ଗୋପପୁତ୍ରୈଃ ସମଂ ଵତ୍ସାଂଶ୍ ଚାରଯନ୍ତୌ ଵିଚେରତୁଃ କାଲେନ ଗଚ୍ଛତା ତୌ ତୁ ସପ୍ତଵର୍ଷୌ ବଭୂଵତୁଃ
ଗୋପମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସହ ଦୁଇଜଣ ଛୋଟ ଗାଈମାନେ ଚରାଇଉଥିଲେ ଓ ଘୁଞ୍ଚିଉଥିଲେ; ସମୟ ଗଲାପରେ ସେମାନେ ସାତ ବର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପାଲୌ ଵତ୍ସପାଲୌ ମହାଵ୍ରଜେ ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲସ୍ ତତୋ ଽତୀଵ ମେଘୌଘସ୍ଥଗିତାମ୍ବରଃ
ମହାବ୍ରଜରେ ଦୁଇ ଛୋଟ ଗାଈ ଚରାଇବା ଶିଶୁମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ହେଲେ; ତାପରେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଲା, ଆକାଶ ଘନ ମେଘରେ ଢାକି ଯାଇଥିଲା।
ବଭୂଵ ଵାରିଧାରାଭିର୍ ଐକ୍ଯଂ କୁର୍ଵନ୍ ଦିଶାମ୍ ଇଵ ପ୍ରରୂଢନଵପୁଷ୍ପାଢ୍ଯା ଶକ୍ରଗୋପଵୃତା ମହୀ
ଏକ ଭାରି ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲା, ଯେପରି ଦିଗଗୁଡିକୁ ଏକତ୍ର କରିଦେଇଛି। ପୃଥିବୀ ନୂତନ ଫୁଟିଥିବା ଫୁଲ ଓ ଲାଲ ଶକ୍ରଗୋପ ପୋକରେ ଢ଼କି ଯାଇ, ଅତି ଚମକୁଛି।
ଯଥା ମାରକତେ ଵାସୀତ୍ ପଦ୍ମରାଗଵିଭୂଷିତା ଊହୁର୍ ଉନ୍ମାର୍ଗଗାମୀନି ନିମ୍ନଗାମ୍ଭାଂସି ସର୍ଵତଃ
ଏମିତି, ଏକ ପନ୍ନାରେ ରତ୍ନ ଲଗାଇ ଶୋଭା ପାଇଥିବା ପରି, ନଦୀଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ମାର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଚାଲି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସବୁକିଛି ବହିନେଇ ଯାଉଛି।
ମନାଂସି ଦୁର୍ଵିନୀତାନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ନଵାମ୍ ଇଵ ଵିକାଲେ ଚ ଯଥାକାମଂ ଵ୍ରଜମ୍ ଏତ୍ଯ ମହାବଲୌ ଗୋପୈଃ ସମାନୈଃ ସହିତୌ ଚିକ୍ରୀଡାତେ ଽମରାଵ୍ ଇଵ
ଅନଶାସିତ ମନମନ୍ତିର ମନ ନୂତନ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଲା ପରି ହେଇଯାଇଥିଲା। ସେ ସମୟରେ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୋପ ତାଙ୍କ ସମାନ ସଙ୍ଗୀଙ୍କ ସହିତ, ଚାହିଁଥିବା ଭଳି, ବ୍ରଜରେ ଦେବତାମାନେ ପରି ଖେଳିଥିଲେ।
ଏକଦା ତୁ ଵିନା ରାମଂ କୃଷ୍ଣୋ ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଯଯୌ ଵିଚଚାର ଵୃତୋ ଗୋପୈର୍ ଵନ୍ଯପୁଷ୍ପସ୍ରଗୁଜ୍ଜ୍ଵଲଃ
ଏକ ଦିନ, ରାମ ବିନା, କୃଷ୍ଣ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଗଲେ; ଗୋପମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଓ ବନଫୁଲର ମାଲା ପିନ୍ଧି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହରେ, ସେଠାରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଇଥିଲେ।
ସ ଜଗାମାଥ କାଲିନ୍ଦୀଂ ଲୋଲକଲ୍ଲୋଲଶାଲିନୀମ୍ ତୀରସଂଲଗ୍ନଫେନୌଘୈର୍ ହସନ୍ତୀମ୍ ଇଵ ସର୍ଵତଃ
ତାପରେ ସେ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ତରଙ୍ଗଗୁଡିକ ମଜାରେ ନାଚୁଥିଲା, ତୀରରେ ଫେନର ଗୁଛା ଲାଗିଥିଲା, ଏହା ଏପଟେ ସେପଟେ ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତସ୍ଯାଂ ଚାତିମହାଭୀମଂ ଵିଷାଗ୍ନିକଣଦୂଷିତମ୍ ହ୍ରଦଂ କାଲୀଯନାଗସ୍ଯ ଦଦର୍ଶାତିଵିଭୀଷଣମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ତଳାବ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ବିଷର ଅଗ୍ନି ଥିବା କଣାରେ ଦୂଷିତ ହୋଇଥିଲା, ଏହା ଅତି ଭୟଭୀତ ଥିଲା, ଏହି ତଳାବ କାଳିୟ ନାଗର ନିବାସ ଥିଲା।
ଵିଷାଗ୍ନିନା ଵିସରତା ଦଗ୍ଧତୀରମହାତରୁମ୍ ଵାତାହତାମ୍ବୁଵିକ୍ଷେପସ୍ପର୍ଶଦଗ୍ଧଵିହଂଗମମ୍
ବିଷର ଆଗ୍ନି ଛିଡ଼ିଯାଇଥିବାରୁ ନଦୀ କୂଳର ଦେଉଳ ଗଛମାନେ ଜଳିଗଲେ, ପବନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଜଳଛିଟାର ଛୁଆଁରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦହିଗଲେ।
ତମ୍ ଅତୀଵ ମହାରୌଦ୍ରଂ ମୃତ୍ଯୁଵକ୍ତ୍ରମ୍ ଇଵାପରମ୍ ଵିଲୋକ୍ଯ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ଭଗଵାନ୍ ମଧୁସୂଦନଃ
ସେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ୱାର ଭଳି ଦେଖି, ଭଗବାନ ମଧୁସୂଦନ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅସ୍ମିନ୍ ଵସତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା କାଲୀଯୋ ଽସୌ ଵିଷାଯୁଧଃ ଯୋ ମଯା ନିର୍ଜିତସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦୁଷ୍ଟୋ ନଷ୍ଟଃ ପଯୋନିଧୌ
ଏଠାରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନର କାଳିୟ, ବିଷର ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ରହୁଛି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ହରାଇଥିଲି ଏବଂ ତା’କୁ ଖଦେଇ ଦେବା ପରେ ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଲୁଚିଗଲା।
ତେନେଯଂ ଦୂଷିତା ସର୍ଵା ଯମୁନା ସାଗରଂଗମା ନ ନରୈର୍ ଗୋଧନୈର୍ ଵାପି ତୃଷାର୍ତୈର୍ ଉପଭୁଜ୍ଯତେ
ତାହାର ଦ୍ୱାରା, ସାଗରକୁ ବହୁଥିବା ସମସ୍ତ ଯମୁନା ଦୂଷିତ ହୋଇଯାଇଛି; ଏଠି ମଣିଷ, ଗାଈ କିମ୍ବା ତିଆରି ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ତଦ୍ ଅସ୍ଯ ନାଗରାଜସ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯୋ ନିଗ୍ରହୋ ମଯା ନିତ୍ଯତ୍ରସ୍ତାଃ ସୁଖଂ ଯେନ ଚରେଯୁର୍ ଵ୍ରଜଵାସିନଃ
ଏହି ନାଗରାଜଙ୍କୁ ମୁଁ ଦମନ କରିବାକୁ ହେବ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସଦା ଭୟଭୀତ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚିପାରିବେ।
ଏତଦର୍ଥଂ ନୃଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଵତାରୋ ମଯା କୃତଃ ଯଦ୍ ଏଷାମ୍ ଉତ୍ପଥସ୍ଥାନାଂ କାର୍ଯା ଶାସ୍ତିର୍ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍
ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରେ ଅବତାର ନେଇଛି; ଯେଉଁମାନେ ଠିକ୍ ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବା ପାଇଁ।
ତଦ୍ ଏତନ୍ ନାତିଦୂରସ୍ଥଂ କଦମ୍ବମ୍ ଉରୁଶାଖିନମ୍ ଅଧିରୁହ୍ଯୋତ୍ପତିଷ୍ଯାମି ହ୍ରଦେ ଽସ୍ମିଞ୍ ଜୀଵନାଶିନଃ
ଏହିଠାରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ଏହି ଘନ ଶାଖା ଥିବା କଦମ୍ବ ଗଛକୁ ଚଢ଼ି, ଏହି ମୃତ୍ୟୁକାରୀ ହ୍ରଦକୁ ଝାପି ପଡ଼ିବି।
ଇତ୍ଥଂ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଚ ଗାଢଂ ପରିକରଂ ତତଃ ନିପପାତ ହ୍ରଦେ ତତ୍ର ସର୍ପରାଜସ୍ଯ ଵେଗତଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ନିଜ ପୋଶାକ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧି, ସେ ତେଜରେ ସର୍ପରାଜଙ୍କ ହ୍ରଦକୁ ଝାପି ପଡ଼ିଲେ।
ତେନାପି ପତତା ତତ୍ର କ୍ଷୋଭିତଃ ସ ମହାହ୍ରଦଃ ଅତ୍ଯର୍ଥଦୂରଜାତାଂଶ୍ ଚ ତାଂଶ୍ ଚାସିଞ୍ଚନ୍ ମହୀରୁହାନ୍
ତାଙ୍କର ପଡ଼ିବାରେ, ସେ ବଡ଼ ହ୍ରଦ ବିକ୍ଷୁଭ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ଦୂର ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଛମାନେ ଜଳରେ ଭିଜିଗଲେ।
ତେ ଽହିଦୁଷ୍ଟଵିଷଜ୍ଵାଲାତପ୍ତାମ୍ବୁତପନୋକ୍ଷିତାଃ ଜଜ୍ଵଲୁଃ ପାଦପାଃ ସଦ୍ଯୋ ଜ୍ଵାଲାଵ୍ଯାପ୍ତଦିଗନ୍ତରାଃ
ସର୍ପର ଦୁଷ୍ଟ ବିଷ ଜ୍ୱାଳା ଓ ଜଳର ତାପରେ ଗଛମାନେ ତୁରନ୍ତ ଜଳିଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଭରିଦେଲା।
ଆସ୍ଫୋଟଯାମ୍ ଆସ ତଦା କୃଷ୍ଣୋ ନାଗହ୍ରଦଂ ଭୁଜୈଃ ତଚ୍ଛବ୍ଦଶ୍ରଵଣାଚ୍ ଚାଥ ନାଗରାଜୋ ଽଭ୍ଯୁପାଗମତ୍
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ହାତରେ ନାଗହ୍ରଦକୁ ଝଟକିଲେ, ସେଇ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସର୍ପରାଜ ଆସିଗଲେ।
ଆତାମ୍ରନଯନଃ କୋପାଦ୍ ଵିଷଜ୍ଵାଲାକୁଲୈଃ ଫଣୈଃ ଵୃତୋ ମହାଵିଷୈଶ୍ ଚାନ୍ଯୈର୍ ଅରୁଣୈର୍ ଅନିଲାଶନୈଃ
ତାଙ୍କର ଆଖି ରାଗରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଫଣାରୁ ବିଷ ଜ୍ୱାଳା ବିକିରଣ ହେଉଥିଲା, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼, ରକ୍ତିମ ଓ ବାୟୁ ଖାଇଥିବା ସର୍ପମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ନାଗପତ୍ନ୍ଯଶ୍ ଚ ଶତଶୋ ହାରିହାରୋପଶୋଭିତାଃ ପ୍ରକମ୍ପିତତନୂତ୍କ୍ଷେପଚଲତ୍କୁଣ୍ଡଲକାନ୍ତଯଃ
ଶତଶଃ ନାଗପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ଦେହ କମ୍ପିଥିଲା, କୁଣ୍ଡଳ ଡାହାଡ଼ି ହେଉଥିଲା, ସେମାନେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗୁଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵେଷ୍ଟିତଃ ସର୍ପୈଃ ସ କୃଷ୍ଣୋ ଭୋଗବନ୍ଧନୈଃ ଦଦଂଶୁଶ୍ ଚାପି ତେ କୃଷ୍ଣଂ ଵିଷଜ୍ଵାଲାଵିଲୈର୍ ମୁଖୈଃ
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଭୋଗରେ ଘେରାଯାଇଗଲେ, ସେମାନେ ବିଷ ଜ୍ୱାଳା ଭରା ମୁହଁରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କାମୁଡ଼ିଲେ।
ତଂ ତତ୍ର ପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାଗଭୋଗନିପୀଡିତମ୍ ଗୋପା ଵ୍ରଜମ୍ ଉପାଗତ୍ଯ ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ଶୋକଲାଲସାଃ
ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସର୍ପର ଭୋଗରେ ପିସିଯାଇ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଗୋପମାନେ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ବ୍ରଜକୁ ଦୌଡ଼ି ଗଲେ ଏବଂ ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ଏଷ କୃଷ୍ଣୋ ଗତୋ ମୋହମଗ୍ନୋ ଵୈ କାଲିଯେ ହ୍ରଦେ ଭକ୍ଷ୍ଯତେ ସର୍ପରାଜେନ ତଦ୍ ଆଗଚ୍ଛତ ମା ଚିରମ୍
“କୃଷ୍ଣ ଅଚେତନ ହୋଇ କାଳିୟ ହ୍ରଦରେ ଡୁବିଯାଇଛନ୍ତି; ସର୍ପରାଜ ତାଙ୍କୁ ଖାଉଛନ୍ତି—ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଆସ, ବିଳମ୍ବ କରନି!”
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଗୋପା ଵଜ୍ରପାତୋପମଂ ଵଚଃ ଗୋପ୍ଯଶ୍ ଚ ତ୍ଵରିତା ଜଗ୍ମୁର୍ ଯଶୋଦାପ୍ରମୁଖା ହ୍ରଦମ୍
ଏହି ମହା ଗର୍ଜନ ସୁଣି, ଗୋପମାନେ ଓ ଗୋପୀମାନେ, ଯଶୋଦାଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ, ତୁରନ୍ତ ହ୍ରଦକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ହା ହା କ୍ଵାସାଵ୍ ଇତି ଜନୋ ଗୋପୀନାମ୍ ଅତିଵିହ୍ଵଲଃ ଯଶୋଦଯା ସମଂ ଭ୍ରାନ୍ତୋ ଦ୍ରୁତଃ ପ୍ରସ୍ଖଲିତୋ ଯଯୌ
“ହା ହା, କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?” ବୋଲି ଲୋକମାନେ, ବିଶେଷକରି ଗୋପୀମାନେ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଯଶୋଦାଙ୍କ ସହ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ପଡ଼ିପଡ଼ି ଯାଉଥିଲେ।
ନନ୍ଦଗୋପଶ୍ ଚ ଗୋପାଶ୍ ଚ ରାମଶ୍ ଚାଦ୍ଭୁତଵିକ୍ରମଃ ତ୍ଵରିତଂ ଯମୁନାଂ ଜଗ୍ମୁଃ କୃଷ୍ଣଦର୍ଶନଲାଲସାଃ
ନନ୍ଦ ଗୋପ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ, ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାମ ସହିତ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତୁର ହୋଇ, ତ୍ୱରାତ୍ୱରିତ ଯମୁନା ନଦୀକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଦଦୃଶୁଶ୍ ଚାପି ତେ ତତ୍ର ସର୍ପରାଜଵଶଂଗତମ୍ ନିଷ୍ପ୍ରଯତ୍ନଂ କୃତଂ କୃଷ୍ଣଂ ସର୍ପଭୋଗେନ ଵେଷ୍ଟିତମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ କୃଷ୍ଣ ନିର୍ଜୀବ ଭାବେ ସର୍ପରାଜଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ବନ୍ଧା, ସର୍ପର ଚକ୍ରରେ ଗଠିତ ହୋଇ, କିଛି କରିପାରୁନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ନନ୍ଦଗୋପଶ୍ ଚ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଃ ପଶ୍ଯନ୍ ପୁତ୍ରମୁଖଂ ଭୃଶମ୍ ଯଶୋଦା ଚ ମହାଭାଗା ବଭୂଵ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ନନ୍ଦ ଗୋପ ନିର୍ବଳ ହୋଇ, ପୁଅର ମୁହଁକୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ଯଶୋଦା ମଧ୍ୟ ଶୋକରେ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।
ଗୋପ୍ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯା ରୁଦତ୍ଯଶ୍ ଚ ଦଦୃଶୁଃ ଶୋକକାତରାଃ ପ୍ରୋଚୁଶ୍ ଚ କେଶଵଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଭଯକାତରଗଦ୍ଗଦମ୍
ଅନ୍ୟ ଗୋପୀମାନେ ଅଶ୍ରୁବିଗ୍ନ ଓ ଶୋକରେ ଭୀତ ହୋଇ, ଏହା ଦେଖି କେଶବଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭରା ଭୟମିଶ୍ରିତ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ।