ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତାଃ ପ୍ରଯଯୁର୍ ଗୋପା ନନ୍ଦଗୋପପୁରୋଗମାଃ ଶକଟାରୋପିତୈର୍ ଭାଣ୍ଡୈଃ କରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ମହାବଲାଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋପମାନେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଗାଡ଼ିରେ ଚଢ଼ାଇ, କର ଦେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଵସତାଂ ଗୋକୁଲେ ତେଷାଂ ପୂତନା ବାଲଘାତିନୀ ସୁପ୍ତଂ କୃଷ୍ଣମ୍ ଉପାଦାଯ ରାତ୍ରୌ ଚ ପ୍ରଦଦୌ ସ୍ତନମ୍
ସେମାନେ ଗୋକୁଳରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ପୂତନା ନାମକ ଶିଶୁ ହନ୍ତ୍ରୀ ରାତିରେ ଶୁଅଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଥନ ଦେଲା।
ଯସ୍ମୈ ଯସ୍ମୈ ସ୍ତନଂ ରାତ୍ରୌ ପୂତନା ସଂପ୍ରଯଚ୍ଛତି ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ କ୍ଷଣେନାଙ୍ଗଂ ବାଲକସ୍ଯୋପହନ୍ଯତେ
ପୂତନା ଯେଉଁ ଶିଶୁକୁ ରାତିରେ ନିଜ ଥନ ଦେଉଥିଲେ, ସେଇ ଶିଶୁର ଦେହ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଥିଲା।
କୃଷ୍ଣସ୍ ତସ୍ଯାଃ ସ୍ତନଂ ଗାଢଂ କରାଭ୍ଯାମ୍ ଅତିପୀଡିତମ୍ ଗୃହୀତ୍ଵା ପ୍ରାଣସହିତଂ ପପୌ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ
କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଥନକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଭଲଭାବେ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ସହିତ ଦୁଧ ଚୁଷି ନେଲେ।
ସା ଵିମୁକ୍ତମହାରାଵା ଵିଚ୍ଛିନ୍ନସ୍ନାଯୁବନ୍ଧନା ପପାତ ପୂତନା ଭୂମୌ ମ୍ରିଯମାଣାତିଭୀଷଣା
ସେ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କରି, ତାଙ୍କର ସବୁ ସନ୍ଧି ଓ ସ୍ନାୟୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ, ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପୂତନା ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ତନ୍ନାଦଶ୍ରୁତିସଂତ୍ରାସାଦ୍ ଵିବୁଦ୍ଧାସ୍ ତେ ଵ୍ରଜୌକସଃ ଦଦୃଶୁଃ ପୂତନୋତ୍ସଙ୍ଗେ କୃଷ୍ଣଂ ତାଂ ଚ ନିପାତିତାମ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ବ୍ରଜର ଲୋକମାନେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ ଜାଗିଲେ, ଦେଖିଲେ କୃଷ୍ଣ ପୂତନାଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ପୂତନା ଭୂମିରେ ଶୟାନ।
ଆଦାଯ କୃଷ୍ଣଂ ସଂତ୍ରସ୍ତା ଯଶୋଦା ଚ ତତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଗୋପୁଚ୍ଛଭ୍ରାମଣାଦ୍ଯୈଶ୍ ଚ ବାଲଦୋଷମ୍ ଅପାକରୋତ୍
ତାପରେ ଯଶୋଦା ଭୟଭୀତ ହୋଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କୋଳେ ନେଲେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗାଈର ପୁଛ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ପଦ୍ଧତିରେ ଶିଶୁର ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବ ଦୂର କଲେ।
ଗୋପୁରୀଷମ୍ ଉପାଦାଯ ନନ୍ଦଗୋପୋ ଽପି ମସ୍ତକେ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପ୍ରଦଦୌ ରକ୍ଷାଂ କୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଇଦମ୍ ଉଦୈରଯତ୍
ନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଗାଈର ଗୋବର ନେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଇ ସୁରକ୍ଷା କଲେ ଓ ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ—
ରକ୍ଷତୁ ତ୍ଵାମ୍ ଅଶେଷାଣାଂ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭଵୋ ହରିଃ ଯସ୍ଯ ନାଭିସମୁଦ୍ଭୂତାତ୍ ପଙ୍କଜାଦ୍ ଅଭଵଜ୍ ଜଗତ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୂଳ ହରି ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ—ଯାହାଙ୍କ ନାଭିରୁ ପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ, ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ଯେନ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଗ୍ରଵିଧୃତା ଧାରଯତ୍ଯ୍ ଅଵନୀ ଜଗତ୍ ଵରାହରୂପଧୃଗ୍ ଦେଵଃ ସ ତ୍ଵାଂ ରକ୍ଷତୁ କେଶଵଃ
ଯିଏ ବରାହ ରୂପେ ଦାଢ଼ିରେ ପୃଥିବୀକୁ ଧରିଥିଲେ, ସେ କେଶବ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଗୁହ୍ଯଂ ସ ଜଠରଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଜଙ୍ଘାପାଦୌ ଜନାର୍ଦନଃ ଵାମନୋ ରକ୍ଷତୁ ସଦା ଭଵନ୍ତଂ ଯଃ କ୍ଷଣାଦ୍ ଅଭୂତ୍
ତୁମର ଗୁପ୍ତ ଅଂଶକୁ ବିଷ୍ଣୁ, ଜଂଘା ଓ ପାଦକୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସଦା ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ଯିଏ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ବାମନ ଭାବେ ଆସିଥିଲେ, ସେ ତୁମକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ତ୍ରିଵିକ୍ରମକ୍ରମାକ୍ରାନ୍ତତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଫୁରଦାଯୁଧଃ ଶିରସ୍ ତେ ପାତୁ ଗୋଵିନ୍ଦଃ କଣ୍ଠଂ ରକ୍ଷତୁ କେଶଵଃ
ତିନି ଲୋକ ଦଳିବା ବେଳେ ଯାହାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଗୋବିନ୍ଦ ତୁମର ମୁଣ୍ଡକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; କେଶବ ତୁମର କଣ୍ଠକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ମୁଖବାହୂ ପ୍ରବାହୂ ଚ ମନଃ ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ ରକ୍ଷତ୍ଵ୍ ଅଵ୍ଯାହତୈଶ୍ଵର୍ଯସ୍ ତଵ ନାରାଯଣୋ ଽଵ୍ଯଯଃ
ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ ନାରାୟଣ ତୁମର ମୁହଁ, ବାହୁ, ମନ ଓ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ତ୍ଵାଂ ଦିକ୍ଷୁ ପାତୁ ଵୈକୁଣ୍ଠୋ ଵିଦିକ୍ଷୁ ମଧୁସୂଦନଃ ହୃଷୀକେଶୋ ଽମ୍ବରେ ଭୂମୌ ରକ୍ଷତୁ ତ୍ଵାଂ ମହୀଧରଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଉପଦିଗରେ ମଧୁସୂଦନ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଆକାଶରେ ହୃଷୀକେଶ ଓ ଭୂମିରେ ମହୀଧର ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଏଵଂ କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନୋ ନନ୍ଦଗୋପେନ ବାଲକଃ ଶାଯିତଃ ଶକଟସ୍ଯାଧୋ ବାଲପର୍ଯଙ୍କିକାତଲେ
ଏଭଳି ସୁରକ୍ଷା ପୂଜା କରି, ନନ୍ଦ ଶିଶୁକୁ ଗଡ଼ିଆଁ ତଳେ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଥିବା ଛୋଟ ବିଛାନାରେ ଶୁଅଇଲେ।
ତେ ଚ ଗୋପା ମହଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୂତନାଯାଃ କଲେଵରମ୍ ମୃତାଯାଃ ପରମଂ ତ୍ରାସଂ ଵିସ୍ମଯଂ ଚ ତଦା ଯଯୁଃ
ଗୋପମାନେ ପୂତନାଙ୍କ ଏତେ ବଡ଼ ମୃତ ଦେହ ଦେଖି ଭୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ।
କଦାଚିଚ୍ ଛକଟସ୍ଯାଧଃ ଶଯାନୋ ମଧୁସୂଦନଃ ଚିକ୍ଷେପ ଚରଣାଵ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ସ୍ତନାର୍ଥୀ ପ୍ରରୁରୋଦ ଚ
ଏକଥର, ମଧୁସୂଦନ ଶିଶୁ ଗଡ଼ିଆଁ ତଳେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ମାଆର ଦୁଧ ଚାହିଁ ପାଦ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ରୁହିଲେ ଓ କାନ୍ଦିଲେ।
ତସ୍ଯ ପାଦପ୍ରହାରେଣ ଶକଟଂ ପରିଵର୍ତିତମ୍ ଵିଧ୍ଵସ୍ତଭାଣ୍ଡକୁମ୍ଭଂ ତଦ୍ ଵିପରୀତଂ ପପାତ ଵୈ
ତାଙ୍କର ପାଦ ଘାତରେ ଗଡ଼ିଆଁ ଉଲଟିଗଲା; ତାହାର ଭାଣ୍ଡପାତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଓ ଗଡ଼ିଆଁ ପଛଦିଗକୁ ପଡ଼ିଗଲା।
ତତୋ ହାହାକୃତଃ ସର୍ଵୋ ଗୋପଗୋପୀଜନୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଆଜଗାମ ତଦା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବାଲମ୍ ଉତ୍ତାନଶାଯିନମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ଭୟ ଓ ଆତଙ୍କରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଶିଶୁକୁ ପିଛେଇ ଶୋଇଥିବା ଦେଖି ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ।
ଗୋପାଃ କେନେତି ଜଗଦୁଃ ଶକଟଂ ପରିଵର୍ତିତମ୍ ତତ୍ରୈଵ ବାଲକାଃ ପ୍ରୋଚୁର୍ ବାଲେନାନେନ ପାତିତମ୍
ଗୋପମାନେ ପଚାରିଲେ, 'କିଏ ଏହି ଗଡ଼ିଆଁ ଉଲଟାଇଲା?' ସେଠାରେ ଥିବା ଶିଶୁମାନେ କହିଲେ, 'ଏହି ଶିଶୁ ଏହାକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଇଛି।'
ରୁଦତା ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଅସ୍ମାଭିଃ ପାଦଵିକ୍ଷେପତାଡିତମ୍ ଶକଟଂ ପରିଵୃତ୍ତଂ ଵୈ ନୈତଦ୍ ଅନ୍ଯସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍
'ଆମେ ଦେଖିଲୁ ଏ ଶିଶୁ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ପାଦ ଦେଇ ମାରିଲେ; ଗଡ଼ିଆଁ ଉଲଟିଗଲା। ଏହା ଅନ୍ୟ କାହାରୋ କାମ ନୁହେଁ।'
ତତଃ ପୁନର୍ ଅତୀଵାସନ୍ ଗୋପା ଵିସ୍ମିତଚେତସଃ ନନ୍ଦଗୋପୋ ଽପି ଜଗ୍ରାହ ବାଲମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତଵିସ୍ମିତଃ
ତାପରେ ପୁଣି, ଗୋପମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି ଚୁପ୍ଚାପ ବସିଗଲେ; ନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଶିଶୁକୁ ଉଠାଇଲେ।
ଯଶୋଦା ଵିସ୍ମଯାରୂଢା ଭଗ୍ନଭାଣ୍ଡକପାଲକମ୍ ଶକଟଂ ଚାର୍ଚଯାମ୍ ଆସ ଦଧିପୁଷ୍ପଫଲାକ୍ଷତୈଃ
ଯଶୋଦା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ମାଟିପାତ୍ର ଓ ଉଲଟିଯାଇଥିବା ଗଡ଼ିକୁ ଦହି, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଚାଉଳ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ।
ଗର୍ଗଶ୍ ଚ ଗୋକୁଲେ ତତ୍ର ଵସୁଦେଵପ୍ରଚୋଦିତଃ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ଏଵ ଗୋପାନାଂ ସଂସ୍କାରମ୍ ଅକରୋତ୍ ତଯୋଃ
ସେଠାରେ ଗୋକୁଳରେ, ବସୁଦେବଙ୍କର ଉତ୍ସାହରେ ଗର୍ଗ ଗୋପମାନଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ରଖି, ସେଇ ଦୁଇ ଝିଅଙ୍କର ସଂସ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଚ ରାମମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆହ କୃଷ୍ଣଂ ଚୈଵ ତଥାପରମ୍ ଗର୍ଗୋ ମତିମତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନାମ କୁର୍ଵନ୍ ମହାମତିଃ
ବଡ଼ ଝିଅକୁ ରାମ ଓ ଅନ୍ୟକୁ କୃଷ୍ଣ ବୋଲି ଗର୍ଗ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ବିବେକରେ ତାଙ୍କ ନାମ ରଖିଲେ।
ଅଲ୍ପେନୈଵ ହି କାଲେନ ଵିଜ୍ଞାତୌ ତୌ ମହାବଲୌ ଘୃଷ୍ଟଜାନୁକରୌ ଵିପ୍ରା ବଭୂଵତୁର୍ ଉଭାଵ୍ ଅପି
ଅତି କମ ସମୟରେ, ଦୁଇଝିଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଖେଳରେ ଘସାଯାଇଥିବା ଗୁଡ଼ୁଆଘୁଡ଼ି ସହିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ।
କରୀଷଭସ୍ମଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗୌ ଭ୍ରମମାଣାଵ୍ ଇତସ୍ ତତଃ ନ ନିଵାରଯିତୁଂ ଶକ୍ତା ଯଶୋଦା ତୌ ନ ରୋହିଣୀ
ଗୋବର ଆଗୁଣ ଲଗାଇ ଦେହ ମାଡ଼ି, ଏଠୁ ସେଠୁ ଘୁରୁଥିବା, ଯଶୋଦା କିମ୍ବା ରୋହିଣୀ ତାଙ୍କୁ ରୋକି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଗୋଵାଟମଧ୍ଯେ କ୍ରୀଡନ୍ତୌ ଵତ୍ସଵାଟଗତୌ ପୁନଃ ତଦହର୍ଜାତଗୋଵତ୍ସପୁଚ୍ଛାକର୍ଷଣତତ୍ପରୌ
ଗୋଶାଳା ମଧ୍ୟରେ ଖେଳୁଥିବା, ସେମାନେ ପୁଣି ଛୁଆଁ ଗାଇମାନଙ୍କ ଥାନ୍ଦାକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଦିନ ନୂଆ ଛୁଆଁଗାଇମାନଙ୍କ ପୁଛ ଟାଣିବାରେ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ଯଦା ଯଶୋଦା ତୌ ବାଲାଵ୍ ଏକସ୍ଥାନଚରାଵ୍ ଉଭୌ ଶଶାକ ନୋ ଵାରଯିତୁଂ କ୍ରୀଡନ୍ତାଵ୍ ଅତିଚଞ୍ଚଲୌ
ଯେତେବେଳେ ଯଶୋଦା ଦୁଇଝିଅକୁ ଏକଠା ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଖେଳୁଥିବା ଦେଖିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଅତି ଚଞ୍ଚଳ ଖେଳକୁ ରୋକିପାରିଥିଲେ ନାହିଁ।
ଦାମ୍ନା ବଦ୍ଧ୍ଵା ତଦା ମଧ୍ଯେ ନିବବନ୍ଧ ଉଲୂଖଲେ କୃଷ୍ଣମ୍ ଅକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମାଣମ୍ ଆହ ଚେଦମ୍ ଅମର୍ଷିତା
ତାପରେ, ଅସହ୍ୟ ହୋଇ, ଯଶୋଦା ଦୋଷ ନଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦାମ ଦେଇ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଉଲୁଖଳକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ ଓ ଏହି କଥା କହିଲେ।