ମାଂସାତ୍ ତୁ ମେଦସୋ ଜନ୍ମ ମେଦସୋ ଽସ୍ଥି ନିରୁଚ୍ଯତେ ଅସ୍ଥ୍ନୋ ମଜ୍ଜା ସମଭଵନ୍ ମଜ୍ଜାତଃ ଶୁକ୍ରସଂଭଵଃ
ମାଂସରୁ ମେଦ ଜନ୍ମିଥାଏ, ମେଦରୁ ଅସ୍ଥି ହୁଏ; ଅସ୍ଥିରୁ ମଜ୍ଜା, ମଜ୍ଜାରୁ ଶୁକ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ—
ଶୁକ୍ରାଦ୍ ଗର୍ଭଃ ସମଭଵଦ୍ ରସମୂଲେନ କର୍ମଣା ତତ୍ରାପାଂ ପ୍ରଥମୋ ଭାଗଃ ସ ସୌମ୍ଯୋ ରାଶିର୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଶୁକ୍ରରୁ ଗର୍ଭ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ରସ ଆଧାରରେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା; ଏଥିରେ ପ୍ରଥମ ଜଳ ଭାଗକୁ ସାଉମ୍ୟ ରାଶି କୁହାଯାଏ—
ଗର୍ଭୋଷ୍ମସଂଭଵୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ରାଶିର୍ ଉଚ୍ଯତେ ଶୁକ୍ରଂ ସୋମାତ୍ମକଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ ଆର୍ତଵଂ ପାଵକାତ୍ମକମ୍
ଗର୍ଭ ଉଷ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ୱିତୀୟ ରାଶି କୁହାଯାଏ; ଶୁକ୍ରକୁ ସୋମ ଆତ୍ମା ଭାବେ, ଆର୍ତ୍ତବକୁ ପାବକ ଆତ୍ମା ଭାବେ ବୁଝିବା—
ଭାଵା ରସାନୁଗାଶ୍ ଚୈଷାଂ ବୀଜେ ଚ ଶଶିପାଵକୌ କଫଵର୍ଗେ ଭଵେଚ୍ ଛୁକ୍ରଂ ପିତ୍ତଵର୍ଗେ ଚ ଶୋଣିତମ୍
ଏମାନଙ୍କର ଗୁଣ ରସକୁ ଅନୁସରିଥାଏ; ବୀଜରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି; କଫ ଶ୍ରେଣୀରେ ଶୁକ୍ର, ପିତ୍ତ ଶ୍ରେଣୀରେ ରକ୍ତ ବ୍ୟାପିଥାଏ—
କଫସ୍ଯ ହୃଦଯଂ ସ୍ଥାନଂ ନାଭ୍ଯାଂ ପିତ୍ତଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ଦେହସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ହୃଦଯଂ ସ୍ଥାନଂ ତନ୍ ମନସଃ ସ୍ମୃତମ୍
କଫର ଅବସ୍ଥାନ ହୃଦୟ, ପିତ୍ତ ନାଭିରେ ବସିଥାଏ; ଦେହର ମଧ୍ୟରେ ହୃଦୟକୁ ମନର ଅବସ୍ଥାନ କୁହାଯାଏ—
ନାଭିକୋଷ୍ଠାନ୍ତରଂ ଯତ୍ ତୁ ତତ୍ର ଦେଵୋ ହୁତାଶନଃ ମନଃ ପ୍ରଜାପତିର୍ ଜ୍ଞେଯଃ କଫଃ ସୋମୋ ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ନାଭି ଓ ଗୁହା ମଧ୍ୟର ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେବ ଅଗ୍ନି ବସିଥାଏ; ମନକୁ ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ଜଣାଯିବା, କଫକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ—
ପିତ୍ତମ୍ ଅଗ୍ନିଃ ସ୍ମୃତଂ ତ୍ଵ୍ ଏଵମ୍ ଅଗ୍ନିସୋମାତ୍ମକଂ ଜଗତ୍ ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତିତେ ଗର୍ଭେ ଵର୍ଧିତେ ଽର୍ବୁଦସଂନିଭେ
ପିତ୍ତକୁ ଅଗ୍ନି ଭାବେ ଗଣନା କରାଯାଏ; ଏଭଳି ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ଆତ୍ମାରେ ଜଗତ ରହିଛି। ଏଭଳି ଗର୍ଭ ବିକାଶ ପାଇ, ଅର୍ବୁଦ ପରି ଆକୃତି ନେଇଥାଏ—
ଵାଯୁଃ ପ୍ରଵେଶଂ ସଂଚକ୍ରେ ସଂଗତଃ ପରମାତ୍ମନଃ ସ ପଞ୍ଚଧା ଶରୀରସ୍ଥୋ ଭିଦ୍ଯତେ ଵର୍ତତେ ପୁନଃ
ବାୟୁ ପରମାତ୍ମା ସହିତ ଏକତା ହୋଇ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରେ; ସେ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଦେହରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ—
ପ୍ରାଣାପାନୌ ସମାନଶ୍ ଚ ଉଦାନୋ ଵ୍ଯାନ ଏଵ ଚ ପ୍ରାଣୋ ଽସ୍ଯ ପରମାତ୍ମାନଂ ଵର୍ଧଯନ୍ ପରିଵର୍ତତେ
ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ଉଦାନ, ବ୍ୟାନ; ପ୍ରାଣ ପରମାତ୍ମାକୁ ପୋଷଣ କରି ଦେହରେ ଚଳିଥାଏ—
ଅପାନଃ ପଶ୍ଚିମଂ କାଯମ୍ ଉଦାନୋ ଽର୍ଧଂ ଶରୀରିଣଃ ଵ୍ଯାନସ୍ ତୁ ଵ୍ଯାପ୍ଯତେ ଯେନ ସମାନଃ ସଂନିଵର୍ତତେ
ଅପାନ ଶରୀରର ପଛ ଅଂଶକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ଉଦାନ ଉପର ଅଂଶକୁ; ବ୍ୟାନ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ସମାନ ସମତା ରଖେ—
ଭୂତାଵାପ୍ତିସ୍ ତତସ୍ ତସ୍ଯ ଜାଯେତେନ୍ଦ୍ରିଯଗୋଚରା ପୃଥିଵୀ ଵାଯୁର୍ ଆକାଶମ୍ ଆପୋ ଜ୍ଯୋତିଶ୍ ଚ ପଞ୍ଚମମ୍
ତାପରେ ଭୂତମାନଙ୍କ ଅଧିଗମ ହୁଏ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ ଯୋଗ୍ୟ; ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଓ ପଞ୍ଚମ ଅଗ୍ନି—
ତସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯନିଵିଷ୍ଟାନି ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଭାଗଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ ପାର୍ଥିଵଂ ଦେହମ୍ ଆହୁସ୍ ତୁ ପ୍ରାଣାତ୍ମାନଂ ଚ ମାରୁତମ୍
ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ନିଜ ନିଜ ଅଂଶରେ ବସିଛନ୍ତି; ଦେହକୁ ପୃଥିବୀର, ପ୍ରାଣ ଆତ୍ମାକୁ ବାୟୁର କୁହାଯାଏ—
ଛିଦ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଆକାଶଯୋନୀନି ଜଲାତ୍ ସ୍ରାଵଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ ଜ୍ଯୋତିଶ୍ ଚକ୍ଷୂଂଷି ତେଜଶ୍ ଚ ଆତ୍ମା ତେଷାଂ ମନଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଆକାଶରୁ ଛିଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ପାଣିରୁ ଝରଣା ବହି ଆସେ, ଆଲୋକ ହେଉଛି ଚକ୍ଷୁ, ଏବଂ ଚେତନାକୁ ସେମାନଙ୍କର ମନ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଗ୍ରାମାଶ୍ ଚ ଵିଷଯାଶ୍ ଚୈଵ ଯସ୍ଯ ଵୀର୍ଯାତ୍ ପ୍ରଵର୍ତିତାଃ ଇତ୍ଯ୍ ଏତାନ୍ ପୁରୁଷଃ ସର୍ଵାନ୍ ସୃଜଂଲ୍ ଲୋକାନ୍ ସନାତନଃ
ଏହି ଯିଏର ଶକ୍ତିରୁ ଗ୍ରାମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହି ସନାତନ ପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
ନୈଧନେ ଽସ୍ମିନ୍ କଥଂ ଲୋକେ ନରତ୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଆଗତଃ ଏଷ ନଃ ସଂଶଯୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ୍ ଏଷ ନୋ ଵିସ୍ମଯୋ ମହାନ୍
ଏହି ମରଣଶୀଳ ଜଗତରେ ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ମଣିଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଏହା ଆମର ସନ୍ଦେହ ଓ ବଡ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା।
କଥଂ ଗତିର୍ ଗତିମତାମ୍ ଆପନ୍ନୋ ମାନୁଷୀଂ ତନୁମ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯଂ ପରମଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଦେଵୈର୍ ଦୈତ୍ଯୈଶ୍ ଚ କଥ୍ଯତେ
ଗତିଶୀଳମାନଙ୍କର ଏହି ମହାପଥ କିପରି ମଣିଷ ଦେହକୁ ନେଇଗଲା? ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏହି ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ କହନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଉତ୍ପତ୍ତିମ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯଂ କଥଯସ୍ଵ ମହାମୁନେ ପ୍ରଖ୍ଯାତବଲଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଅମିତତେଜସଃ
ହେ ମହାମୁନି, ଯିଏଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଓ ଶକ୍ତି ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜନ୍ମ କଥା ଆମକୁ କହ।
କର୍ମଣାଶ୍ଚର୍ଯଭୂତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଇହୋଚ୍ଯତାମ୍ କଥଂ ସ ଦେଵୋ ଦେଵାନାମ୍ ଆର୍ତିହା ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର କାର୍ଯ୍ୟର ସତ୍ୟ ଉପରେ ଆଲୋକ ପାତ କର, କିପରି ସେ ଦେବ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିଲେ।
ସର୍ଵଵ୍ଯାପୀ ଜଗନ୍ନାଥଃ ସର୍ଵଲୋକମହେଶ୍ଵରଃ ସର୍ଗସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତକୃଦ୍ ଦେଵଃ ସର୍ଵଲୋକସୁଖାଵହଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିତ, ଜଗତ୍ର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସକ, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ସଂହାର କରିଥିବା ଦେବତା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥିବା।
ଅକ୍ଷଯଃ ଶାଶ୍ଵତୋ ଽନନ୍ତଃ କ୍ଷଯଵୃଦ୍ଧିଵିଵର୍ଜିତଃ ନିର୍ଲେପୋ ନିର୍ଗୁଣଃ ସୂକ୍ଷ୍ମୋ ନିର୍ଵିକାରୋ ନିରଞ୍ଜନଃ
ସେ ଅକ୍ଷୟ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ଅନନ୍ତ, ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ହ୍ରାସରୁ ମୁକ୍ତ, ଅଲଗା, ଗୁଣରହିତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଓ ନିର୍ମଳ।
ସର୍ଵୋପାଧିଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସତ୍ତାମାତ୍ରଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଅଵିକାରୀ ଵିଭୁର୍ ନିତ୍ଯଃ ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ
ସମସ୍ତ ଉପାଧିରୁ ମୁକ୍ତ, କେବଳ ସତ୍ତାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ନିତ୍ୟ, ପରମାତ୍ମା, ସନାତନ।
ଅଚଲୋ ନିର୍ମଲୋ ଵ୍ଯାପୀ ନିତ୍ଯତୃପ୍ତୋ ନିରାଶ୍ରଯଃ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ଶ୍ରୂଯତେ ଯସ୍ଯ ହରିତ୍ଵଂ ଚ କୃତେ ଯୁଗେ
ଅଚଳ, ନିର୍ମଳ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିତ, ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ଯାହାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧତା ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଏବଂ କୃତ ଯୁଗରେ ଯାହାଙ୍କର ହରିତ ରୂପ ଥିଲା।
ଵୈକୁଣ୍ଠତ୍ଵଂ ଚ ଦେଵେଷୁ କୃଷ୍ଣତ୍ଵଂ ମାନୁଷେଷୁ ଚ ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ହି ତସ୍ଯେମାଂ ଗହନାଂ କର୍ମଣୋ ଗତିମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବୈକୁଣ୍ଠ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି ଭଗବାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁହ୍ୟ।
ସମତୀତାଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଚ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରଵର୍ତତେ ଅଵ୍ଯକ୍ତୋ ଵ୍ଯକ୍ତଲିଙ୍ଗସ୍ଥୋ ଯ ଏଷ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ
ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଶୁଣିବା ପ୍ରତି ଇଚ୍ଛା ଉପଜେ, ଯିଏ ଅପ୍ରକଟ ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକଟ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାନ୍ତି, ସେଇ ଭଗବାନ।
ନାରାଯଣୋ ହ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତାତ୍ମା ପ୍ରଭଵୋ ଽଵ୍ଯଯ ଏଵ ଚ ଏଷ ନାରାଯଣୋ ଭୂତ୍ଵା ହରିର୍ ଆସୀତ୍ ସନାତନଃ
ନାରାୟଣ ସେଇ ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମା, ଅକ୍ଷୟ ମୂଳ। ସେ ନାରାୟଣ ଭାବେ ଅବିରତ ଅଛନ୍ତି, ହରି ଭାବେ ସନାତନ।
ବ୍ରହ୍ମା ଶକ୍ରଶ୍ ଚ ରୁଦ୍ରଶ୍ ଚ ଧର୍ମଃ ଶୁକ୍ରୋ ବୃହସ୍ପତିଃ ପ୍ରଧାନାତ୍ମା ପୁରା ହ୍ଯ୍ ଏଷ ବ୍ରହ୍ମାଣମ୍ ଅସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ଶକ୍ର, ରୁଦ୍ର, ଧର୍ମ, ଶୁକ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତି—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ୱରୂପୀ, ସେଇ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।
ସୋ ଽସୃଜତ୍ ପୂର୍ଵପୁରୁଷଃ ପୁରା କଲ୍ପେ ପ୍ରଜାପତୀନ୍ ଏଵଂ ସ ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସର୍ଵଲୋକମହେଶ୍ଵରଃ କିମର୍ଥଂ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ ଯାତୋ ଯଦୁକୁଲେ ହରିଃ
ସେ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ସେଇ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ, କଣ କାରଣରେ ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକରେ ଯଦୁବଂଶରେ ହରି ଆସିଥିଲେ?
ନମସ୍କୃତ୍ଵା ସୁରେଶାଯ ଵିଷ୍ଣଵେ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣଵେ ପୁରୁଷାଯ ପୁରାଣାଯ ଶାଶ୍ଵତାଯାଵ୍ଯଯାଯ ଚ
ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଓ ଅକ୍ଷୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି—
ଚତୁର୍ଵ୍ଯୂହାତ୍ମନେ ତସ୍ମୈ ନିର୍ଗୁଣାଯ ଗୁଣାଯ ଚ ଵରିଷ୍ଠାଯ ଗରିଷ୍ଠାଯ ଵରେଣ୍ଯାଯାମିତାଯ ଚ
ଯିଏ ଚାରି ରୂପର ମୂଳ, ଗୁଣ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ଦୁହିଁ, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସବୁଠାରୁ ବଡ, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଓ ଅପାର—ତାଙ୍କୁ—
ଯଜ୍ଞାଙ୍ଗାଯାଖିଲାଙ୍ଗାଯ ଦେଵାଦ୍ଯୈର୍ ଈପ୍ସିତାଯ ଚ ଯସ୍ମାଦ୍ ଅଣୁତରଂ ନାସ୍ତି ଯସ୍ମାନ୍ ନାସ୍ତି ବୃହତ୍ତରମ୍
ଯାହାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଯଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଯାହାଙ୍କର, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ କିଛି ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ନାହିଁ, ଯାହାଠାରୁ କିଛି ବଡ ନାହିଁ—