରୂଢେଵ ସା ବଭୌ
ଏକ ଗୋପୀ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆଖି ବନ୍ଦ କରି, କେବଳ ତାଙ୍କର ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଯେପରି ଯୋଗରେ ଲୀନ ହୁଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଇଲେ ।
ତତଃ କାଂଚିତ୍ ପ୍ରିଯାଲାପୈଃ କାଂଚିଦ୍ ଭ୍ରୂଭଙ୍ଗଵୀକ୍ଷିତୈଃ ନିନ୍ଯେ ଽନୁନଯମ୍ ଅନ୍ଯାଶ୍ ଚ କରସ୍ପର୍ଶେନ ମାଧଵଃ
ତାପରେ, ମାଧବ କେତେକଙ୍କୁ ପ୍ରେମଭରା କଥାରେ, କେତେକଙ୍କୁ ଭୂଉ ଟେଉଁଇ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଆଉ କେତେକଙ୍କୁ ହାତ ଛୁଇଁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ।
ତାଭିଃ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତାଭିର୍ ଗୋପୀଭିଃ ସହ ସାଦରମ୍ ରରାମ ରାସଗୋଷ୍ଠୀଭିର୍ ଉଦାରଚରିତୋ ହରିଃ
ସେହି ଖୁସି ମନର ଗୋପୀମାନେ ସହିତ, ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟର ହରି, ଆଦର ଭରି ରାସ ନୃତ୍ୟରେ ମନ ଲଗାଇ ଖେଳିଲେ ।
ରାସମଣ୍ଡଲବଦ୍ଧୋ ଽପି କୃଷ୍ଣପାର୍ଶ୍ଵମ୍ ଅନୂଦ୍ଗତା ଗୋପୀଜନୋ ନ ଚୈଵାଭୂଦ୍ ଏକସ୍ଥାନସ୍ଥିରାତ୍ମନା
ରାସ ମଣ୍ଡଳରେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚାରିପାଖରୁ ଦୂରକୁ ଯାଇନଥିଲେ, ଏବଂ କେହି ଏକ ଜାଗାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ ନାହିଁ ।
ହସ୍ତେ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚୈକୈକାଂ ଗୋପିକାଂ ରାସମଣ୍ଡଲମ୍ ଚକାର ଚ କରସ୍ପର୍ଶନିମୀଲିତଦୃଶଂ ହରିଃ
ହରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୋପୀଙ୍କୁ ହାତରେ ଧରି, ରାସ ନୃତ୍ୟ କରି, ତାଙ୍କର ହାତ ଛୁଇଁ ଆଖି ବନ୍ଦ କରିଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ରମ୍ଯା ଚଲଦ୍ଵଲଯନିସ୍ଵନୈଃ ଅନୁଯାତଶରତ୍କାଵ୍ଯଗେଯଗୀତିର୍ ଅନୁକ୍ରମାମ୍
ତାପରେ, ଚଳିଥିବା ବଳୟର ଶବ୍ଦରେ ରମ୍ୟ ନୃତ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏବଂ ପରେ ପରେ ଶରତ୍କାଳୀନ କବିତା, ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଚାଲିଲା ।
କୃଷ୍ଣଃ ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସଂ କୌମୁଦୀକୁମୁଦାକରମ୍ ଜଗୌ ଗୋପୀଜନସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏକଂ କୃଷ୍ଣନାମ ପୁନଃ ପୁନଃ
କୃଷ୍ଣ ଶରତ୍ ଚନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକ ଓ କମଳପୋଖରୀ ବିଷୟରେ ଗାଇଲେ, ଗୋପୀମାନେ କେବଳ 'କୃଷ୍ଣ' ନାମକୁ ପୁନିପୁନି ଗାଇଲେ ।
ପରିଵୃତ୍ତା ଶ୍ରମେଣୈକା ଚଲଦ୍ଵଲଯତାପିନୀ ଦଦୌ ବାହୁଲତାଂ ସ୍କନ୍ଧେ ଗୋପୀ ମଧୁଵିଘାତିନଃ
ଏକ ଗୋପୀ, ନୃତ୍ୟରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଚଳିଥିବା ତାପିତ ବଳୟ ସହିତ, ମଧୁ ନାଶକ କୃଷ୍ଣଙ୍କର କନ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ବାହୁ ଲତା ରଖିଲେ ।
କାଚିତ୍ ପ୍ରଵିଲସଦ୍ବାହୁଃ ପରିରଭ୍ଯ ଚୁଚୁମ୍ବ ତମ୍ ଗୋପୀ ଗୀତସ୍ତୁତିଵ୍ଯାଜନିପୁଣା ମଧୁସୂଦନମ୍
ଏକ ଗୋପୀ, ଅଳୋକିକ ବାହୁ ଦେଖାଇ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ଚୁମ୍ବନ କଲେ, ଗୀତ ଓ ସ୍ତୁତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ ।
ଗୋପୀକପୋଲସଂଶ୍ଲେଷମ୍ ଅଭିପଦ୍ଯ ହରେର୍ ଭୁଜୌ ପୁଲକୋଦ୍ଗମଶସ୍ଯାଯ ସ୍ଵେଦାମ୍ବୁଘନତାଂ ଗତୌ
ହରିଙ୍କର ବାହୁକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଗାଲର ସ୍ପର୍ଶ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଘନ ଘମ ଓ ରୋମାଞ୍ଚରେ ଢାକିଗଲା ।
ରାସଗେଯଂ ଜଗୌ କୃଷ୍ଣୋ ଯାଵତ୍ ତାରତରଧ୍ଵନିଃ ସାଧୁ କୃଷ୍ଣେତି କୃଷ୍ଣେତି ତାଵତ୍ ତା ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଜଗୁଃ
କୃଷ୍ଣ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ରାସ ଗୀତ ଗାଇଥିବା ବେଳେ, ଗୋପୀମାନେ 'କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!' ବୋଲି ଦୁଇ ଗୁଣା ଅଧିକ ଗାଇଲେ ।
ଗତେ ଽନୁଗମନଂ ଚକ୍ରୁର୍ ଵଲନେ ସଂମୁଖଂ ଯଯୁଃ ପ୍ରତିଲୋମାନୁଲୋମେନ ଭେଜୁର୍ ଗୋପାଙ୍ଗନା ହରିମ୍
ସେ ଚାଲିଗଲେ, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ବଳୟ ନାଡ଼ି ଆଗକୁ ଯାଇ, କେବେ ବିପରୀତ, କେବେ ସହଜ ଭାବେ ହରିଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ ।
ସ ତଦା ସହ ଗୋପୀଭୀ ରରାମ ମଧୁସୂଦନଃ ସ ଵର୍ଷକୋଟିପ୍ରତିମଃ କ୍ଷଣସ୍ ତେନ ଵିନାଭଵତ୍
ମଧୁସୂଦନ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତାରା ହୋଇ ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଅନେକ ବର୍ଷ ଦୀର୍ଘ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ବିନା ଏକ ମାତ୍ର କ୍ଷଣରେ ଉଠିଗଲା।
ତା ଵାର୍ଯମାଣାଃ ପିତୃଭିଃ ପତିଭିର୍ ଭ୍ରାତୃଭିସ୍ ତଥା କୃଷ୍ଣଂ ଗୋପାଙ୍ଗନା ରାତ୍ରୌ ରମଯନ୍ତି ରତିପ୍ରିଯାଃ
ଗୋପୀମାନେ, ତାଙ୍କ ପିତା, ପତି ଓ ଭାଇମାନେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ରାତିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ରମଣ କଲେ; ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲେ।
ସୋ ଽପି କୈଶୋରକଵଯା ମାନଯନ୍ ମଧୁସୂଦନଃ ରେମେ ତାଭିର୍ ଅମେଯାତ୍ମା କ୍ଷପାସୁ କ୍ଷପିତାହିତଃ
ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଅପରିମିତ ଆତ୍ମା, ମଧୁସୂଦନ, ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସମ୍ମାନ କରି ରାତିରେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଖେଳିଲେ; ଏହିପରି ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେଲେ।
ତଦ୍ଭର୍ତୃଷୁ ତଥା ତାସୁ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଚେଶ୍ଵରଃ ଆତ୍ମସ୍ଵରୂପରୂପୋ ଽସୌ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସର୍ଵମ୍ ଅଵସ୍ଥିତଃ
ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ପତିମାନେ, ଗୋପୀମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଆତ୍ମାର ରୂପରେ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ କୁ ବ୍ୟାପି ଅବସ୍ଥିତ।
ଯଥା ସମସ୍ତଭୂତେଷୁ ନଭୋ ଽଗ୍ନିଃ ପୃଥିଵୀ ଜଲମ୍ ଵାଯୁଶ୍ ଚାତ୍ମା ତଥୈଵାସୌ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସର୍ଵମ୍ ଅଵସ୍ଥିତଃ
ଯେପରି ଆକାଶ, ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ, ପାଣି, ବାୟୁ ଓ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି, ସେପରି ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ କୁ ବ୍ୟାପି ଅବସ୍ଥିତ।
ପ୍ରଦୋଷାର୍ଧେ କଦାଚିତ୍ ତୁ ରାସାସକ୍ତେ ଜନାର୍ଦନେ ତ୍ରାସଯନ୍ ସମଦୋ ଗୋଷ୍ଠାନ୍ ଅରିଷ୍ଟଃ ସମୁପାଗତଃ
ମଧ୍ୟରାତିରେ ଯନାର୍ଦନ ରାସ ନୃତ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ଅରିଷ୍ଟ ଗୋପମାନେ ଓ ଗୋଷ୍ଠକୁ ଭୟଭୀତ କରି ଆସିଗଲା।
ସତୋଯତୋଯଦାକାରସ୍ ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗୋ ଽର୍କଲୋଚନଃ ଖୁରାଗ୍ରପାତୈର୍ ଅତ୍ଯର୍ଥଂ ଦାରଯନ୍ ଧରଣୀତଲମ୍
ସେ ବର୍ଷା ଭରା ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚକ୍ଷୁ, ଖୁରର ଆଘାତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଉଠାଇ ଦେଉଥିଲା।
ଲେଲିହାନଃ ସନିଷ୍ପେଷଂ ଜିହ୍ଵଯୌଷ୍ଠୌ ପୁନଃ ପୁନଃ ସଂରମ୍ଭାକ୍ଷିପ୍ତଲାଙ୍ଗୂଲଃ କଠିନସ୍କନ୍ଧବନ୍ଧନଃ
ସେ ଜିହ୍ବା ଓ ଠୋଡକୁ ଘସି ଘସି ଚାଟୁଥିଲା, ଦାନ୍ତ ଦବାଇ ଦବାଇ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା; ରୋଷରେ ପୁଞ୍ଜି ଲାଗୁଥିବା ଲାଙ୍ଗୁଳ ଓ କଠିନ କାନ୍ଧରେ ବନ୍ଧ ଥିଲା।
ଉଦଗ୍ରକକୁଦାଭୋଗଃ ପ୍ରମାଣାଦ୍ ଦୁରତିକ୍ରମଃ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରାଲିପ୍ତପୃଷ୍ଠାଙ୍ଗୋ ଗଵାମ୍ ଉଦ୍ଵେଗକାରକଃ
ସେ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ବାକ୍ର କୁହୁଡ଼ ଥିଲା, ଆକାରରେ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅସମ୍ଭବ; ପଛ ଓ ଅଙ୍ଗ ଗୋମୟ ଓ ମୁତ୍ରରେ ଲିପ୍ତ, ଗାଁମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ପ୍ରଲମ୍ବକଣ୍ଠୋ ଽଭିମୁଖସ୍ ତରୁଘାତାଙ୍କିତାନନଃ ପାତଯନ୍ ସ ଗଵାଂ ଗର୍ଭାନ୍ ଦୈତ୍ଯୋ ଵୃଷଭରୂପଧୃକ୍
ଲମ୍ବା ଗଳା, ସାମ୍ନାକୁ ଦେଖୁଥିବା, ମୁହଁ ଗଛର ଆଘାତରେ ଚିହ୍ନିତ; ଦେମନ ବୃଷ ରୂପ ନେଇ ଗାଁମାନଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ପତନ କରାଇଦେଲା।
ସୂଦଯଂସ୍ ତରସା ସର୍ଵାନ୍ ଵନାନ୍ଯ୍ ଅଟତି ଯଃ ସଦା ତତସ୍ ତମ୍ ଅତିଘୋରାକ୍ଷମ୍ ଅଵେକ୍ଷ୍ଯାତିଭଯାତୁରାଃ
ସେ ସବୁବେଳେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦୂର୍ଦ୍ଦମ ଭାବରେ ଘୂରୁଥିଲା, ସମସ୍ତ କୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲା; ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଦେଖି ଗୋପମାନେ ଅତି ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।
ଗୋପା ଗୋପସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ ଚୈଵ କୃଷ୍ଣ କୃଷ୍ଣେତି ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ସିଂହନାଦଂ ତତଶ୍ ଚକ୍ରେ ତଲଶବ୍ଦଂ ଚ କେଶଵଃ
ଗୋପ ଓ ଗୋପସ୍ତ୍ରୀମାନେ 'କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ; ତେବେ କେଶବ ସିଂହର ଦହାଡ଼ ଦେଲେ ଓ ତାଳ ଶବ୍ଦ କରିଲେ।
ତଚ୍ଛବ୍ଦଶ୍ରଵଣାଚ୍ ଚାସୌ ଦାମୋଦରମୁଖଂ ଯଯୌ ଅଗ୍ରନ୍ଯସ୍ତଵିଷାଣାଗ୍ରଃ କୃଷ୍ଣକୁକ୍ଷିକୃତେକ୍ଷଣଃ
ସେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଅରିଷ୍ଟ ଦାମୋଦରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲା, ଶୃଙ୍ଗକୁ ଆଗରେ ନମାଇ, ଦୃଷ୍ଟି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପେଟରେ ଲଗାଇ ରଖିଲା।
ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଦୈତ୍ଯୋ ଵୃଷଭରୂପଧୃକ୍ ଆଯାନ୍ତଂ ଦୈତ୍ଯଵୃଷଭଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣୋ ମହାବଲମ୍
ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଦେମନ ବୃଷ ରୂପ ନେଇ ଦୂର୍ଦ୍ଦମ ଭାବରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେମନ ବୃଷକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି କୃଷ୍ଣ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
ନ ଚଚାଲ ତତଃ ସ୍ଥାନାଦ୍ ଅଵଜ୍ଞାସ୍ମିତଲୀଲଯା ଆସନ୍ନଂ ଚୈଵ ଜଗ୍ରାହ ଗ୍ରାହଵନ୍ ମଧୁସୂଦନଃ
ସେ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଏକ ମାତ୍ର ଚଳିଲେ ନାହିଁ, ଅବହେଳା ହସରେ ଲୀଳା କରି; ଅରିଷ୍ଟ ନିକଟକୁ ଆସିବାବେଳେ, ମଧୁସୂଦନ ସିଂହ ପରି ତାକୁ ଧରିଲେ।
ଜଘାନ ଜାନୁନା କୁକ୍ଷୌ ଵିଷାଣଗ୍ରହଣାଚଲମ୍ ତସ୍ଯ ଦର୍ପବଲଂ ହତ୍ଵା ଗୃହୀତସ୍ଯ ଵିଷାଣଯୋଃ
ସେ ଜଣୁ ଦେମନର ପେଟକୁ ଗୁଡ଼ିଏ ଗୁଡ଼ିଏ ଆଘାତ କଲେ, ଶୃଙ୍ଗକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଧରି ରଖିଲେ; ତାଙ୍କ ଅହଂକାର ଓ ଶକ୍ତିକୁ ଦମନ କରି, ଶୃଙ୍ଗକୁ ଧରି ରଖିଲେ।