ଯଦି ଶକ୍ତୋ ଽସି ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵମ୍ ଅତିଚଞ୍ଚଲଚେଷ୍ଟିତ
“ତୁମେ ଯଦି ସକ୍ଷମ, ତେବେ ଏହି ଅତି ଚଞ୍ଚଳ ଚଳନା ସହିତ ଚାଲିଯା।”
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଚ ନିଜଂ କର୍ମ ସା ଚକାର କୁଟୁମ୍ବିନୀ ଵ୍ଯଗ୍ରାଯାମ୍ ଅଥ ତସ୍ଯାଂ ସ କର୍ଷମାଣ ଉଲୂଖଲମ୍
ଏଭଳି କହି, ଘରବୁଢ଼ି ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ଉଲୁଖଳକୁ ଟାଣିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଯମଲାର୍ଜୁନଯୋର୍ ମଧ୍ଯେ ଜଗାମ କମଲେକ୍ଷଣଃ କର୍ଷତା ଵୃକ୍ଷଯୋର୍ ମଧ୍ଯେ ତିର୍ଯଗ୍ ଏଵମ୍ ଉଲୂଖଲମ୍
କମଳନୟନ କୃଷ୍ଣ ଉଲୁଖଳକୁ ଟାଣି ଯମଳାର୍ଜୁନ ଦୁଇ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ।
ଭଗ୍ନାଵ୍ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗଶାଖାଗ୍ରୌ ତେନ ତୌ ଯମଲାର୍ଜୁନୌ ତତଃ କଟକଟାଶବ୍ଦସମାକର୍ଣନକାତରଃ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦୁଇ ଯମଳାର୍ଜୁନ ଗଛ ଉଚ୍ଚ ଶାଖା ସହିତ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଟାଣ୍ଡା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ଆଜଗାମ ଵ୍ରଜଜନୋ ଦଦୃଶେ ଚ ମହାଦ୍ରୁମୌ ଭଗ୍ନସ୍କନ୍ଧୌ ନିପାତିତୌ ଭଗ୍ନଶାଖୌ ମହୀତଲେ
ବ୍ରଜର ଲୋକମାନେ ଦୌଡ଼ିଆସି, ସେଇ ଦୁଇ ମହାଗଛକୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ତାଙ୍କ ତଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ଶାଖା ଭାଙ୍ଗି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଚାଲ୍ପଦନ୍ତାସ୍ଯଂ ସ୍ମିତହାସଂ ଚ ବାଲକମ୍ ତଯୋର୍ ମଧ୍ଯଗତଂ ବଦ୍ଧଂ ଦାମ୍ନା ଗାଢଂ ତଥୋଦରେ
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, କିଛି ଦାନ୍ତ ଥିବା, ହସୁଥିବା ମୁହଁର ଛୁଆଁଟି, ଦୁଇ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଦାମ ଦେଇ ଜୋରରେ ଉଡ଼େଇ ଉଡ଼େଇ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି।
ତତଶ୍ ଚ ଦାମୋଦରତାଂ ସ ଯଯୌ ଦାମବନ୍ଧନାତ୍ ଗୋପଵୃଦ୍ଧାସ୍ ତତଃ ସର୍ଵେ ନନ୍ଦଗୋପପୁରୋଗମାଃ
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଦାମ ଦେଇ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବାରୁ, ସେ ଦାମୋଦର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ବୃଦ୍ଧ ଗୋପମାନେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଏକଠା ହେଲେ।
ମନ୍ତ୍ରଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଉଦ୍ଵିଗ୍ନା ମହୋତ୍ପାତାତିଭୀରଵଃ ସ୍ଥାନେନେହ ନ ନଃ କାର୍ଯଂ ଵ୍ରଜାମୋ ଽନ୍ଯନ୍ ମହାଵନମ୍
ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଆଲୋଚନା କଲେ— 'ଏଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଆମେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚଳିଯିବା।'
ଉତ୍ପାତା ବହଵୋ ହ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ନାଶହେତଵଃ ପୂତନାଯା ଵିନାଶଶ୍ ଚ ଶକଟସ୍ଯ ଵିପର୍ଯଯଃ
ଏଠାରେ ଅନେକ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯାହା ନାଶର କାରଣ; ପୂତନାର ମୃତ୍ୟୁ, ଗଡ଼ି ଉଲଟିଯିବା—
ଵିନା ଵାତାଦିଦୋଷେଣ ଦ୍ରୁମଯୋଃ ପତନଂ ତଥା ଵୃନ୍ଦାଵନମ୍ ଇତଃ ସ୍ଥାନାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଗଚ୍ଛାମ ମା ଚିରମ୍
କୌଣସି ପବନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାରଣ ଛଡ଼ା ଦୁଇ ଗଛ ପଡ଼ିଯିବା; ତେଣୁ ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଚଳିଯିବା।
ଯାଵଦ୍ ଭୌମମହୋତ୍ପାତଦୋଷୋ ନାଭିଭଵେଦ୍ ଵ୍ରଜମ୍ ଇତି କୃତ୍ଵା ମତିଂ ସର୍ଵେ ଗମନେ ତେ ଵ୍ରଜୌକସଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଭୂମିକ ଦୁର୍ଘଟନା ଭ୍ରଜକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିନଥାଏ, ଏହି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଭ୍ରଜବାସୀମାନେ ଚାଲିଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତି କରିଲେ।
ଊଚୁଃ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ କୁଲଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଗମ୍ଯତାଂ ମା ଵିଲମ୍ବ୍ଯତାମ୍ ତତଃ କ୍ଷଣେନ ପ୍ରଯଯୁଃ ଶକଟୈର୍ ଗୋଧନୈସ୍ ତଥା
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ତାଙ୍କର ଘରକୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଯାଉ, ବିଳମ୍ବ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।' ତାପରେ, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ସେମାନେ ଗଡ଼ିଓ ଗାଈ ଦଳ ସହିତ ଚାଲିଯିବା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ।
ଯୂଥଶୋ ଵତ୍ସପାଲୀଶ୍ ଚ କାଲଯନ୍ତୋ ଵ୍ରଜୌକସଃ ସର୍ଵାଵଯଵନିର୍ଧୂତଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରେଣ ତତ୍ ତଦା
ଗୋପା ଓ ଗୋପୀମାନେ ଦଳ ଦଳରେ, ଏକାଉଁଠାରେ ଏକାଉଁଠାକୁ ଡାକି ଡାକି, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଚାଲିଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କାକକାକୀସମାକୀର୍ଣଂ ଵ୍ରଜସ୍ଥାନମ୍ ଅଭୂଦ୍ ଦ୍ଵିଜାଃ ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଭଗଵତା କୃଷ୍ଣେନାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା
ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଭ୍ରଜର ସ୍ଥାନ କାଉଁଠା ଓ କାଉଁଠୀରେ ଭରିଗଲା; ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ, ଯାହାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କେବେ କ୍ଲାନ୍ତି ନାହିଁ, ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।
ଶୁଭେନ ମନସା ଧ୍ଯାତଂ ଗଵାଂ ଵୃଦ୍ଧିମ୍ ଅଭୀପ୍ସତା ତତସ୍ ତତ୍ରାତିରୁକ୍ଷେ ଽପି ଧର୍ମକାଲେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ପବିତ୍ର ମନରେ ଗାଁର ଗାଁମାନେ ବଢିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ଏହିପରି ଧର୍ମର ସମୟରେ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେଠାରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଗଲା।
ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲ ଇଵାଭୂଚ୍ ଚ ନଵଶଷ୍ପଂ ସମନ୍ତତଃ ସ ସମାଵାସିତଃ ସର୍ଵୋ ଵ୍ରଜୋ ଵୃନ୍ଦାଵନେ ତତଃ
ସେଠି ଏହା ବର୍ଷା ଋତୁ ପରି ହେଇଗଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନବ ଘାସ ଫୁଟିଲା; ତାପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରଜବାସୀ ଭ୍ରୁନ୍ଦାବନରେ ବସିଗଲେ।
ଶକଟୀଵାଟପର୍ଯନ୍ତଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧାକାରସଂସ୍ଥିତିଃ ଵତ୍ସବାଲୌ ଚ ସଂଵୃତ୍ତୌ ରାମଦାମୋଦରୌ ତତଃ
ଗାଡି ଓ ଘେରା ମାନେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତିରେ ଗଠିତ ହେଲା; ଏଠାରେ ଦୁଇ ଶିଶୁ, ରାମ ଓ ଦାମୋଦର, ବଢିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ଥିତୌ ତୌ ଚ ଗୋଷ୍ଠେ ଚେରତୁର୍ ବାଲଲୀଲଯା ବର୍ହିପତ୍ତ୍ରକୃତାପୀଡୌ ଵନ୍ଯପୁଷ୍ପାଵତଂସକୌ
ସେଠି ଦୁଇଜଣ ଗୋଷ୍ଠରେ ରହି, ଶିଶୁ ଖେଳରେ ଘୁଞ୍ଚି ଫିରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ମୟୂର ପାଖ ଓ ଜଙ୍ଗଳ ଫୁଲ ଲଗାଇଥିଲେ।
ଗୋପଵେଣୁକୃତାତୋଦ୍ଯପତ୍ତ୍ରଵାଦ୍ଯକୃତସ୍ଵନୌ କାକପକ୍ଷଧରୌ ବାଲୌ କୁମାରାଵ୍ ଇଵ ପାଵକୌ
ଗୋପମାନଙ୍କର ବାଂଶୀ ଓ ପତ୍ରରେ ବାଜିଥିବା ସଙ୍ଗୀତରେ ଦୁଇଜଣ ଶିଶୁ, କାକର ପାଖା ପରି ଚୁଲି ଥିବା, ତାଙ୍କର ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଦୁଇ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ହସନ୍ତୌ ଚ ରମନ୍ତୌ ଚ ଚେରତୁସ୍ ତନ୍ ମହଦ୍ ଵନମ୍ କ୍ଵଚିଦ୍ ଧସନ୍ତାଵ୍ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ କ୍ରୀଡମାନୌ ତଥା ପରୈଃ
ହସୁଥିବା ଓ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ସେମାନେ ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିଉଥିଲେ, କେବେ କେବେ ଏକାଉଁଠି ହସୁଥିଲେ, ଏକାଉଁଠି ଖେଳୁଥିଲେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ମଜା କରୁଥିଲେ।
ଗୋପପୁତ୍ରୈଃ ସମଂ ଵତ୍ସାଂଶ୍ ଚାରଯନ୍ତୌ ଵିଚେରତୁଃ କାଲେନ ଗଚ୍ଛତା ତୌ ତୁ ସପ୍ତଵର୍ଷୌ ବଭୂଵତୁଃ
ଗୋପମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସହ ଦୁଇଜଣ ଛୋଟ ଗାଈମାନେ ଚରାଇଉଥିଲେ ଓ ଘୁଞ୍ଚିଉଥିଲେ; ସମୟ ଗଲାପରେ ସେମାନେ ସାତ ବର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପାଲୌ ଵତ୍ସପାଲୌ ମହାଵ୍ରଜେ ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲସ୍ ତତୋ ଽତୀଵ ମେଘୌଘସ୍ଥଗିତାମ୍ବରଃ
ମହାବ୍ରଜରେ ଦୁଇ ଛୋଟ ଗାଈ ଚରାଇବା ଶିଶୁମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ହେଲେ; ତାପରେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଲା, ଆକାଶ ଘନ ମେଘରେ ଢାକି ଯାଇଥିଲା।
ବଭୂଵ ଵାରିଧାରାଭିର୍ ଐକ୍ଯଂ କୁର୍ଵନ୍ ଦିଶାମ୍ ଇଵ ପ୍ରରୂଢନଵପୁଷ୍ପାଢ୍ଯା ଶକ୍ରଗୋପଵୃତା ମହୀ
ଏକ ଭାରି ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲା, ଯେପରି ଦିଗଗୁଡିକୁ ଏକତ୍ର କରିଦେଇଛି। ପୃଥିବୀ ନୂତନ ଫୁଟିଥିବା ଫୁଲ ଓ ଲାଲ ଶକ୍ରଗୋପ ପୋକରେ ଢ଼କି ଯାଇ, ଅତି ଚମକୁଛି।
ଯଥା ମାରକତେ ଵାସୀତ୍ ପଦ୍ମରାଗଵିଭୂଷିତା ଊହୁର୍ ଉନ୍ମାର୍ଗଗାମୀନି ନିମ୍ନଗାମ୍ଭାଂସି ସର୍ଵତଃ
ଏମିତି, ଏକ ପନ୍ନାରେ ରତ୍ନ ଲଗାଇ ଶୋଭା ପାଇଥିବା ପରି, ନଦୀଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ମାର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଚାଲି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସବୁକିଛି ବହିନେଇ ଯାଉଛି।
ମନାଂସି ଦୁର୍ଵିନୀତାନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ନଵାମ୍ ଇଵ ଵିକାଲେ ଚ ଯଥାକାମଂ ଵ୍ରଜମ୍ ଏତ୍ଯ ମହାବଲୌ ଗୋପୈଃ ସମାନୈଃ ସହିତୌ ଚିକ୍ରୀଡାତେ ଽମରାଵ୍ ଇଵ
ଅନଶାସିତ ମନମନ୍ତିର ମନ ନୂତନ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଲା ପରି ହେଇଯାଇଥିଲା। ସେ ସମୟରେ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୋପ ତାଙ୍କ ସମାନ ସଙ୍ଗୀଙ୍କ ସହିତ, ଚାହିଁଥିବା ଭଳି, ବ୍ରଜରେ ଦେବତାମାନେ ପରି ଖେଳିଥିଲେ।
ଏକଦା ତୁ ଵିନା ରାମଂ କୃଷ୍ଣୋ ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଯଯୌ ଵିଚଚାର ଵୃତୋ ଗୋପୈର୍ ଵନ୍ଯପୁଷ୍ପସ୍ରଗୁଜ୍ଜ୍ଵଲଃ
ଏକ ଦିନ, ରାମ ବିନା, କୃଷ୍ଣ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଗଲେ; ଗୋପମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଓ ବନଫୁଲର ମାଲା ପିନ୍ଧି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହରେ, ସେଠାରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଇଥିଲେ।
ସ ଜଗାମାଥ କାଲିନ୍ଦୀଂ ଲୋଲକଲ୍ଲୋଲଶାଲିନୀମ୍ ତୀରସଂଲଗ୍ନଫେନୌଘୈର୍ ହସନ୍ତୀମ୍ ଇଵ ସର୍ଵତଃ
ତାପରେ ସେ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ତରଙ୍ଗଗୁଡିକ ମଜାରେ ନାଚୁଥିଲା, ତୀରରେ ଫେନର ଗୁଛା ଲାଗିଥିଲା, ଏହା ଏପଟେ ସେପଟେ ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତସ୍ଯାଂ ଚାତିମହାଭୀମଂ ଵିଷାଗ୍ନିକଣଦୂଷିତମ୍ ହ୍ରଦଂ କାଲୀଯନାଗସ୍ଯ ଦଦର୍ଶାତିଵିଭୀଷଣମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ତଳାବ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ବିଷର ଅଗ୍ନି ଥିବା କଣାରେ ଦୂଷିତ ହୋଇଥିଲା, ଏହା ଅତି ଭୟଭୀତ ଥିଲା, ଏହି ତଳାବ କାଳିୟ ନାଗର ନିବାସ ଥିଲା।
ଵିଷାଗ୍ନିନା ଵିସରତା ଦଗ୍ଧତୀରମହାତରୁମ୍ ଵାତାହତାମ୍ବୁଵିକ୍ଷେପସ୍ପର୍ଶଦଗ୍ଧଵିହଂଗମମ୍
ବିଷର ଆଗ୍ନି ଛିଡ଼ିଯାଇଥିବାରୁ ନଦୀ କୂଳର ଦେଉଳ ଗଛମାନେ ଜଳିଗଲେ, ପବନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଜଳଛିଟାର ଛୁଆଁରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦହିଗଲେ।
ତମ୍ ଅତୀଵ ମହାରୌଦ୍ରଂ ମୃତ୍ଯୁଵକ୍ତ୍ରମ୍ ଇଵାପରମ୍ ଵିଲୋକ୍ଯ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ଭଗଵାନ୍ ମଧୁସୂଦନଃ
ସେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ୱାର ଭଳି ଦେଖି, ଭଗବାନ ମଧୁସୂଦନ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।