ଅସ୍ମିନ୍ ଵସତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା କାଲୀଯୋ ଽସୌ ଵିଷାଯୁଧଃ ଯୋ ମଯା ନିର୍ଜିତସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦୁଷ୍ଟୋ ନଷ୍ଟଃ ପଯୋନିଧୌ
ଏଠାରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନର କାଳିୟ, ବିଷର ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ରହୁଛି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ହରାଇଥିଲି ଏବଂ ତା’କୁ ଖଦେଇ ଦେବା ପରେ ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଲୁଚିଗଲା।
ତେନେଯଂ ଦୂଷିତା ସର୍ଵା ଯମୁନା ସାଗରଂଗମା ନ ନରୈର୍ ଗୋଧନୈର୍ ଵାପି ତୃଷାର୍ତୈର୍ ଉପଭୁଜ୍ଯତେ
ତାହାର ଦ୍ୱାରା, ସାଗରକୁ ବହୁଥିବା ସମସ୍ତ ଯମୁନା ଦୂଷିତ ହୋଇଯାଇଛି; ଏଠି ମଣିଷ, ଗାଈ କିମ୍ବା ତିଆରି ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ତଦ୍ ଅସ୍ଯ ନାଗରାଜସ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯୋ ନିଗ୍ରହୋ ମଯା ନିତ୍ଯତ୍ରସ୍ତାଃ ସୁଖଂ ଯେନ ଚରେଯୁର୍ ଵ୍ରଜଵାସିନଃ
ଏହି ନାଗରାଜଙ୍କୁ ମୁଁ ଦମନ କରିବାକୁ ହେବ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସଦା ଭୟଭୀତ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚିପାରିବେ।
ଏତଦର୍ଥଂ ନୃଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଵତାରୋ ମଯା କୃତଃ ଯଦ୍ ଏଷାମ୍ ଉତ୍ପଥସ୍ଥାନାଂ କାର୍ଯା ଶାସ୍ତିର୍ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍
ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରେ ଅବତାର ନେଇଛି; ଯେଉଁମାନେ ଠିକ୍ ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବା ପାଇଁ।
ତଦ୍ ଏତନ୍ ନାତିଦୂରସ୍ଥଂ କଦମ୍ବମ୍ ଉରୁଶାଖିନମ୍ ଅଧିରୁହ୍ଯୋତ୍ପତିଷ୍ଯାମି ହ୍ରଦେ ଽସ୍ମିଞ୍ ଜୀଵନାଶିନଃ
ଏହିଠାରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ଏହି ଘନ ଶାଖା ଥିବା କଦମ୍ବ ଗଛକୁ ଚଢ଼ି, ଏହି ମୃତ୍ୟୁକାରୀ ହ୍ରଦକୁ ଝାପି ପଡ଼ିବି।
ଇତ୍ଥଂ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଚ ଗାଢଂ ପରିକରଂ ତତଃ ନିପପାତ ହ୍ରଦେ ତତ୍ର ସର୍ପରାଜସ୍ଯ ଵେଗତଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ନିଜ ପୋଶାକ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧି, ସେ ତେଜରେ ସର୍ପରାଜଙ୍କ ହ୍ରଦକୁ ଝାପି ପଡ଼ିଲେ।
ତେନାପି ପତତା ତତ୍ର କ୍ଷୋଭିତଃ ସ ମହାହ୍ରଦଃ ଅତ୍ଯର୍ଥଦୂରଜାତାଂଶ୍ ଚ ତାଂଶ୍ ଚାସିଞ୍ଚନ୍ ମହୀରୁହାନ୍
ତାଙ୍କର ପଡ଼ିବାରେ, ସେ ବଡ଼ ହ୍ରଦ ବିକ୍ଷୁଭ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ଦୂର ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଛମାନେ ଜଳରେ ଭିଜିଗଲେ।
ତେ ଽହିଦୁଷ୍ଟଵିଷଜ୍ଵାଲାତପ୍ତାମ୍ବୁତପନୋକ୍ଷିତାଃ ଜଜ୍ଵଲୁଃ ପାଦପାଃ ସଦ୍ଯୋ ଜ୍ଵାଲାଵ୍ଯାପ୍ତଦିଗନ୍ତରାଃ
ସର୍ପର ଦୁଷ୍ଟ ବିଷ ଜ୍ୱାଳା ଓ ଜଳର ତାପରେ ଗଛମାନେ ତୁରନ୍ତ ଜଳିଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଭରିଦେଲା।
ଆସ୍ଫୋଟଯାମ୍ ଆସ ତଦା କୃଷ୍ଣୋ ନାଗହ୍ରଦଂ ଭୁଜୈଃ ତଚ୍ଛବ୍ଦଶ୍ରଵଣାଚ୍ ଚାଥ ନାଗରାଜୋ ଽଭ୍ଯୁପାଗମତ୍
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ହାତରେ ନାଗହ୍ରଦକୁ ଝଟକିଲେ, ସେଇ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସର୍ପରାଜ ଆସିଗଲେ।
ଆତାମ୍ରନଯନଃ କୋପାଦ୍ ଵିଷଜ୍ଵାଲାକୁଲୈଃ ଫଣୈଃ ଵୃତୋ ମହାଵିଷୈଶ୍ ଚାନ୍ଯୈର୍ ଅରୁଣୈର୍ ଅନିଲାଶନୈଃ
ତାଙ୍କର ଆଖି ରାଗରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଫଣାରୁ ବିଷ ଜ୍ୱାଳା ବିକିରଣ ହେଉଥିଲା, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼, ରକ୍ତିମ ଓ ବାୟୁ ଖାଇଥିବା ସର୍ପମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ନାଗପତ୍ନ୍ଯଶ୍ ଚ ଶତଶୋ ହାରିହାରୋପଶୋଭିତାଃ ପ୍ରକମ୍ପିତତନୂତ୍କ୍ଷେପଚଲତ୍କୁଣ୍ଡଲକାନ୍ତଯଃ
ଶତଶଃ ନାଗପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ଦେହ କମ୍ପିଥିଲା, କୁଣ୍ଡଳ ଡାହାଡ଼ି ହେଉଥିଲା, ସେମାନେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗୁଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵେଷ୍ଟିତଃ ସର୍ପୈଃ ସ କୃଷ୍ଣୋ ଭୋଗବନ୍ଧନୈଃ ଦଦଂଶୁଶ୍ ଚାପି ତେ କୃଷ୍ଣଂ ଵିଷଜ୍ଵାଲାଵିଲୈର୍ ମୁଖୈଃ
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଭୋଗରେ ଘେରାଯାଇଗଲେ, ସେମାନେ ବିଷ ଜ୍ୱାଳା ଭରା ମୁହଁରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କାମୁଡ଼ିଲେ।
ତଂ ତତ୍ର ପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାଗଭୋଗନିପୀଡିତମ୍ ଗୋପା ଵ୍ରଜମ୍ ଉପାଗତ୍ଯ ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ଶୋକଲାଲସାଃ
ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସର୍ପର ଭୋଗରେ ପିସିଯାଇ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଗୋପମାନେ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ବ୍ରଜକୁ ଦୌଡ଼ି ଗଲେ ଏବଂ ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ଏଷ କୃଷ୍ଣୋ ଗତୋ ମୋହମଗ୍ନୋ ଵୈ କାଲିଯେ ହ୍ରଦେ ଭକ୍ଷ୍ଯତେ ସର୍ପରାଜେନ ତଦ୍ ଆଗଚ୍ଛତ ମା ଚିରମ୍
“କୃଷ୍ଣ ଅଚେତନ ହୋଇ କାଳିୟ ହ୍ରଦରେ ଡୁବିଯାଇଛନ୍ତି; ସର୍ପରାଜ ତାଙ୍କୁ ଖାଉଛନ୍ତି—ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଆସ, ବିଳମ୍ବ କରନି!”
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଗୋପା ଵଜ୍ରପାତୋପମଂ ଵଚଃ ଗୋପ୍ଯଶ୍ ଚ ତ୍ଵରିତା ଜଗ୍ମୁର୍ ଯଶୋଦାପ୍ରମୁଖା ହ୍ରଦମ୍
ଏହି ମହା ଗର୍ଜନ ସୁଣି, ଗୋପମାନେ ଓ ଗୋପୀମାନେ, ଯଶୋଦାଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ, ତୁରନ୍ତ ହ୍ରଦକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ହା ହା କ୍ଵାସାଵ୍ ଇତି ଜନୋ ଗୋପୀନାମ୍ ଅତିଵିହ୍ଵଲଃ ଯଶୋଦଯା ସମଂ ଭ୍ରାନ୍ତୋ ଦ୍ରୁତଃ ପ୍ରସ୍ଖଲିତୋ ଯଯୌ
“ହା ହା, କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?” ବୋଲି ଲୋକମାନେ, ବିଶେଷକରି ଗୋପୀମାନେ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଯଶୋଦାଙ୍କ ସହ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ପଡ଼ିପଡ଼ି ଯାଉଥିଲେ।
ନନ୍ଦଗୋପଶ୍ ଚ ଗୋପାଶ୍ ଚ ରାମଶ୍ ଚାଦ୍ଭୁତଵିକ୍ରମଃ ତ୍ଵରିତଂ ଯମୁନାଂ ଜଗ୍ମୁଃ କୃଷ୍ଣଦର୍ଶନଲାଲସାଃ
ନନ୍ଦ ଗୋପ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ, ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାମ ସହିତ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତୁର ହୋଇ, ତ୍ୱରାତ୍ୱରିତ ଯମୁନା ନଦୀକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଦଦୃଶୁଶ୍ ଚାପି ତେ ତତ୍ର ସର୍ପରାଜଵଶଂଗତମ୍ ନିଷ୍ପ୍ରଯତ୍ନଂ କୃତଂ କୃଷ୍ଣଂ ସର୍ପଭୋଗେନ ଵେଷ୍ଟିତମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ କୃଷ୍ଣ ନିର୍ଜୀବ ଭାବେ ସର୍ପରାଜଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ବନ୍ଧା, ସର୍ପର ଚକ୍ରରେ ଗଠିତ ହୋଇ, କିଛି କରିପାରୁନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ନନ୍ଦଗୋପଶ୍ ଚ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଃ ପଶ୍ଯନ୍ ପୁତ୍ରମୁଖଂ ଭୃଶମ୍ ଯଶୋଦା ଚ ମହାଭାଗା ବଭୂଵ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ନନ୍ଦ ଗୋପ ନିର୍ବଳ ହୋଇ, ପୁଅର ମୁହଁକୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ଯଶୋଦା ମଧ୍ୟ ଶୋକରେ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।
ଗୋପ୍ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯା ରୁଦତ୍ଯଶ୍ ଚ ଦଦୃଶୁଃ ଶୋକକାତରାଃ ପ୍ରୋଚୁଶ୍ ଚ କେଶଵଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଭଯକାତରଗଦ୍ଗଦମ୍
ଅନ୍ୟ ଗୋପୀମାନେ ଅଶ୍ରୁବିଗ୍ନ ଓ ଶୋକରେ ଭୀତ ହୋଇ, ଏହା ଦେଖି କେଶବଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭରା ଭୟମିଶ୍ରିତ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ।
ସର୍ଵା ଯଶୋଦଯା ସାର୍ଧଂ ଵିଶାମୋ ଽତ୍ର ମହାହ୍ରଦେ ନାଗରାଜସ୍ଯ ନୋ ଗନ୍ତୁମ୍ ଅସ୍ମାକଂ ଯୁଜ୍ଯତେ ଵ୍ରଜେ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଯଶୋଦା ସହିତ ଏହି ବଡ଼ ହ୍ରଦକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା। ସର୍ପରାଜ ଅନୁମତି ଦେଇନଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିବାକୁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଦିଵସଃ କୋ ଵିନା ସୂର୍ଯଂ ଵିନା ଚନ୍ଦ୍ରେଣ କା ନିଶା ଵିନା ଦୁଗ୍ଧେନ କା ଗାଵୋ ଵିନା କୃଷ୍ଣେନ କୋ ଵ୍ରଜଃ ଵିନାକୃତା ନ ଯାସ୍ଯାମଃ କୃଷ୍ଣେନାନେନ ଗୋକୁଲମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା କେଉଁଠି ଦିନ? ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା କେଉଁଠି ରାତି? ଦୁଧ ବିନା ଗାଈ କଣ? କୃଷ୍ଣ ବିନା ବ୍ରଜ କଣ? କୃଷ୍ଣ ଛାଡ଼ି ଆମେ କେବେ ଗୋକୁଳକୁ ଫେରିବୁନାହିଁ।
ଇତି ଗୋପୀଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୌହିଣେଯୋ ମହାବଲଃ ଉଵାଚ ଗୋପାନ୍ ଵିଧୁରାନ୍ ଵିଲୋକ୍ଯ ସ୍ତିମିତେକ୍ଷଣଃ
ଗୋପୀମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବଳଶାଳି ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ, ଦୁଃଖିତ ଓ ନିର୍ବାକ ଗୋପମାନେକୁ ଦେଖି, କଥା କହିଲେ।
ନନ୍ଦଂ ଚ ଦୀନମ୍ ଅତ୍ଯର୍ଥଂ ନ୍ଯସ୍ତଦୃଷ୍ଟିଂ ସୁତାନନେ ମୂର୍ଛାକୁଲାଂ ଯଶୋଦାଂ ଚ କୃଷ୍ଣମାହାତ୍ମ୍ଯସଂଜ୍ଞଯା
ସେ ଦେଖିଲେ ନନ୍ଦ ଗୋପ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ, ପୁଅର ମୁହଁକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଲଗାଇଛନ୍ତି। ଯଶୋଦା ମଧ୍ୟ ଶୋକରେ ଅବସ୍ଥିତ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିମାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି।
କିମ୍ ଅଯଂ ଦେଵଦେଵେଶ ଭାଵୋ ଽଯଂ ମାନୁଷସ୍ ତ୍ଵଯା ଵ୍ଯଜ୍ଯତେ ସ୍ଵଂ ତମ୍ ଆତ୍ମାନଂ କିମ୍ ଅନ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ନ ଵେତ୍ସି ଯତ୍
ହେ ଦେବଦେବ, ତୁମେ ଏହି ମାନବ ଭାବ କାହିଁକି ଦେଖାଉଛ? ତୁମ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରକାଶ କର; ତୁମେ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିନଥିଲେ କି?
ତ୍ଵମ୍ ଅସ୍ଯ ଜଗତୋ ନାଭିଃ ସୁରାଣାମ୍ ଏଵ ଚାଶ୍ରଯଃ କର୍ତାପହର୍ତା ପାତା ଚ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ତ୍ରଯୀମଯଃ
ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ, ଦେବମାନେର ଆଶ୍ରୟ। ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ ଓ ପାଳକ; ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷାକାରୀ, ତିନି ବେଦର ମୂର୍ତ୍ତି।
ଅତ୍ରାଵତୀର୍ଣଯୋଃ କୃଷ୍ଣ ଗୋପା ଏଵ ହି ବାନ୍ଧଵାଃ ଗୋପ୍ଯଶ୍ ଚ ସୀଦତଃ କସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ବନ୍ଧୂନ୍ ସମୁପେକ୍ଷସେ
ଏଠାରେ, କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛ; ଏଠି ଗୋପମାନେ ହିଁ ତୁମର ନିଜ ଲୋକ। ଗୋପୀମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ତୁମେ କାହିଁକି ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ଅବହେଳା କରୁଛ?
ଦର୍ଶିତୋ ମାନୁଷୋ ଭାଵୋ ଦର୍ଶିତଂ ବାଲଚେଷ୍ଟିତମ୍ ତଦ୍ ଅଯଂ ଦମ୍ଯତାଂ କୃଷ୍ଣ ଦୁରାତ୍ମା ଦଶନାଯୁଧଃ
ତୁମେ ମାନବ ଭାବ ଓ ଶିଶୁ ସ୍ୱଭାବ ଦେଖାଇଛ। ଏବେ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦନ୍ତୀ ସର୍ପକୁ ବଶ କର।
ଇତି ସଂସ୍ମାରିତଃ କୃଷ୍ଣଃ ସ୍ମିତଭିନ୍ନୌଷ୍ଠସଂପୁଟଃ ଆସ୍ଫାଲ୍ଯ ମୋଚଯାମ୍ ଆସ ସ୍ଵଂ ଦେହଂ ଭୋଗବନ୍ଧନାତ୍
ଏଭଳି ସ୍ମରଣ କରାଯିବା ପରେ, କୃଷ୍ଣ ହସିଥିବା ମୁହଁରେ, ସର୍ପର ଚକ୍ରକୁ ଝଟକା ଦେଇ, ନିଜ ଦେହକୁ ସେଇ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
ଆନାମ୍ଯ ଚାପି ହସ୍ତାଭ୍ଯାମ୍ ଉଭାଭ୍ଯାଂ ମଧ୍ଯମଂ ଫଣମ୍ ଆରୁହ୍ଯ ଭୁଗ୍ନଶିରସଃ ପ୍ରନନର୍ତୋରୁଵିକ୍ରମଃ
ଶକ୍ତିଶାଳି କୃଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦୁଇ ହାତରେ ମଧ୍ୟମ ଫଣା ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତାହାରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।