ରମ୍ଯଂ ଗୀତଧ୍ଵନିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂତ୍ଯଜ୍ଯାଵସଥାଂସ୍ ତଦା ଆଜଗ୍ମୁସ୍ ତ୍ଵରିତା ଗୋପ୍ଯୋ ଯତ୍ରାସ୍ତେ ମଧୁସୂଦନଃ
ମଧୁର ଗୀତର ସ୍ୱର ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଘର ଛାଡ଼ି ତୁରନ୍ତ ଯେଉଁଠି ମଧୁସୂଦନ ଅଛନ୍ତି, ସେଠିକୁ ଚାଲିଆସିଲେ ।
ଶନୈଃ ଶନୈର୍ ଜଗୌ ଗୋପୀ କାଚିତ୍ ତସ୍ଯ ପଦାନୁଗା ଦତ୍ତାଵଧାନା କାଚିଚ୍ ଚ ତମ୍ ଏଵ ମନସାସ୍ମରତ୍
କୌଣସି ଗୋପୀ ଶାନ୍ତ ଶାନ୍ତ ତାଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରି ଗାଇଲେ; ଅନ୍ୟେଜଣୀ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ମନରେ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ।
କାଚିତ୍ କୃଷ୍ଣେତି କୃଷ୍ଣେତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ଲଜ୍ଜାମ୍ ଉପାଯଯୌ ଯଯୌ ଚ କାଚିତ୍ ପ୍ରେମାନ୍ଧା ତତ୍ପାର୍ଶ୍ଵମ୍ ଅଵିଲଜ୍ଜିତା
କୌଣସି ଗୋପୀ 'କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ' ବୋଲି ଲଜ୍ଜା ଲାଗିଲେ; ଅନ୍ୟେଜଣୀ ପ୍ରେମରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ।
କାଚିଦ୍ ଆଵସଥସ୍ଯାନ୍ତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବହିର୍ ଗୁରୁମ୍ ତନ୍ମଯତ୍ଵେନ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଦଧ୍ଯୌ ମୀଲିତଲୋଚନା
କୌଣସି ଗୋପୀ ଘର ଭିତରେ ରହି, ବାହାରେ ବଡ଼ମଣିଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ଦେଇ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ।
ଗୋପୀପରିଵୃତୋ ରାତ୍ରିଂ ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରମନୋରମାମ୍ ମାନଯାମ୍ ଆସ ଗୋଵିନ୍ଦୋ ରାସାରମ୍ଭରସୋତ୍ସୁକଃ
ଗୋପୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଗୋବିନ୍ଦ, ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ ଶୋଭିତ ରାତିକୁ ମାନ୍ୟ କଲେ, ରାସ ଆରମ୍ଭର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଆତୁର ହେଲେ ।
ଗୋପ୍ଯଶ୍ ଚ ଵୃନ୍ଦଶଃ କୃଷ୍ଣଚେଷ୍ଟାଭ୍ଯାଯତ୍ତମୂର୍ତଯଃ ଅନ୍ଯଦେଶଗତେ କୃଷ୍ଣେ ଚେରୁର୍ ଵୃନ୍ଦାଵନାନ୍ତରମ୍
ଗୋପୀମାନେ ଦଳେ ଦଳେ, ଯାହାଙ୍କର ଆକୃତି କୃଷ୍ଣଙ୍କ କ୍ରିୟା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, କୃଷ୍ଣ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେବେଳେ, ବୃନ୍ଦାବନ ମଧ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ ।
ବଭ୍ରମୁସ୍ ତାସ୍ ତତୋ ଗୋପ୍ଯଃ କୃଷ୍ଣଦର୍ଶନଲାଲସାଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଚରଣଂ ରାତ୍ରୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୃନ୍ଦାଵନେ ଦ୍ଵିଜାଃ
ତାପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆତୁର ହୋଇଥିବା ଗୋପୀମାନେ, ବ୍ରଜରେ ରାତିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖି, ଏପଟ-ସେପଟ ଘୁରୁଥିଲେ ।
ଏଵଂ ନାନାପ୍ରକାରାସୁ କୃଷ୍ଣଚେଷ୍ଟାସୁ ତାସୁ ଚ ଗୋପ୍ଯୋ ଵ୍ଯଗ୍ରାଃ ସମଂ ଚେରୂ ରମ୍ଯଂ ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଵନମ୍
ଏଭଳି ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଭାବରେ କୃଷ୍ଣ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଗୋପୀମାନେ ସେଥିରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ମିଶି ରମଣୀୟ ବୃନ୍ଦାବନରେ ଘୁରୁଥିଲେ ।
ନିଵୃତ୍ତାସ୍ ତାସ୍ ତତୋ ଗୋପ୍ଯୋ ନିରାଶାଃ କୃଷ୍ଣଦର୍ଶନେ ଯମୁନାତୀରମ୍ ଆଗମ୍ଯ ଜଗୁସ୍ ତଚ୍ଚରିତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ତାପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ନିରାଶ ହୋଇ, ସେହି ଗୋପୀମାନେ ବାପସ ହେଲେ, ଯମୁନା କୂଳକୁ ଯାଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର କାହାଣୀ ଗାଇଲେ ।
ତତୋ ଦଦୃଶୁର୍ ଆଯାନ୍ତଂ ଵିକାଶିମୁଖପଙ୍କଜମ୍ ଗୋପ୍ଯସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଗୋପ୍ତାରଂ କୃଷ୍ଣମ୍ ଅକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣମ୍
ତାପରେ, ଗୋପୀମାନେ ଦେଖିଲେ — ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ, ସରଳ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସହଜରେ କରିଥିବା କୃଷ୍ଣ, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଆସୁଛନ୍ତି ।
କାଚିଦ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦମ୍ ଆଯାନ୍ତମ୍ ଅତିହର୍ଷିତା କୃଷ୍ଣ କୃଷ୍ଣେତି କୃଷ୍ଣେତି ପ୍ରାହୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଵିଲୋଚନା
ଏକ ଗୋପୀ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଆଖି ଫୁଲି ଉଠିଲା, ସେ ବାରମ୍ବାର 'କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!' ବୋଲି ଡାକିଲେ ।
କାଚିଦ୍ ଭ୍ରୂଭଙ୍ଗୁରଂ କୃତ୍ଵା ଲଲାଟଫଲକଂ ହରିମ୍ ଵିଲୋକ୍ଯ ନେତ୍ରଭୃଙ୍ଗାଭ୍ଯାଂ ପପୌ ତନ୍ମୁଖପଙ୍କଜମ୍
ଏକ ଗୋପୀ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୂଉଙ୍କୁ ଟେଉଁଇ ଲଳାଟରେ ଚିହ୍ନ କରି, ତାଙ୍କର ମଧୁର ପଦ୍ମମୁଖକୁ ଆଖିରେ ମଧୁପ ଭଳି ପିଇଲେ ।
କାଚିଦ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ନିମୀଲିତଵିଲୋଚନା ତସ୍ଯୈଵ ରୂପଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତୀ ଯୋଗାରୂଢେଵ ସା ବଭୌ
ଏକ ଗୋପୀ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆଖି ବନ୍ଦ କରି, କେବଳ ତାଙ୍କର ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଯେପରି ଯୋଗରେ ଲୀନ ହୁଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଇଲେ ।
ତତଃ କାଂଚିତ୍ ପ୍ରିଯାଲାପୈଃ କାଂଚିଦ୍ ଭ୍ରୂଭଙ୍ଗଵୀକ୍ଷିତୈଃ ନିନ୍ଯେ ଽନୁନଯମ୍ ଅନ୍ଯାଶ୍ ଚ କରସ୍ପର୍ଶେନ ମାଧଵଃ
ତାପରେ, ମାଧବ କେତେକଙ୍କୁ ପ୍ରେମଭରା କଥାରେ, କେତେକଙ୍କୁ ଭୂଉ ଟେଉଁଇ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଆଉ କେତେକଙ୍କୁ ହାତ ଛୁଇଁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ।
ତାଭିଃ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତାଭିର୍ ଗୋପୀଭିଃ ସହ ସାଦରମ୍ ରରାମ ରାସଗୋଷ୍ଠୀଭିର୍ ଉଦାରଚରିତୋ ହରିଃ
ସେହି ଖୁସି ମନର ଗୋପୀମାନେ ସହିତ, ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟର ହରି, ଆଦର ଭରି ରାସ ନୃତ୍ୟରେ ମନ ଲଗାଇ ଖେଳିଲେ ।
ରାସମଣ୍ଡଲବଦ୍ଧୋ ଽପି କୃଷ୍ଣପାର୍ଶ୍ଵମ୍ ଅନୂଦ୍ଗତା ଗୋପୀଜନୋ ନ ଚୈଵାଭୂଦ୍ ଏକସ୍ଥାନସ୍ଥିରାତ୍ମନା
ରାସ ମଣ୍ଡଳରେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚାରିପାଖରୁ ଦୂରକୁ ଯାଇନଥିଲେ, ଏବଂ କେହି ଏକ ଜାଗାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ ନାହିଁ ।
ହସ୍ତେ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚୈକୈକାଂ ଗୋପିକାଂ ରାସମଣ୍ଡଲମ୍ ଚକାର ଚ କରସ୍ପର୍ଶନିମୀଲିତଦୃଶଂ ହରିଃ
ହରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୋପୀଙ୍କୁ ହାତରେ ଧରି, ରାସ ନୃତ୍ୟ କରି, ତାଙ୍କର ହାତ ଛୁଇଁ ଆଖି ବନ୍ଦ କରିଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ରମ୍ଯା ଚଲଦ୍ଵଲଯନିସ୍ଵନୈଃ ଅନୁଯାତଶରତ୍କାଵ୍ଯଗେଯଗୀତିର୍ ଅନୁକ୍ରମାମ୍
ତାପରେ, ଚଳିଥିବା ବଳୟର ଶବ୍ଦରେ ରମ୍ୟ ନୃତ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏବଂ ପରେ ପରେ ଶରତ୍କାଳୀନ କବିତା, ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଚାଲିଲା ।
କୃଷ୍ଣଃ ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସଂ କୌମୁଦୀକୁମୁଦାକରମ୍ ଜଗୌ ଗୋପୀଜନସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏକଂ କୃଷ୍ଣନାମ ପୁନଃ ପୁନଃ
କୃଷ୍ଣ ଶରତ୍ ଚନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକ ଓ କମଳପୋଖରୀ ବିଷୟରେ ଗାଇଲେ, ଗୋପୀମାନେ କେବଳ 'କୃଷ୍ଣ' ନାମକୁ ପୁନିପୁନି ଗାଇଲେ ।
ପରିଵୃତ୍ତା ଶ୍ରମେଣୈକା ଚଲଦ୍ଵଲଯତାପିନୀ ଦଦୌ ବାହୁଲତାଂ ସ୍କନ୍ଧେ ଗୋପୀ ମଧୁଵିଘାତିନଃ
ଏକ ଗୋପୀ, ନୃତ୍ୟରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଚଳିଥିବା ତାପିତ ବଳୟ ସହିତ, ମଧୁ ନାଶକ କୃଷ୍ଣଙ୍କର କନ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ବାହୁ ଲତା ରଖିଲେ ।
କାଚିତ୍ ପ୍ରଵିଲସଦ୍ବାହୁଃ ପରିରଭ୍ଯ ଚୁଚୁମ୍ବ ତମ୍ ଗୋପୀ ଗୀତସ୍ତୁତିଵ୍ଯାଜନିପୁଣା ମଧୁସୂଦନମ୍
ଏକ ଗୋପୀ, ଅଳୋକିକ ବାହୁ ଦେଖାଇ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ଚୁମ୍ବନ କଲେ, ଗୀତ ଓ ସ୍ତୁତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ ।
ଗୋପୀକପୋଲସଂଶ୍ଲେଷମ୍ ଅଭିପଦ୍ଯ ହରେର୍ ଭୁଜୌ ପୁଲକୋଦ୍ଗମଶସ୍ଯାଯ ସ୍ଵେଦାମ୍ବୁଘନତାଂ ଗତୌ
ହରିଙ୍କର ବାହୁକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଗାଲର ସ୍ପର୍ଶ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଘନ ଘମ ଓ ରୋମାଞ୍ଚରେ ଢାକିଗଲା ।
ରାସଗେଯଂ ଜଗୌ କୃଷ୍ଣୋ ଯାଵତ୍ ତାରତରଧ୍ଵନିଃ ସାଧୁ କୃଷ୍ଣେତି କୃଷ୍ଣେତି ତାଵତ୍ ତା ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଜଗୁଃ
କୃଷ୍ଣ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ରାସ ଗୀତ ଗାଇଥିବା ବେଳେ, ଗୋପୀମାନେ 'କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!' ବୋଲି ଦୁଇ ଗୁଣା ଅଧିକ ଗାଇଲେ ।
ଗତେ ଽନୁଗମନଂ ଚକ୍ରୁର୍ ଵଲନେ ସଂମୁଖଂ ଯଯୁଃ ପ୍ରତିଲୋମାନୁଲୋମେନ ଭେଜୁର୍ ଗୋପାଙ୍ଗନା ହରିମ୍
ସେ ଚାଲିଗଲେ, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ବଳୟ ନାଡ଼ି ଆଗକୁ ଯାଇ, କେବେ ବିପରୀତ, କେବେ ସହଜ ଭାବେ ହରିଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ ।
ସ ତଦା ସହ ଗୋପୀଭୀ ରରାମ ମଧୁସୂଦନଃ ସ ଵର୍ଷକୋଟିପ୍ରତିମଃ କ୍ଷଣସ୍ ତେନ ଵିନାଭଵତ୍
ମଧୁସୂଦନ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତାରା ହୋଇ ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଅନେକ ବର୍ଷ ଦୀର୍ଘ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ବିନା ଏକ ମାତ୍ର କ୍ଷଣରେ ଉଠିଗଲା।
ତା ଵାର୍ଯମାଣାଃ ପିତୃଭିଃ ପତିଭିର୍ ଭ୍ରାତୃଭିସ୍ ତଥା କୃଷ୍ଣଂ ଗୋପାଙ୍ଗନା ରାତ୍ରୌ ରମଯନ୍ତି ରତିପ୍ରିଯାଃ
ଗୋପୀମାନେ, ତାଙ୍କ ପିତା, ପତି ଓ ଭାଇମାନେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ରାତିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ରମଣ କଲେ; ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲେ।
ସୋ ଽପି କୈଶୋରକଵଯା ମାନଯନ୍ ମଧୁସୂଦନଃ ରେମେ ତାଭିର୍ ଅମେଯାତ୍ମା କ୍ଷପାସୁ କ୍ଷପିତାହିତଃ
ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଅପରିମିତ ଆତ୍ମା, ମଧୁସୂଦନ, ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସମ୍ମାନ କରି ରାତିରେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଖେଳିଲେ; ଏହିପରି ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେଲେ।
ତଦ୍ଭର୍ତୃଷୁ ତଥା ତାସୁ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଚେଶ୍ଵରଃ ଆତ୍ମସ୍ଵରୂପରୂପୋ ଽସୌ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସର୍ଵମ୍ ଅଵସ୍ଥିତଃ
ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ପତିମାନେ, ଗୋପୀମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଆତ୍ମାର ରୂପରେ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ କୁ ବ୍ୟାପି ଅବସ୍ଥିତ।
ଯଥା ସମସ୍ତଭୂତେଷୁ ନଭୋ ଽଗ୍ନିଃ ପୃଥିଵୀ ଜଲମ୍ ଵାଯୁଶ୍ ଚାତ୍ମା ତଥୈଵାସୌ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସର୍ଵମ୍ ଅଵସ୍ଥିତଃ
ଯେପରି ଆକାଶ, ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ, ପାଣି, ବାୟୁ ଓ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି, ସେପରି ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ କୁ ବ୍ୟାପି ଅବସ୍ଥିତ।
ପ୍ରଦୋଷାର୍ଧେ କଦାଚିତ୍ ତୁ ରାସାସକ୍ତେ ଜନାର୍ଦନେ ତ୍ରାସଯନ୍ ସମଦୋ ଗୋଷ୍ଠାନ୍ ଅରିଷ୍ଟଃ ସମୁପାଗତଃ
ମଧ୍ୟରାତିରେ ଯନାର୍ଦନ ରାସ ନୃତ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ଅରିଷ୍ଟ ଗୋପମାନେ ଓ ଗୋଷ୍ଠକୁ ଭୟଭୀତ କରି ଆସିଗଲା।