ତତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆନ୍ଦୋଲିକାଭିଶ୍ ଚ ନିଯୁଦ୍ଧୈଶ୍ ଚ ମହାବଲୌ ଵ୍ଯାଯାମଂ ଚକ୍ରତୁସ୍ ତତ୍ର କ୍ଷେପଣୀଯୈସ୍ ତଥାଶ୍ମଭିଃ
ତାପରେ, ସେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଝୁଲାରେ ଚଢ଼ି, କୁସ୍ତି ଖେଳିବା ଓ ପଥର ଛାଡ଼ିବା ଭଳି ଖେଳ ମାଧ୍ୟମରେ ଶରୀର ଅଭ୍ୟାସ କଲେ।
ତଲ୍ଲିପ୍ସୁର୍ ଅସୁରସ୍ ତତ୍ର ଉଭଯୋ ରମମାଣଯୋଃ ଆଜଗାମ ପ୍ରଲମ୍ବାଖ୍ଯୋ ଗୋପଵେଷତିରୋହିତଃ
ସେଠାରେ, ଦୁଇଜଣ ମିଶି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଲମ୍ବ ନାମକ ଏକ ଅସୁର ଗୋପାଳ ଭେଷ ଧରି ତାଙ୍କୁ ହରାଇବା ଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଲା।
ସୋ ଽଵଗାହତ ନିଃଶଙ୍କଂ ତେଷାଂ ମଧ୍ଯମମାନୁଷଃ ମାନୁଷଂ ରୂପମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ପ୍ରଲମ୍ବୋ ଦାନଵୋତ୍ତମଃ
ସେ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାନବ ରୂପ ଧରି ଭୟ ଛାଡ଼ି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଭଳି ପ୍ରବେଶ କଲା।
ତଯୋଶ୍ ଛିଦ୍ରାନ୍ତରପ୍ରେପ୍ସୁର୍ ଅତିଶୀଘ୍ରମ୍ ଅମନ୍ଯତ କୃଷ୍ଣଂ ତତୋ ରୌହିଣେଯଂ ହନ୍ତୁଂ ଚକ୍ରେ ମନୋରଥମ୍
ସେ, ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସର ଦେଖି, ବହୁତ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି ରୋହିଣୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମାରିବା ଚିନ୍ତା କଲା।
ହରିଣା କ୍ରୀଡନଂ ନାମ ବାଲକ୍ରୀଡନକଂ ତତଃ ପ୍ରକ୍ରୀଡିତାସ୍ ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵୌ ଯୁଗପଦ୍ ଉତ୍ପତନ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଶିଶୁମାନେ ଖେଳୁଥିବା 'ହରିଣ କ୍ରୀଡ଼ା' ନାମକ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇଜଣ ଦୁଇଜଣ ହୋଇ ଏକାସାଥି ଉଡ଼ିବା ଲାଗିଲେ।
ଶ୍ରୀଦାମ୍ନା ସହ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ପ୍ରଲମ୍ବେନ ତଥା ବଲଃ ଗୋପାଲୈର୍ ଅପରୈଶ୍ ଚାନ୍ଯେ ଗୋପାଲାଃ ସହ ପୁପ୍ଲୁଵୁଃ
ଶ୍ରୀଦାମା ସହିତ ଗୋବିନ୍ଦ, ପ୍ରଲମ୍ବ ସହିତ ବଳରାମ, ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପାଳମାନେ ଆଉ ଅନ୍ୟ ଗୋପାଳଙ୍କ ସହିତ ଦୁଇଜଣ ଦୁଇଜଣ ହୋଇ ଉଡ଼ିଲେ।
ଶ୍ରୀଦାମାନଂ ତତଃ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରଲମ୍ବଂ ରୋହିଣୀସୁତଃ ଜିତଵାନ୍ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷୀଯୈର୍ ଗୋପୈର୍ ଅନ୍ଯୈଃ ପରାଜିତାଃ
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଶ୍ରୀଦାମାଙ୍କୁ ହରାଇଲେ, ରୋହିଣୀପୁତ୍ର ପ୍ରଲମ୍ବକୁ ହରାଇଲେ; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପକ୍ଷର ଗୋପାଳମାନେ ଜିତିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ହାରିଗଲେ।
ତେ ଵାହଯନ୍ତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଭାଣ୍ଡୀରସ୍କନ୍ଧମ୍ ଏତ୍ଯ ଵୈ ପୁନର୍ ନିଵୃତ୍ତାସ୍ ତେ ସର୍ଵେ ଯେ ଯେ ତତ୍ର ପରାଜିତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ହାରିଗଲେ ସେମାନେ ଜିତିଥିବାମାନେଙ୍କୁ ଦେହରେ ବହି ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ଛାୟାକୁ ନେଇଗଲେ, ପରେ ସମସ୍ତେ ଆଉଥରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସଂକର୍ଷଣଂ ତୁ ସ୍କନ୍ଧେନ ଶୀଘ୍ରମ୍ ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଦାନଵଃ ନ ତସ୍ଥୌ ପ୍ରଜଗାମୈଵ ସଚନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଵାରିଦଃ
ଦାନବ ତେଜରେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେହରେ ବହି ତୁରନ୍ତ ଉଠାଇ ନେଲା, ଏବଂ ରୁକିଲା ନାହିଁ, ଚାନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମେଘ ଯେପରି ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲା।
ଅଶକ୍ତୋ ଵହନେ ତସ୍ଯ ସଂରମ୍ଭାଦ୍ ଦାନଵୋତ୍ତମଃ ଵଵୃଧେ ସୁମହାକାଯଃ ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ବଲାହକଃ
ଅଧିକ ଦୂର ନେଇଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ସେ ଦାନବ ରାଗରେ ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କଲା, ବର୍ଷାକାଳର ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସଂକର୍ଷଣସ୍ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଗ୍ଧଶୈଲୋପମାକୃତିମ୍ ସ୍ରଗ୍ଦାମଲମ୍ବାଭରଣଂ ମୁକୁଟାଟୋପମସ୍ତକମ୍
ବଳରାମ ତାଙ୍କୁ ଜଳିଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖିଲେ, ଗଳାରେ ମାଳା, ଶରୀରରେ ଅଳଙ୍କାର, ମୁଣ୍ଡରେ ଚମକୁଥିବା ମୁକୁଟ ସହିତ ଶୋଭିତ।
ରୌଦ୍ରଂ ଶକଟଚକ୍ରାକ୍ଷଂ ପାଦନ୍ଯାସଚଲତ୍କ୍ଷିତିମ୍ ହ୍ରିଯମାଣସ୍ ତତଃ କୃଷ୍ଣମ୍ ଇଦଂ ଵଚନମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି, ଚକଡ଼ା ପରି ଆଖି, ପଦ ଦେଇ ଭୂମିକୁ କମ୍ପାଇଦେଉଥିବା, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ବଳରାମ ଧରି ନେଉଥିବାବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ:
କୃଷ୍ଣ କୃଷ୍ଣ ହ୍ରିଯେ ତ୍ଵ୍ ଏଷ ପର୍ଵତୋଦଗ୍ରମୂର୍ତିନା କେନାପି ପଶ୍ଯ ଦୈତ୍ଯେନ ଗୋପାଲଚ୍ଛଦ୍ମରୂପିଣା
“କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ! ଦେଖ, ଏହି ଦୈତ୍ୟ ଗୋପାଳ ଭେଷ ଧରିଛି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ରୂପ ଅଛି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଉଛି।”
ଯଦ୍ ଅତ୍ର ସାଂପ୍ରତଂ କାର୍ଯଂ ମଯା ମଧୁନିଷୂଦନ ତତ୍ କଥ୍ଯତାଂ ପ୍ରଯାତ୍ଯ୍ ଏଷ ଦୁରାତ୍ମାତିତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
“ହେ ମଧୁ ନାଶକ, ଏବେ ମୋତେ କଣ କରିବାକୁ ଉଚିତ, କହ, କାରଣ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତଳ ଦୈତ୍ୟ ବହୁତ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ମୋତେ ନେଉଛି।”
ତମ୍ ଆହ ରାମଂ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ସ୍ମିତଭିନ୍ନୌଷ୍ଠସଂପୁଟଃ ମହାତ୍ମା ରୌହିଣେଯସ୍ଯ ବଲଵୀର୍ଯପ୍ରମାଣଵିତ୍
ମହାତ୍ମା ଗୋବିନ୍ଦ, ରୋହିଣୀପୁତ୍ରଙ୍କ ବଳ ଓ ପ୍ରଭାବ ଜାଣି, ହସି ଠୋଠ ଖୋଲି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ:
କିମ୍ ଅଯଂ ମାନୁଷୋ ଭାଵୋ ଵ୍ଯକ୍ତମ୍ ଏଵାଵଲମ୍ବ୍ଯତେ ସର୍ଵାତ୍ମନ୍ ସର୍ଵଗୁହ୍ଯାନାଂ ଗୁହ୍ଯାଦ୍ ଗୁହ୍ଯାତ୍ମନା ତ୍ଵଯା
“ତୁମେ ଏହି ମାନବ ଭାବକୁ ସତ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରୁଛ? ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟର ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛ।
ସ୍ମରାଶେଷଜଗଦୀଶ କାରଣଂ କାରଣାଗ୍ରଜ ଆତ୍ମାନମ୍ ଏକଂ ତଦ୍ଵଚ୍ ଚ ଜଗତ୍ଯ୍ ଏକାର୍ଣଵେ ଚ ଯଃ
“ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, କାରଣମାନଙ୍କ ଆଗରୁ ଥିବା କାରଣ, ଏକମାତ୍ର ଆତ୍ମା, ସେଇ ଜଣେ ଯିଏ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଓ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ଏକାକୀ ଅଛନ୍ତି, ଏହି କଥା ମନେ ପକା।
ଭଵାନ୍ ଅହଂ ଚ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନ୍ନ୍ ଏକମ୍ ଏଵ ହି କାରଣମ୍ ଜଗତୋ ଽସ୍ଯ ଜଗତ୍ଯ୍ ଅର୍ଥେ ଭେଦେନାଵାଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
“ହେ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଏହି ଜଗତର ଏକମାତ୍ର କାରଣ; ଜଗତର ଉପକାର ପାଇଁ ଦୁଇ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛୁ, କିନ୍ତୁ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଏକ।
ତତ୍ ସ୍ମର୍ଯତାମ୍ ଅମେଯାତ୍ମଂସ୍ ତ୍ଵଯାତ୍ମା ଜହି ଦାନଵମ୍ ମାନୁଷ୍ଯମ୍ ଏଵମ୍ ଆଲମ୍ବ୍ଯ ବନ୍ଧୂନାଂ କ୍ରିଯତାଂ ହିତମ୍
ତୁମେ ତୁମର ଅପାର ସ୍ୱରୂପକୁ ମନେ ପକାଅ; ମନରେ ଥିବା ଦାନବକୁ ଜୟ କର। ମଣିଷ ଭାବକୁ ଧରି, ନିଜ ପରିବାରର ଭଲ ପାଇଁ କାମ କର।
ଇତି ସଂସ୍ମାରିତୋ ଵିପ୍ରାଃ କୃଷ୍ଣେନ ସୁମହାତ୍ମନା ଵିହସ୍ଯ ପୀଡଯାମ୍ ଆସ ପ୍ରଲମ୍ବଂ ବଲଵାନ୍ ବଲଃ
ଏଭଳି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମହାନ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହସିଲେ, ଏବଂ ବଳରାମ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଲମ୍ବକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ମୁଷ୍ଟିନା ଚାହନ୍ ମୂର୍ଧ୍ନି କୋପସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ ତେନ ଚାସ୍ଯ ପ୍ରହାରେଣ ବହିର୍ ଯାତେ ଵିଲୋଚନେ
କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ ହୋଇ, ବଳରାମ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁଷ୍ଟି ଦେଲେ; ସେଇ ଘାଉରେ ପ୍ରଲମ୍ବଙ୍କ ଚକୁ ବାହାରିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ସ ନିଷ୍କାସିତମସ୍ତିଷ୍କୋ ମୁଖାଚ୍ ଛୋଣିତମ୍ ଉଦ୍ଵମନ୍ ନିପପାତ ମହୀପୃଷ୍ଠେ ଦୈତ୍ଯଵର୍ଯୋ ମମାର ଚ
ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ବହିଲା, ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ି ମରିଗଲେ।
ପ୍ରଲମ୍ବଂ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଲେନାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣା ପ୍ରହୃଷ୍ଟାସ୍ ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ ଗୋପାଃ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵ୍ ଇତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍
ବଳରାମଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଲମ୍ବ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଗୋପମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ 'ଭଲ କଲେ! ଭଲ କଲେ!' ବୋଲି କହିଲେ।
ସଂସ୍ତୂଯମାନୋ ରାମସ୍ ତୁ ଗୋପୈର୍ ଦୈତ୍ଯେ ନିପାତିତେ ପ୍ରଲମ୍ବେ ସହ କୃଷ୍ଣେନ ପୁନର୍ ଗୋକୁଲମ୍ ଆଯଯୌ
ଦାନବ ପ୍ରଲମ୍ବ ପଡ଼ିଯିବା ପରେ, ଗୋପମାନେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ବଳରାମ କୃଷ୍ଣ ସହିତ ପୁଣି ଗୋକୁଳକୁ ଫେରିଲେ।
ତଯୋର୍ ଵିହରତୋର୍ ଏଵଂ ରାମକେଶଵଯୋର୍ ଵ୍ରଜେ ପ୍ରାଵୃଡ୍ଵ୍ଯତୀତା ଵିକସତ୍ସରୋଜା ଚାଭଵଚ୍ ଛରତ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ବଳରାମ ଓ କେଶବ ବ୍ରଜରେ ଖେଳୁଥିବା ସମୟରେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଶେଷ ହେଲା ଏବଂ ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମ ସହିତ ଶରତ୍ ଆସିଗଲା।
ଵିମଲାମ୍ବରନକ୍ଷତ୍ରେ କାଲେ ଚାଭ୍ଯାଗତେ ଵ୍ରଜମ୍ ଦଦର୍ଶେନ୍ଦ୍ରୋତ୍ସଵାରମ୍ଭପ୍ରଵୃତ୍ତାନ୍ ଵ୍ରଜଵାସିନଃ
ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ଓ ତାରା ଜଗମଗାଉଥିବା ସମୟରେ, କୃଷ୍ଣ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖିଲେ।
କୃଷ୍ଣସ୍ ତାନ୍ ଉତ୍ସୁକାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୋପାନ୍ ଉତ୍ସଵଲାଲସାନ୍ କୌତୂହଲାଦ୍ ଇଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରାହ ଵୃଦ୍ଧାନ୍ ମହାମତିଃ
ଗୋପମାନେ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଆତୁର ଓ ଆଗ୍ରହୀ ଦେଖି, ମହାବୁଦ୍ଧି କୃଷ୍ଣ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ କୌତୁହଳରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କୋ ଽଯଂ ଶକ୍ରମହୋ ନାମ ଯେନ ଵୋ ହର୍ଷ ଆଗତଃ ପ୍ରାହ ତଂ ନନ୍ଦଗୋପଶ୍ ଚ ପୃଚ୍ଛନ୍ତମ୍ ଅତିସାଦରମ୍
'ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର କିଏ, ଯାହାଙ୍କ ନାମରେ ତୁମେ ଏତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛ?' ବଡ଼ ସମ୍ମାନରେ ସେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ନନ୍ଦ ଗୋପଙ୍କୁ କଲେ।
ମେଘାନାଂ ପଯସାମ୍ ଈଶୋ ଦେଵରାଜଃ ଶତକ୍ରତୁଃ ଯେନ ସଂଚୋଦିତା ମେଘା ଵର୍ଷନ୍ତ୍ଯ୍ ଅମ୍ବୁମଯଂ ରସମ୍
ସେ ମେଘ ଓ ପାଣିର ମାଲିକ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ଶତକ୍ରତୁ। ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମେଘମାନେ ପାଣି ବର୍ଷା କରନ୍ତି।
ତଦ୍ଵୃଷ୍ଟିଜନିତଂ ସସ୍ଯଂ ଵଯମ୍ ଅନ୍ଯେ ଚ ଦେହିନଃ ଵର୍ତଯାମୋପଭୁଞ୍ଜାନାସ୍ ତର୍ପଯାମଶ୍ ଚ ଦେଵତାଃ
ସେଇ ବର୍ଷାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଧାନ୍ୟ ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଖାଇ ବଞ୍ଚୁଛୁ; ଏହା ଭୋଗ କରି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରୁଛୁ।