କ୍ଷୀରଵତ୍ଯ ଇମା ଗାଵୋ ଵତ୍ସଵତ୍ଯଶ୍ ଚ ନିର୍ଵୃତାଃ ତେନ ସଂଵର୍ଧିତୈଃ ସସ୍ଯୈଃ ପୁଷ୍ଟାସ୍ ତୁଷ୍ଟା ଭଵନ୍ତି ଵୈ
ଏହି ଗାଁମାନେ ଦୁଧ ଓ ବଛାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ବର୍ଷାରେ ଉଗୁଥିବା ଧାନ୍ୟରେ ପୋଷିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସୁସ୍ଥ ଓ ଖୁସି ଅଛନ୍ତି।
ନାସସ୍ଯା ନାନୃଣା ଭୂମିର୍ ନ ବୁଭୁକ୍ଷାର୍ଦିତୋ ଜନଃ ଦୃଶ୍ଯତେ ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵୃଷ୍ଟିମନ୍ତୋ ବଲାହକାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ବର୍ଷା ହେଉଥିବା ମେଘ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଋଣ, ଭୁଖ କିମ୍ବା ବଞ୍ଜ ଭୂମି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଭୌମମ୍ ଏତତ୍ ପଯୋ ଗୋଭିର୍ ଧତ୍ତେ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଵାରିଦଃ ପର୍ଜନ୍ଯଃ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଭଵାଯ ଭୁଵି ଵର୍ଷତି
ମେଘମାନେ ପୃଥିବୀ ଓ ଗାଁରୁ ପାଣି ନେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି; ପର୍ଜନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରାଵୃଷି ରାଜାନଃ ଶକ୍ରଂ ସର୍ଵେ ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ ମହେ ସୁରେଶମ୍ ଅର୍ଘନ୍ତି ଵଯମ୍ ଅନ୍ଯେ ଚ ଦେହିନଃ
ସେଠିପାଇଁ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି; ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରୁଛୁ।
ନନ୍ଦଗୋପସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵେତ୍ଥଂ ଶକ୍ରପୂଜନେ କୋପାଯ ତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରାହ ଦାମୋଦରସ୍ ତଦା
ନନ୍ଦ ଗୋପଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜା ବିଷୟର କଥା ଶୁଣି, ଦାମୋଦର ସେତେବେଳେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ବିରୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି କଥା କହିଲେ।
ନ ଵଯଂ କୃଷିକର୍ତାରୋ ଵଣିଜ୍ଯାଜୀଵିନୋ ନ ଚ ଗାଵୋ ଽସ୍ମଦ୍ଦୈଵତଂ ତାତ ଵଯଂ ଵନଚରା ଯତଃ
ଆମେ କୃଷକ କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟୀ ନୁହେଁ, ଗାଁମାନେ ଆମର ଦେବତା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ବାପା; ଆମେ ପ୍ରକୃତିରେ ଅଟବାସୀ।
ଆନ୍ଵୀକ୍ଷିକୀ ତ୍ରଯୀ ଵାର୍ତ୍ତା ଦଣ୍ଡନୀତିସ୍ ତଥାପରା ଵିଦ୍ଯାଚତୁଷ୍ଟଯଂ ତ୍ଵ୍ ଏତଦ୍ ଵାର୍ତ୍ତାମ୍ ଅତ୍ର ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମେ
ବିଚାର, ତିନି ବେଦ, ବ୍ୟବସାୟ ଏବଂ ଶାସନ—ଏହି ଚାରିଟି ଜ୍ଞାନର ଶାଖା ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ବ୍ୟବସାୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
କୃଷିର୍ ଵଣିଜ୍ଯା ତଦ୍ଵଚ୍ ଚ ତୃତୀଯଂ ପଶୁପାଲନମ୍ ଵିଦ୍ଯା ହ୍ଯ୍ ଏତା ମହାଭାଗା ଵାର୍ତ୍ତା ଵୃତ୍ତିତ୍ରଯାଶ୍ରଯା
ଚାଷ, ବ୍ୟବସାୟ ଏବଂ ପଶୁପାଳନ—ଏହି ତିନିଟି ମହାତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ଅଟୁଟ ଅଛି। ବ୍ୟବସାୟ ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଜୀବିକା ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରି ଅଛି।
କର୍ଷକାଣାଂ କୃଷିର୍ ଵୃତ୍ତିଃ ପଣ୍ଯଂ ତୁ ପଣଜୀଵିନାମ୍ ଅସ୍ମାକଂ ଗାଃ ପରା ଵୃତ୍ତିର୍ ଵାର୍ତ୍ତା ଭେଦୈର୍ ଇଯଂ ତ୍ରିଭିଃ
ଚାଷୀମାନେ ଚାଷ କରି ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି, ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରି କରି ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି, ଆମ ପାଇଁ ଗାଈ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜୀବିକା। ଏଭଳି ଭାବେ ବ୍ୟବସାୟ ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରରେ ବିଭକ୍ତ।
ଵିଦ୍ଯଯା ଯୋ ଯଯା ଯୁକ୍ତସ୍ ତସ୍ଯ ସା ଦୈଵତଂ ମହତ୍ ସୈଵ ପୂଜ୍ଯାର୍ଚନୀଯା ଚ ସୈଵ ତସ୍ଯୋପକାରିକା
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି, ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କର ମହାଦେବତା ଅଛି। ସେଇ ଜ୍ଞାନକୁ ହିଁ ପୂଜିବା ଓ ମାନ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ।
ଯୋ ଽନ୍ଯସ୍ଯାଃ ଫଲମ୍ ଅଶ୍ନନ୍ ଵୈ ପୂଜଯତ୍ଯ୍ ଅପରାଂ ନରଃ ଇହ ଚ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚୈଵାସୌ ତାତ ନାପ୍ନୋତି ଶୋଭନମ୍
ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଜ୍ଞାନର ଫଳ ଭୋଗ କରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟକୁ ପୂଜିଥାଏ, ସେ ଏଠାରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ଭଲ ଫଳ ପାଉନାହିଁ।
ପୂଜ୍ଯନ୍ତାଂ ପ୍ରଥିତାଃ ସୀମାଃ ସୀମାନ୍ତଂ ଚ ପୁନର୍ ଵନମ୍ ଵନାନ୍ତା ଗିରଯଃ ସର୍ଵେ ସା ଚାସ୍ମାକଂ ପରା ଗତିଃ
ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୀମା, ସୀମାନ୍ତ ଏବଂ ଅବାର ଜଙ୍ଗଲ, ପାହାଡ଼ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗିରିମାଳାକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଅ। ଏହି ହେଉଛି ଆମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଥ।
ଗିରିଯଜ୍ଞସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଗୋଯଜ୍ଞଶ୍ ଚ ପ୍ରଵର୍ତ୍ଯତାମ୍ କିମ୍ ଅସ୍ମାକଂ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ଗାଵଃ ଶୈଲାଶ୍ ଚ ଦେଵତାଃ
ତେଣୁ ପାହାଡ଼ ଓ ଗାଈଙ୍କର ବଳି ଉତ୍ସବ କରାଯାଉ। ଆମ ପାଇଁ ମହେନ୍ଦ୍ର ସହ କାହିଁକି? ଗାଈ ଓ ପାହାଡ଼ ହେଉଛନ୍ତି ଆମର ଦେବତା।
ମନ୍ତ୍ରଯଜ୍ଞପରା ଵିପ୍ରାଃ ସୀରଯଜ୍ଞାଶ୍ ଚ କର୍ଷକାଃ ଗିରିଗୋଯଜ୍ଞଶୀଲାଶ୍ ଚ ଵଯମ୍ ଅଦ୍ରିଵନାଶ୍ରଯାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଚାଷୀମାନେ ସୀମା ଉପରେ ବଳି ଦିଅନ୍ତି, ଆମେ ପାହାଡ଼ ଓ ଗାଈଙ୍କର ବଳି ଦେଇ ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଛୁ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଗୋଵର୍ଧନଃ ଶୈଲୋ ଭଵଦ୍ଭିର୍ ଵିଵିଧାର୍ହଣୈଃ ଅର୍ଚ୍ଯତାଂ ପୂଜ୍ଯତାଂ ମେଧ୍ଯଂ ପଶୁଂ ହତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ
ତେଣୁ ଗୋବର୍ଧନ ପାହାଡ଼କୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଓ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶୁଦ୍ଧ ପଶୁ ବଳି ଦିଅ।
ସର୍ଵଘୋଷସ୍ଯ ସଂଦୋହା ଗୃହ୍ଯନ୍ତାଂ ମା ଵିଚାର୍ଯତାମ୍ ଭୋଜ୍ଯନ୍ତାଂ ତେନ ଵୈ ଵିପ୍ରାସ୍ ତଥାନ୍ଯେ ଚାପି ଵାଞ୍ଛକାଃ
ସମସ୍ତ ଗୋଖାଟିର ଦୁଧ ଏକଠା କର, କୌଣସି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକମାନେ ଏହା ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ।
ତମ୍ ଅର୍ଚିତଂ କୃତେ ହୋମେ ଭୋଜିତେଷୁ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ ଶରତ୍ପୁଷ୍ପକୃତାପୀଡାଃ ପରିଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଗୋଗଣାଃ
ଯେତେବେଳେ ପୂଜା ହେବ, ହୋମ ହେବ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିବେ, ତେବେ ଶରଦ୍ ଫୁଲ ଲଗାଇଥିବା ଗାଈମାନେ ଚାରିପାଖେ ଘୁରିବେ।
ଏତନ୍ ମମ ମତଂ ଗୋପାଃ ସଂପ୍ରୀତ୍ଯା କ୍ରିଯତେ ଯଦି ତତଃ କୃତା ଭଵେତ୍ ପ୍ରୀତିର୍ ଗଵାମ୍ ଅଦ୍ରେସ୍ ତଥା ମମ
ଗୋପମାନେ, ଏହି ମୋ ମତ। ଯଦି ଆନନ୍ଦରେ କରିବ, ତେବେ ଗାଈ, ପାହାଡ଼ ଏବଂ ମୋର ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନତା ହେବ।
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନନ୍ଦାଦ୍ଯାସ୍ ତେ ଵ୍ରଜୌକସଃ ପ୍ରୀତ୍ଯୁତ୍ଫୁଲ୍ଲମୁଖା ଵିପ୍ରାଃ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଥାବ୍ରୁଵନ୍
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ମୁହଁ ଖିଲିଗଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ 'ଭଲ, ଭଲ' ବୋଲି କହିଲେ।
ଶୋଭନଂ ତେ ମତଂ ଵତ୍ସ ଯଦ୍ ଏତଦ୍ ଭଵତୋଦିତମ୍ ତତ୍ କରିଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ସର୍ଵଂ ଗିରିଯଜ୍ଞଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ଯତାମ୍
ବତ୍ସ, ତୁମର ମତ ଅତି ଉତ୍ତମ, ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ। ମୁଁ ସବୁ କରିବି—ପାହାଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଉ।
ତଥା ଚ କୃତଵନ୍ତସ୍ ତେ ଗିରିଯଜ୍ଞଂ ଵ୍ରଜୌକସଃ ଦଧିପାଯସମାଂସାଦ୍ଯୈର୍ ଦଦୁଃ ଶୈଲବଲିଂ ତତଃ
ଏଭଳି ଗୋପଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ପାହାଡ଼ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଦହି, ଖିର, ମାଂସ ଓ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼କୁ ବଳି ଦେଲେ।
ଦ୍ଵିଜାଂଶ୍ ଚ ଭୋଜଯାମ୍ ଆସୁଃ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ଗାଵଃ ଶୈଲଂ ତତଶ୍ ଚକ୍ରୁର୍ ଅର୍ଚିତାସ୍ ତଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ସେମାନେ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୁଆଇଲେ। ତାପରେ ଗାଈମାନେ ପାହାଡ଼କୁ ପୂଜି, ତାହାକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ।
ଵୃଷଭାଶ୍ ଚାଭିନର୍ଦନ୍ତଃ ସତୋଯା ଜଲଦା ଇଵ ଗିରିମୂର୍ଧନି ଗୋଵିନ୍ଦଃ ଶୈଲୋ ଽହମ୍ ଇତି ମୂର୍ତିମାନ୍
ବୃଷଭମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ବର୍ଷା ଭରା ମେଘ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ। ଗୋବିନ୍ଦ ପାହାଡ଼ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ଼।'
ବୁଭୁଜେ ଽନ୍ନଂ ବହୁଵିଧଂ ଗୋପଵର୍ଯାହୃତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ କୃଷ୍ଣସ୍ ତେନୈଵ ରୂପେଣ ଗୋପୈଃ ସହ ଗିରେଃ ଶିରଃ
କୃଷ୍ଣ, ସେଇ ରୂପରେ, ଗୋପମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୋପମାନେ ଆଣିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ।
ଅଧିରୁହ୍ଯାର୍ଚଯାମ୍ ଆସ ଦ୍ଵିତୀଯାମ୍ ଆତ୍ମନସ୍ ତନୁମ୍ ଅନ୍ତର୍ଧାନଂ ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ ଗୋପା ଲବ୍ଧ୍ଵା ତତୋ ଵରାନ୍ କୃତ୍ଵା ଗିରିମହଂ ଗୋଷ୍ଠଂ ନିଜମ୍ ଅଭ୍ଯାଯଯୁଃ ପୁନଃ
ସେ ଉପରକୁ ଚଢ଼ି, ନିଜର ପ୍ରଥମ ରୂପ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପକୁ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ, ଗୋପମାନେଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ସେ ପୁଣି ନିଜ ଗୋଉଠାକୁ ଫେରିଗଲେ।
ମହେ ପ୍ରତିହତେ ଶକ୍ରୋ ଭୃଶଂ କୋପସମନ୍ଵିତଃ ସଂଵର୍ତକଂ ନାମ ଗଣଂ ତୋଯଦାନାମ୍ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍
ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ବାଧା ପାଇବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, 'ସଂବର୍ତ୍ତକ' ନାମକ ବର୍ଷା ମେଘମାନେଠାରେ କହିଲେ।
ଭୋ ଭୋ ମେଘା ନିଶମ୍ଯୈତଦ୍ ଵଦତୋ ଵଚନଂ ମମ ଆଜ୍ଞାନନ୍ତରମ୍ ଏଵାଶୁ କ୍ରିଯତାମ୍ ଅଵିଚାରିତମ୍
ହେ ମେଘମାନେ, ମୋର କଥା ଶୁଣ; ମୋର ଆଦେଶ ମିଳିଲେ, ବିଚାର ନକରି ତୁରନ୍ତ କାମ କର।
ନନ୍ଦଗୋପଃ ସୁଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ ଗୋପୈର୍ ଅନ୍ଯୈଃ ସହାଯଵାନ୍ କୃଷ୍ଣାଶ୍ରଯବଲାଧ୍ମାତୋ ମହଭଙ୍ଗମ୍ ଅଚୀକରତ୍
ନନ୍ଦଗୋପ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅବିବେକୀ, ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ସହିତ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, ବଡ଼ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଘଟାଇଲେ।
ଆଜୀଵୋ ଯଃ ପରଂ ତେଷାଂ ଗୋପତ୍ଵସ୍ଯ ଚ କାରଣମ୍ ତା ଗାଵୋ ଵୃଷ୍ଟିପାତେନ ପୀଡ୍ଯନ୍ତାଂ ଵଚନାନ୍ ମମ
ସେମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋପାଳନା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଏହି ଗାଁମାନେ ମୋର କଥାରେ ଭାରି ବର୍ଷାରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉନ୍ତୁ।
ଅହମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଦ୍ରିଶୃଙ୍ଗାଭଂ ତୁଙ୍ଗମ୍ ଆରୁହ୍ଯ ଵାରଣମ୍ ସାହାଯ୍ଯଂ ଵଃ କରିଷ୍ଯାମି ଵାଯୂନାଂ ସଂଗମେନ ଚ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ହାତୀର ଦାନ୍ତ ପରି ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତୁମେମାନେ ସହିତ ବାୟୁଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବି।