ରଜସ୍ ତସ୍ଯା ଗୁଣଃ ସର୍ଗଂ ସା କରୋତି ସଦୈଵ ହି ଯା ତୃତୀଯା ହରେର୍ ମୂର୍ତିଃ ପ୍ରଜାପାଲନତତ୍ପରା
ରଜସ ଗୁଣ ସେ ରୂପର ବିଶେଷତା; ସେ ସଦା ସୃଷ୍ଟି କରେ—ହରିଙ୍କ ତୃତୀୟ ରୂପଟି ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବାରେ ଲଗି ନିଜ କର୍ମ କରେ।
ସା ତୁ ଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ କରୋତି ନିଯତଂ ଭୁଵି ପ୍ରୋଦ୍ଧତାନ୍ ଅସୁରାନ୍ ହନ୍ତି ଧର୍ମଵ୍ଯୁଚ୍ଛିତ୍ତିକାରିଣଃ
ସେ ଭୂମିରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ କରେ, ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ଲଗିଥିବା ଅହଂକାରୀ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ପାତି ଦେଵାନ୍ ସଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ ଧର୍ମରକ୍ଷାପରାଯଣାନ୍ ଯଦା ଯଦା ଚ ଧର୍ମସ୍ଯ ଗ୍ଲାନିଃ ସମୁପଜାଯତେ
ସେ ଧର୍ମରକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଦେବମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରେ; ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମରେ ଅବନତି ଆସେ,
ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥାନମ୍ ଅଧର୍ମସ୍ଯ ତଦାତ୍ମାନଂ ସୃଜତ୍ଯ୍ ଅସୌ ଭୂତ୍ଵା ପୁରା ଵରାହେଣ ତୁଣ୍ଡେନାପୋ ନିରସ୍ଯ ଚ
ଏବଂ ଅଧର୍ମର ଉତ୍ଥାନ ହେବା ସମୟରେ, ସେ ନିଜେ ଅବତରଣ କରେ; ପୁରାତନ କାଳରେ ବରାହ ରୂପ ଧରି ତୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ଦୂର କରିଥିଲେ,
ଏକଯା ଦଂଷ୍ଟ୍ରଯୋତ୍ଖାତା ନଲିନୀଵ ଵସୁଂଧରା କୃତ୍ଵା ନୃସିଂହରୂପଂ ଚ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ ହତଃ
ଏକ ଦାଁତରେ ଭୂମିକୁ ଉଠାଇଥିଲେ, ଲୋଟସ ଫୁଲ ପରି; ନରସିଂହ ରୂପ ଧରି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ହତ କରିଥିଲେ।
ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିମୁଖାଶ୍ ଚାନ୍ଯେ ଦାନଵା ଵିନିପାତିତାଃ ଵାମନଂ ରୂପମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ବଲିଂ ସଂଯମ୍ଯ ମାଯଯା
ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ, ଭଳିପ୍ରମୁଖ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ମଧୁକାଇଟଭ ଭଳି ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ; ବାମନ ରୂପ ଧରି ମାୟାରେ ବଳିଙ୍କୁ ବଶ କରିଥିଲେ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ କ୍ରାନ୍ତଵାନ୍ ଏଵ ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ଦିତେଃ ସୁତାନ୍ ଭୃଗୋର୍ ଵଂଶେ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଜିତି ତିନି ଲୋକକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିଲେ; ଭୃଗୁ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରତାପୀ ପୁଅ ହୋଇଥିଲେ।
ଜଘାନ କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ ରାମଃ ପିତୁର୍ ଵଧମ୍ ଅନୁସ୍ମରନ୍ ତଥାତ୍ରିତନଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଦତ୍ତାତ୍ରେଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ରାମ, ନିଜ ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସ୍ମରଣ କରି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ; ଏହିପରି ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅ ହୋଇ ପ୍ରତାପୀ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ଅବତାର କରିଥିଲେ।
ଯୋଗମ୍ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗମ୍ ଆଚଖ୍ଯାଵ୍ ଅଲର୍କାଯ ମହାତ୍ମନେ ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ ଭୂତ୍ଵା ସ ତୁ ଦେଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ସେ ମହାତ୍ମା ଅଲର୍କଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୋଗ ଶିଖାଇଥିଲେ; ଦାଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ହୋଇ ଦେବତା ରାମ ଅବତାର କରିଥିଲେ।
ଜଘାନ ରାଵଣଂ ସଂଖ୍ଯେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ଭଯଂକରମ୍ ଯଦା ଚୈକାର୍ଣଵେ ସୁପ୍ତୋ ଦେଵଦେଵୋ ଜଗତ୍ପତିଃ
ସେ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ତିନି ଲୋକର ଭୟଙ୍କର ରାବଣଙ୍କୁ ହତ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ପତି ଏକ ମହାସାଗରରେ ଶୟାନ ଥିଲେ,
ସହସ୍ରଯୁଗପର୍ଯନ୍ତଂ ନାଗପର୍ଯଙ୍କଗୋ ଵିଭୁଃ ଯୋଗନିଦ୍ରାଂ ସମାସ୍ଥାଯ ସ୍ଵେ ମହିମ୍ନି ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ସେ ପ୍ରଭୁ ନାଗଶୟନରେ ଶୟାନ ହୋଇ ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହି ନିଜ ମହିମାରେ ବସିଥିଲେ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଉଦରେ କୃତ୍ଵା ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ ଜନଲୋକଗତୈଃ ସିଦ୍ଧୈଃ ସ୍ତୂଯମାନୋ ମହର୍ଷିଭିଃ
ସେ ତିନି ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜଗତକୁ ନିଜ ଉଦରରେ ରଖି, ଜନଲୋକର ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ।
ତସ୍ଯ ନାଭୌ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ପଦ୍ମଂ ଦିକ୍ପତ୍ତ୍ରମଣ୍ଡିତମ୍ ମରୁତ୍କିଞ୍ଜଲ୍କସଂଯୁକ୍ତଂ ଗୃହଂ ପୈତାମହଂ ଵରମ୍
ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ପତ୍ର ଥିବା ଏକ ମହାପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ବାୟୁର ତନ୍ତୁ ଯୁକ୍ତ ଏହି ପଦ୍ମ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ଗୃହ ଭାବେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲା।
ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଦେଵଦେଵଶ୍ ଚତୁର୍ମୁଖଃ ତଦା କର୍ଣମଲୋଦ୍ଭୂତୌ ଦାନଵୌ ମଧୁକୈଟଭୌ
ସେଠାରେ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବଦେବ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କର କାନ ମାଳାରୁ ଦାନବ ମଧୁ ଓ କାଇଟଭ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ମହାବଲୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ହନ୍ତୁମ୍ ଉଦ୍ଯତୌ ଜଘାନ ତୌ ଦୁରାଧର୍ଷୌ ଉତ୍ଥାଯ ଶଯନୋଦଧେଃ
ମଧୁ ଓ କାଇଟଭ ଦୁଇଜଣ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶୂର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ହତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ଶୟନ ମହାସାଗରରୁ ଉଠି ସେମାନେ ଦୁର୍ଜୟ ଦୁଇଜଣକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ଏଵମାଦୀଂସ୍ ତଥୈଵାନ୍ଯାନ୍ ଅସଂଖ୍ଯାତୁମ୍ ଇହୋତ୍ସହେ ଅଵତାରୋ ହ୍ଯ୍ ଅଜସ୍ଯେହ ମାଥୁରଃ ସାଂପ୍ରତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯମ୍
ଏଭଳି ଅନେକ ଅନେକ ଅବତାର ନେଇ ଅଜ ନିଜେ ଏଠାରେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି; ବର୍ତ୍ତମାନ ମାଥୁରାରେ ଏହି ଅବତାର ହେଉଛି।
ଇତି ସା ସାତ୍ତ୍ଵିକୀ ମୂର୍ତିର୍ ଅଵତାରଂ କରୋତି ଚ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନେତି ସମାଖ୍ଯାତା ରକ୍ଷାକର୍ମଣ୍ଯ୍ ଅଵସ୍ଥିତା
ଏହିପରି, ସେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ରୂପ ଅବତାର ହୋଇ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମରେ ପରିଚିତ ହୁଏ ଏବଂ ସଦା ରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ରହିଥାଏ।
ଦେଵତ୍ଵେ ଽଥ ମନୁଷ୍ଯତ୍ଵେ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନୌ ଚ ସଂସ୍ଥିତା ଗୃହ୍ଣାତି ତତ୍ସ୍ଵଭାଵଶ୍ ଚ ଵାସୁଦେଵେଚ୍ଛଯା ସଦା
ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ କିମ୍ବା ପଶୁ ଯେଉଁ ଜନ୍ମରେ ଥାଏ, ସେ ସେଠାର ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ୱଭାବକୁ ନେଇଥାଏ, ଏହା ସବୁ ଭାସୁଦେବଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ହୁଏ।
ଦଦାତ୍ଯ୍ ଅଭିମତାନ୍ କାମାନ୍ ପୂଜିତା ସା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଏଵଂ ମଯା ସମାଖ୍ଯାତଃ କୃତକୃତ୍ଯୋ ଽପି ଯଃ ପ୍ରଭୁଃ ମାନୁଷତ୍ଵଂ ଗତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଚୋତ୍ତରଂ ପୁନଃ
ପୂଜିତ ହେଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଏଭଳି ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି, ସେ ପ୍ରଭୁ ଯେଉଁଠି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ରୂପେ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏବେ ପୁଣି ଆଗକୁ ଶୁଣ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମାସତଃ ଅଵତାରଂ ହରେଶ୍ ଚାତ୍ର ଭାରାଵତରଣେଚ୍ଛଯା
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏଠାରେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି, ହରିଙ୍କ ଅବତାର ଭୂମିର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ କିପରି ହେଇଥିଲା।
ଯଦା ଯଦା ତ୍ଵ୍ ଅଧର୍ମସ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧିର୍ ଭଵତି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଧର୍ମଶ୍ ଚ ହ୍ରାସମ୍ ଅଭ୍ଯେତି ତଦା ଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ
ଯେତେବେଳେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଅଧର୍ମ ବଢ଼ିଯାଏ ଏବଂ ଧର୍ମ କମିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଦେବତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ—
ଅଵତାରଂ କରୋତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଦ୍ଵିଧା କୃତ୍ଵାତ୍ମନସ୍ ତନୁମ୍ ସାଧୂନାଂ ରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ଧର୍ମସଂସ୍ଥାପନାଯ ଚ
—ନିଜ ଦେହକୁ ଦୁଇଭାଗ କରି, ଏଠାରେ ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି, ସାଧୁମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ଧର୍ମକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ।
ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ନିଗ୍ରହାର୍ଥାଯ ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚ ସୁରଦ୍ଵିଷାମ୍ ପ୍ରଜାନାଂ ରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ଜାଯତେ ଽସୌ ଯୁଗେ ଯୁଗେ
ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ପୁରା କିଲ ମହୀ ଵିପ୍ରା ଭୂରିଭାରାଵପୀଡିତା ଜଗାମ ଧରଣୀ ମେରୌ ସମାଜେ ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଭୂମି ଅତିରିକ୍ତ ଭାରରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ତିନିଲୋକର ଦେବମାନେଙ୍କ ସଭାକୁ ଗଲା।
ସବ୍ରହ୍ମକାନ୍ ସୁରାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଥ ମେଦିନୀ କଥଯାମ୍ ଆସ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଖେଦାତ୍ କରୁଣଭାଷିଣୀ
ସେଠାରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଭୂମି ଦୁଃଖରେ କରୁଣା ଭାବରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ।
ଅଗ୍ନିଃ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ଗୁରୁର୍ ଗଵାଂ ସୂର୍ଯୋ ଽପରୋ ଗୁରୁଃ ମମାପ୍ଯ୍ ଅଖିଲଲୋକାନାଂ ଵନ୍ଦ୍ଯୋ ନାରାଯଣୋ ଗୁରୁଃ
ଅଗ୍ନି ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଗୁରୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗୋମାନେଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଗୁରୁ; କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ନାରାୟଣ ହିଁ ପ୍ରଧାନ ଗୁରୁ।
ତତ୍ସାଂପ୍ରତମ୍ ଇମେ ଦୈତ୍ଯାଃ କାଲନେମିପୁରୋଗମାଃ ମର୍ତ୍ଯଲୋକଂ ସମାଗମ୍ଯ ବାଧନ୍ତେ ଽହର୍ନିଶଂ ପ୍ରଜାଃ
ଏବେ, କାଳନେମିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହି ଦୈତ୍ୟମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକକୁ ଆସି, ଦିନ ରାତି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରୁଛନ୍ତି।
କାଲନେମିର୍ ହତୋ ଯୋ ଽସୌ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା ଉଗ୍ରସେନସୁତଃ କଂସଃ ସଂଭୂତଃ ସୁମହାସୁରଃ
ଯିଏ କାଳନେମି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପୁଅ କଂସ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏକ ବଡ଼ ଦୈତ୍ୟ।
ଅରିଷ୍ଟୋ ଧେନୁକଃ କେଶୀ ପ୍ରଲମ୍ବୋ ନରକସ୍ ତଥା ସୁନ୍ଦୋ ଽସୁରସ୍ ତଥାତ୍ଯୁଗ୍ରୋ ବାଣଶ୍ ଚାପି ବଲେଃ ସୁତଃ
ଅରିଷ୍ଟ, ଧେନୁକ, କେଶୀ, ପ୍ରଲମ୍ବ, ଏବଂ ଏଭଳି ନରକ, ଭୟଙ୍କର ଦୈତ୍ୟ ସୁନ୍ଦ, ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ବାଣ—
ତଥାନ୍ଯେ ଚ ମହାଵୀର୍ଯା ନୃପାଣାଂ ଭଵନେଷୁ ଯେ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଦୁରାତ୍ମାନସ୍ ତାନ୍ ନ ସଂଖ୍ଯାତୁମ୍ ଉତ୍ସହେ
—ଏବଂ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତାଳି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ରାଜାମାନଙ୍କ ରାଜମହଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି—ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଗଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ।