ଯଦା ଯଦା ତ୍ଵ୍ ଅଧର୍ମସ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧିର୍ ଭଵତି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଧର୍ମଶ୍ ଚ ହ୍ରାସମ୍ ଅଭ୍ଯେତି ତଦା ଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ
ଯେତେବେଳେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଅଧର୍ମ ବଢ଼ିଯାଏ ଏବଂ ଧର୍ମ କମିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଦେବତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ—
ଅଵତାରଂ କରୋତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଦ୍ଵିଧା କୃତ୍ଵାତ୍ମନସ୍ ତନୁମ୍ ସାଧୂନାଂ ରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ଧର୍ମସଂସ୍ଥାପନାଯ ଚ
—ନିଜ ଦେହକୁ ଦୁଇଭାଗ କରି, ଏଠାରେ ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି, ସାଧୁମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ଧର୍ମକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ।
ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ନିଗ୍ରହାର୍ଥାଯ ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚ ସୁରଦ୍ଵିଷାମ୍ ପ୍ରଜାନାଂ ରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ଜାଯତେ ଽସୌ ଯୁଗେ ଯୁଗେ
ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ପୁରା କିଲ ମହୀ ଵିପ୍ରା ଭୂରିଭାରାଵପୀଡିତା ଜଗାମ ଧରଣୀ ମେରୌ ସମାଜେ ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଭୂମି ଅତିରିକ୍ତ ଭାରରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ତିନିଲୋକର ଦେବମାନେଙ୍କ ସଭାକୁ ଗଲା।
ସବ୍ରହ୍ମକାନ୍ ସୁରାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଥ ମେଦିନୀ କଥଯାମ୍ ଆସ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଖେଦାତ୍ କରୁଣଭାଷିଣୀ
ସେଠାରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଭୂମି ଦୁଃଖରେ କରୁଣା ଭାବରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ।
ଅଗ୍ନିଃ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ଗୁରୁର୍ ଗଵାଂ ସୂର୍ଯୋ ଽପରୋ ଗୁରୁଃ ମମାପ୍ଯ୍ ଅଖିଲଲୋକାନାଂ ଵନ୍ଦ୍ଯୋ ନାରାଯଣୋ ଗୁରୁଃ
ଅଗ୍ନି ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଗୁରୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗୋମାନେଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଗୁରୁ; କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ନାରାୟଣ ହିଁ ପ୍ରଧାନ ଗୁରୁ।
ତତ୍ସାଂପ୍ରତମ୍ ଇମେ ଦୈତ୍ଯାଃ କାଲନେମିପୁରୋଗମାଃ ମର୍ତ୍ଯଲୋକଂ ସମାଗମ୍ଯ ବାଧନ୍ତେ ଽହର୍ନିଶଂ ପ୍ରଜାଃ
ଏବେ, କାଳନେମିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହି ଦୈତ୍ୟମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକକୁ ଆସି, ଦିନ ରାତି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରୁଛନ୍ତି।
କାଲନେମିର୍ ହତୋ ଯୋ ଽସୌ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା ଉଗ୍ରସେନସୁତଃ କଂସଃ ସଂଭୂତଃ ସୁମହାସୁରଃ
ଯିଏ କାଳନେମି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପୁଅ କଂସ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏକ ବଡ଼ ଦୈତ୍ୟ।
ଅରିଷ୍ଟୋ ଧେନୁକଃ କେଶୀ ପ୍ରଲମ୍ବୋ ନରକସ୍ ତଥା ସୁନ୍ଦୋ ଽସୁରସ୍ ତଥାତ୍ଯୁଗ୍ରୋ ବାଣଶ୍ ଚାପି ବଲେଃ ସୁତଃ
ଅରିଷ୍ଟ, ଧେନୁକ, କେଶୀ, ପ୍ରଲମ୍ବ, ଏବଂ ଏଭଳି ନରକ, ଭୟଙ୍କର ଦୈତ୍ୟ ସୁନ୍ଦ, ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ବାଣ—
ତଥାନ୍ଯେ ଚ ମହାଵୀର୍ଯା ନୃପାଣାଂ ଭଵନେଷୁ ଯେ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଦୁରାତ୍ମାନସ୍ ତାନ୍ ନ ସଂଖ୍ଯାତୁମ୍ ଉତ୍ସହେ
—ଏବଂ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତାଳି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ରାଜାମାନଙ୍କ ରାଜମହଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି—ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଗଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ।
ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯୋ ହି ବହୁଲା ଦିଵ୍ଯମୂର୍ତିଧୃତାଃ ସୁରାଃ ମହାବଲାନାଂ ଦୃପ୍ତାନାଂ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ମମୋପରି
ଅନେକ ଦେବତା ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମୋ ଉପରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅହଂକାରୀ ଦୈତ୍ୟନାୟକମାନେଙ୍କ ସହ ମୋତେ ବିରୋଧ କରୁଛନ୍ତି।
ତଦ୍ଭୂରିଭାରପୀଡାର୍ତା ନ ଶକ୍ନୋମ୍ଯ୍ ଅମରେଶ୍ଵରାଃ ଵିଭର୍ତୁମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅହମ୍ ଇତି ଵିଜ୍ଞାପଯାମି ଵଃ
ଏହିପରି, ହେ ଅମରେଶ୍ୱରମାନେ, ଭାରରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ଜଣାଉଛି ଯେ, ମୁଁ ଆପଣକୁ ଆପଣ ଧାରଣ କରିପାରୁନି।
କ୍ରିଯତାଂ ତନ୍ ମହାଭାଗା ମମ ଭାରାଵତାରଣମ୍ ଯଥା ରସାତଲଂ ନାହଂ ଗଚ୍ଛେଯମ୍ ଅତିଵିହ୍ଵଲା
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ, ମୋର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଯାହା ଉଚିତ, ତାହା କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖରେ ରସାତଳକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ଧରାଵାକ୍ଯମ୍ ଅଶେଷୈସ୍ ତ୍ରିଦଶୈସ୍ ତତଃ ଭୁଵୋ ଭାରାଵତାରାର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରାହ ଚ ଚୋଦିତଃ
ଭୂମିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କଲେ, ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ।
ଯଦ୍ ଆହ ଵସୁଧା ସର୍ଵଂ ସତ୍ଯମ୍ ଏତଦ୍ ଦିଵୌକସଃ ଅହଂ ଭଵୋ ଭଵନ୍ତଶ୍ ଚ ସର୍ଵଂ ନାରାଯଣାତ୍ମକମ୍
ଧରିତ୍ରୀ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେ ସବୁଠି ସତ୍ୟ। ହେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ, ମୁଁ, ଭବ ଏବଂ ତୁମେମାନେ ସମେତ, ସମସ୍ତେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ।
ଵିଭୂତଯସ୍ ତୁ ଯାସ୍ ତସ୍ଯ ତାସାମ୍ ଏଵ ପରସ୍ପରମ୍ ଆଧିକ୍ଯଂ ନ୍ଯୂନତା ବାଧ୍ଯବାଧକତ୍ଵେନ ଵର୍ତତେ
ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବିଭୂତି ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଓ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ରହିଛି, ଏହା ଅଧିକତା ଓ ଅଧିନତା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ।
ତଦ୍ ଆଗଚ୍ଛତ ଗଚ୍ଛାମଃ କ୍ଷୀରାବ୍ଧେସ୍ ତଟମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ତତ୍ରାରାଧ୍ଯ ହରିଂ ତସ୍ମୈ ସର୍ଵଂ ଵିଜ୍ଞାପଯାମ ଵୈ
ଆସ, ଆମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷୀରସାଗର ତଟକୁ ଚଳିଯିବା। ସେଠାରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜି, ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା।
ସର୍ଵଦୈଵ ଜଗତ୍ଯର୍ଥେ ସ ସର୍ଵାତ୍ମା ଜଗନ୍ମଯଃ ସ୍ଵଲ୍ପାଂଶେନାଵତୀର୍ଯୋର୍ଵ୍ଯାଂ ଧର୍ମସ୍ଯ କୁରୁତେ ସ୍ଥିତିମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ, ସେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଏବଂ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ନିଜର ଅତି ଅଳ୍ପ ଅଂଶରେ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରି, ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ତତ୍ର ସହ ଦେଵୈଃ ପିତାମହଃ ସମାହିତମନା ଭୂତ୍ଵା ତୁଷ୍ଟାଵ ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍
ଏପରି କହି, ପିତାମହ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ସେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ନମୋ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ସହସ୍ରମୂର୍ତେ ସହସ୍ରବାହୋ ବହୁଵକ୍ତ୍ରପାଦ ନମୋ ନମସ୍ ତେ ଜଗତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ଵିନାଶସଂସ୍ଥାନପରାପ୍ରମେଯ
ହେ ହଜାର ରୂପ ଧାରୀ, ହଜାର ହାତ ଥିବା, ଅନେକ ମୁହଁ ଓ ଅନେକ ପାଦ ଥିବା, ତୁମକୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର। ହେ ଅପରିମେୟ, ଜଗତ୍ର ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ ଓ ସ୍ଥିତିରେ ନିୟୋଜିତ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ସୂକ୍ଷ୍ମାତିସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଚ ବୃହତ୍ପ୍ରମାଣଂ ଗରୀଯସାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅତିଗୌରଵାତ୍ମନ୍ ପ୍ରଧାନବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯଵାକ୍ପ୍ରଧାନ ମୂଲାପରାତ୍ମନ୍ ଭଗଵନ୍ ପ୍ରସୀଦ
ହେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ବିଶାଳ ଆକାର ଧାରୀ, ସମସ୍ତ ବଡ଼ମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ମହାନ, ପ୍ରକୃତି, ବୁଦ୍ଧି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ବାଣୀ ଓ ସେମାନଙ୍କ ମୂଳ ଓ ପରାତ୍ମା, ହେ ଭଗବାନ, ଦୟା କର।
ଏଷା ମହୀ ଦେଵ ମହୀପ୍ରସୂତୈର୍ ମହାସୁରୈଃ ପୀଡିତଶୈଲବନ୍ଧା ପରାଯଣଂ ତ୍ଵାଂ ଜଗତାମ୍ ଉପୈତି ଭାରାଵତାରାର୍ଥମ୍ ଅପାରପାରମ୍
ହେ ଦେବ, ଏହି ପୃଥିବୀ, ପୃଥିବୀରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ଓ ପାହାଡ଼ରେ ବନ୍ଧା, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଶରଣ ଥିବା ତୁମଠାରେ ଅସହ୍ୟ ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଏତେ ଵଯଂ ଵୃତ୍ରରିପୁସ୍ ତଥାଯଂ ନାସତ୍ଯଦସ୍ରୌ ଵରୁଣସ୍ ତଥୈଷଃ ଇମେ ଚ ରୁଦ୍ରା ଵସଵଃ ସସୂର୍ଯାଃ ସମୀରଣାଗ୍ନିପ୍ରମୁଖାସ୍ ତଥାନ୍ଯେ
ଏଠାରେ ଆମେ, ବୃତ୍ର ଶତ୍ରୁ, ଏହି ଦୁଇ ନାସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ରା, ଭାରୁଣ, ଏହିଜଣ, ରୁଦ୍ରମାନେ, ବସୁମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ, ପବନ, ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ସୁରାଃ ସମସ୍ତାଃ ସୁରନାଥ କାର୍ଯମ୍ ଏଭିର୍ ମଯା ଯଚ୍ ଚ ତଦ୍ ଈଶ ସର୍ଵମ୍ ଆଜ୍ଞାପଯାଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତିପାଲଯନ୍ତସ୍ ତଵୈଵ ତିଷ୍ଠାମ ସଦାସ୍ତଦୋଷାଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତା, ହେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ଯାହା କରିଛି, ହେ ନାଥ, ଆମକୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ, କାରଣ ଆମେ ସଦା ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛୁ, ଦୋଷରହିତ।
ଏଵଂ ସଂସ୍ତୂଯମାନସ୍ ତୁ ଭଗଵାନ୍ ପରମେଶ୍ଵରଃ ଉଜ୍ଜହାରାତ୍ମନଃ କେଶୌ ସିତକୃଷ୍ଣୌ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏପରି ସ୍ତୁତି ହେଉଥିବାବେଳେ, ପରମେଶ୍ୱର ଭଗବାନ ନିଜ ଦେହରୁ ଦୁଇଟି କେଶ ଉଠାଇଲେ—ଏକ ଧଳା ଏବଂ ଏକ କଳା।
ଉଵାଚ ଚ ସୁରାନ୍ ଏତୌ ମତ୍କେଶୌ ଵସୁଧାତଲେ ଅଵତୀର୍ଯ ଭୁଵୋ ଭାରକ୍ଲେଶହାନିଂ କରିଷ୍ଯତଃ
ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: ମୋର ଏହି ଦୁଇ କେଶ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରି, ଏହାର ଭାର ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା କଷ୍ଟକୁ ଦୂର କରିବେ।
ସୁରାଶ୍ ଚ ସକଲାଃ ସ୍ଵାଂଶୈର୍ ଅଵତୀର୍ଯ ମହୀତଲେ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧମ୍ ଉନ୍ମତ୍ତୈଃ ପୂର୍ଵୋତ୍ପନ୍ନୈର୍ ମହାସୁରୈଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଅଂଶରେ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରି, ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ମଦମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ।
ତତଃ କ୍ଷଯମ୍ ଅଶେଷାସ୍ ତେ ଦୈତେଯା ଧରଣୀତଲେ ପ୍ରଯାସ୍ଯନ୍ତି ନ ସଂଦେହୋ ନାନାଯୁଧଵିଚୂର୍ଣିତାଃ
ତାପରେ, ଏହି ଦାଇତ୍ୟମାନେ ପୃଥିବୀରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହେବେ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେବେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ଯା ପତ୍ନୀ ଦେଵକୀ ଦେଵତୋପମା ତସ୍ଯା ଗର୍ଭୋ ଽଷ୍ଟମୋ ଽଯଂ ତୁ ମତ୍କେଶୋ ଭଵିତା ସୁରାଃ
ବସୁଦେବଙ୍କ ଜନନୀ ଦେବକୀ, ଯିଏ ଦେବତା ସମାନ, ତାଙ୍କ ଅଷ୍ଟମ ଗର୍ଭ ମୋର କେଶ ଅଂଶ ହେବ, ହେ ଦେବତାମାନେ।
ଅଵତୀର୍ଯ ଚ ତତ୍ରାଯଂ କଂସଂ ଘାତଯିତା ଭୁଵି କାଲନେମିସମୁଦ୍ଭୂତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ଦଧେ ହରିଃ
ସେଠାରେ ଅବତରି, ସେ କାଳନେମିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଂସକୁ ପୃଥିବୀରେ ବଧ କରିବେ। ଏପରି କହି, ହରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।