ଵିଷାଣାଗ୍ରେଣ ଵସୁଧାମ୍ ଉଜ୍ଜହାରାରିସୂଦନଃ ଯଃ ପୁରା ପୁରୁହୂତାର୍ଥେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଇଦମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍
ଯିଏ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ତାଙ୍କର ଦାଢ଼ିର ଟିପରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଥିଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଅବିନାଶୀ ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିଥିଲେ—
ଦଦୌ ଜିତ୍ଵା ଵସୁମତୀଂ ସୁରାଣାଂ ସୁରସତ୍ତମଃ ଯେନ ସୈଂହଵପୁଃ କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵିଧା କୃତ୍ଵା ଚ ତତ୍ ପୁନଃ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ଜିତି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏହାକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କଲେ ଏବଂ ପୁନି—
ପୂର୍ଵଦୈତ୍ଯୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ ହତଃ ଯଃ ପୁରା ହ୍ଯ୍ ଅନଲୋ ଭୂତ୍ଵା ଔର୍ଵଃ ସଂଵର୍ତକୋ ଵିଭୁଃ
ଯିଏ ପୂର୍ବ ଦୈତ୍ୟ ମହାବଳୀ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ଯିଏ ଅଗ୍ନି ହୋଇ ଶେଷ କାଳରେ ମହାବିନାଶକ ଔର୍ବ ହେଲେ—
ପାତାଲସ୍ଥୋ ଽର୍ଣଵରସଂ ପପୌ ତୋଯମଯଂ ହରିଃ ସହସ୍ରଚରଣଂ ବ୍ରହ୍ମ ସହସ୍ରାଂଶୁସହସ୍ରଦମ୍
ଯିଏ ପାତାଳରେ ରହି ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ପିଇଯାଇଥିଲେ, ହରି, ଯିଏ ହଜାର ପାଦ, ହଜାର କିରଣ ଏବଂ ହଜାର ଦାନ ଦେଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମା—
ସହସ୍ରଶିରସଂ ଦେଵଂ ଯମ୍ ଆହୁର୍ ଵୈ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ନାଭ୍ଯାଂ ପଦ୍ମଂ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ଯସ୍ଯ ପୈତାମହଂ ଗୃହମ୍
ଯିଏ ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଦେବତା, ଯାହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଲୋକେ କହନ୍ତି, ଯାହାର ନାଭିରୁ ପୈତାମହ ପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା—
ଏକାର୍ଣଵେ ନାଗଲୋକେ ସଦ୍ଧିରଣ୍ମଯପଙ୍କଜମ୍ ଯେନ ତେ ନିହତା ଦୈତ୍ଯାଃ ସଂଗ୍ରାମେ ତାରକାମଯେ
ଏକ ମହାସାଗର ମଧ୍ୟରେ, ନାଗଲୋକରେ, ସୁନା ପଙ୍କଜ ତାଳ ଥିଲା—ଯିଏ ତାରକା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ।
ଯେନ ଦେଵମଯଂ କୃତ୍ଵା ସର୍ଵାଯୁଧଧରଂ ଵପୁଃ ଗୁହାସଂସ୍ଥେନ ଚୋତ୍ସିକ୍ତଃ କାଲନେମିର୍ ନିପାତିତଃ
ଯିଏ ଦେବତାମୟ ରୂପ ଧରି, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ହୃଦୟର ଗୁହାରେ ବସିଥିବା ଜଣେ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲେ, ସେ କାଳନେମିକୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ।
ଉତ୍ତରାନ୍ତେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ କ୍ଷୀରୋଦସ୍ଯାମୃତୋଦଧୌ ଯଃ ଶେତେ ଶାଶ୍ଵତଂ ଯୋଗମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ତିମିରଂ ମହତ୍
କ୍ଷୀରସାଗରର ଶେଷରେ, ଅମୃତ ଦିଆଁ ସମୁଦ୍ରରେ, ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଯୋଗରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ବଡ଼ ଅନ୍ଧାରରେ ଶୟନ କରିଛନ୍ତି।
ସୁରାରଣୀ ଗର୍ଭମ୍ ଅଧତ୍ତ ଦିଵ୍ଯଂ ତପଃପ୍ରକର୍ଷାଦ୍ ଅଦିତିଃ ପୁରାଣମ୍ ଶକ୍ରଂ ଚ ଯୋ ଦୈତ୍ଯଗଣାଵରୁଦ୍ଧଂ ଗର୍ଭାଵଧାନେନ କୃତଂ ଚକାର
ଅଦିତି ଦିବ୍ୟ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ଦେବମାନଙ୍କର ମନ୍ଥନରୁ ପ୍ରାଚୀନ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଗର୍ଭରେ ଧରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦାନବମାନଙ୍କର ଅବରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ।
ପଦାନି ଯୋ ଯୋଗମଯାନି କୃତ୍ଵା ଚକାର ଦୈତ୍ଯାନ୍ ସଲିଲେଶଯସ୍ଥାନ୍ କୃତ୍ଵା ଚ ଦେଵାଂସ୍ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରାଂସ୍ ତୁ ଚକ୍ରେ ସୁରେଶଂ ପୁରୁହୂତମ୍ ଏଵ
ଯିଏ ଯୋଗମୟ ପଦ ତିଆରି କରି, ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଜଳରେ ପକାଇ ଦେଇଥିଲେ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ୱାମୀ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଗାର୍ହପତ୍ଯେନ ଵିଧିନା ଅନ୍ଵାହାର୍ଯେଣ କର୍ମଣା ଅଗ୍ନିମ୍ ଆହଵନୀଯଂ ଚ ଵେଦଂ ଦୀକ୍ଷାଂ ସମିଦ୍ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଗୃହାଗ୍ନିର ବିଧି ଓ ଅନ୍ୱାହାର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଅଗ୍ନି, ବେଦ, ଦୀକ୍ଷା ଓ ହୋମର କାଠକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ।
ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀଯଂ ସ୍ରୁଵଂ ଚୈଵ ଆଵଭୃଥ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ ଅଵାକ୍ପାଣିସ୍ ତୁ ଯଶ୍ ଚକ୍ରେ ହଵ୍ଯଭାଗଭୁଜସ୍ ତଥା
ସେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ପାତ୍ର, ଯଜ୍ଞ ଚମଚ ଓ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଏବଂ ନିମ୍ନମୁଖୀ ହାତରେ ହବ୍ୟ ଭାଗ ଭୋଗ କରିଥିବାମାନଙ୍କୁ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ହଵ୍ଯାଦାଂଶ୍ ଚ ସୁରାଂଶ୍ ଚକ୍ରେ କଵ୍ଯାଦାଂଶ୍ ଚ ପିତୄନ୍ ଅଥ ଭୋଗାର୍ଥେ ଯଜ୍ଞଵିଧିନା ଽଯୋଜଯଦ୍ ଯଜ୍ଞକର୍ମଣି
ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ହବ୍ୟ ଭୋଗ କରିବା ଅଧିକାରୀ, ପିତୃମାନଙ୍କୁ କାବ୍ୟ ଭୋଗ କରିବା ଅଧିକାରୀ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଭୋଗର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞ ବିଧି ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ପାତ୍ରାଣି ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦୀକ୍ଷାଂ ଚରୂଂଶ୍ ଚୋଲୂଖଲାନି ଚ ଯୂପଂ ସମିତ୍ ସ୍ରୁଵଂ ସୋମଂ ପଵିତ୍ରାନ୍ ପରିଧୀନ୍ ଅପି
ସେ ପାତ୍ର, ଦକ୍ଷିଣା, ଦୀକ୍ଷା, ଚରୁ, ଉକ୍ଖଳ, ଯୂପ, ହୋମ କାଠ, ଚମଚ, ସୋମ, ପବିତ୍ର, ପରିଧି ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ଯଜ୍ଞିଯାନି ଚ ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଚମସାଂଶ୍ ଚ ତଥାପରାନ୍ ସଦସ୍ଯାନ୍ ଯଜମାନାଂଶ୍ ଚ ମେଧାଦୀଂଶ୍ ଚ କ୍ରତୂତ୍ତମାନ୍
ସେ ଯଜ୍ଞର ଦ୍ରବ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ କମ୍ସ, ସଦସ୍ୟ, ଯଜମାନ, ପୁରୋହିତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରତୁ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ଵିବଭାଜ ପୁରା ଯସ୍ ତୁ ପାରମେଷ୍ଠ୍ଯେନ କର୍ମଣା ଯୁଗାନୁରୂପଂ ଯଃ କୃତ୍ଵା ଲୋକାନ୍ ଅନୁପରାକ୍ରମାତ୍
ଯିଏ ପୁରାତନ କାଳରେ ପାରମେଷ୍ଠୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଯୁଗ ଅନୁଯାୟୀ ଭାଗ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।
କ୍ଷଣା ନିମେଷାଃ କାଷ୍ଠାଶ୍ ଚ କଲାସ୍ ତ୍ରୈକାଲ୍ଯମ୍ ଏଵ ଚ ମୁହୂର୍ତାସ୍ ତିଥଯୋ ମାସା ଦିନଂ ସଂଵତ୍ସରସ୍ ତଥା
କ୍ଷଣ, ନିମିଷ, କାଷ୍ଠା, କଳା, ତ୍ରିକାଳ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ତିଥି, ମାସ, ଦିନ ଓ ବର୍ଷ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ଋତଵଃ କାଲଯୋଗାଶ୍ ଚ ପ୍ରମାଣଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ତ୍ରିଷୁ ଆଯୁଃକ୍ଷେତ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଉପଚଯୋ ଲକ୍ଷଣଂ ରୂପସୌଷ୍ଠଵମ୍
ଋତୁ, କାଳ ଯୋଗ, ତିନି ପ୍ରକାର ମାପ, ଆୟୁର୍ କ୍ଷେତ୍ର, ବୃଦ୍ଧି, ଚିହ୍ନ, ରୂପର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ତ୍ରଯୋ ଲୋକାସ୍ ତ୍ରଯୋ ଦେଵାସ୍ ତ୍ରୈଵିଦ୍ଯଂ ପାଵକାସ୍ ତ୍ରଯଃ ତ୍ରୈକାଲ୍ଯଂ ତ୍ରୀଣି କର୍ମାଣି ତ୍ରଯୋ ଵର୍ଣାସ୍ ତ୍ରଯୋ ଗୁଣାଃ
ତିନି ଲୋକ, ତିନି ଦେବ, ତ୍ରିବିଦ ବେଦ, ତିନି ଅଗ୍ନି, ତ୍ରିକାଳ, ତିନି କାର୍ଯ୍ୟ, ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ, ତିନି ଗୁଣ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ସୃଷ୍ଟା ଲୋକାଃ ପୁରା ସର୍ଵେ ଯେନାନନ୍ତେନ କର୍ମଣା ସର୍ଵଭୂତଗତଃ ସ୍ରଷ୍ଟା ସର୍ଵଭୂତଗୁଣାତ୍ମକଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକ ପୂର୍ବରୁ ଅନନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା; ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତରେ ବସିଥିବା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଭୂତର ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିବା।
ନୃଣାମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯପୂର୍ଵେଣ ଯୋଗେନ ରମତେ ଚ ଯଃ ଗତାଗତାଭ୍ଯାଂ ଯୋଗେନ ଯ ଏଵ ଵିଧିର୍ ଈଶ୍ଵରଃ
ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆରମ୍ଭରେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଆସିବା-ଯିବାର ଅଧିପତି, ସେ ନିୟମ ଓ ଈଶ୍ୱର।
ଯୋ ଗତିର୍ ଧର୍ମଯୁକ୍ତାନାମ୍ ଅଗତିଃ ପାପକର୍ମଣାମ୍ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭଵଶ୍ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ ରକ୍ଷିତା
ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ପଥ, ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅପଥ, ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ୟର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା।
ଚାତୁର୍ଵିଦ୍ଯସ୍ଯ ଯୋ ଵେତ୍ତା ଚାତୁରାଶ୍ରମ୍ଯସଂଶ୍ରଯଃ ଦିଗନ୍ତରଂ ନଭୋ ଭୂମିର୍ ଵାଯୁର୍ ଵାପି ଵିଭାଵସୁଃ
ଯିଏ ଚାତୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଜ୍ଞାନୀ, ଚାତୁର୍ଆଶ୍ରମର ଆଶ୍ରୟ, ଦିଗ, ଆକାଶ, ଭୂମି, ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି।
ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯମଯଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ ଯୁଗେଶଃ କ୍ଷଣଦାଚରଃ ଯଃ ପରଂ ଶ୍ରୂଯତେ ଜ୍ଯୋତିର୍ ଯଃ ପରଂ ଶ୍ରୂଯତେ ତପଃ
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମିଶି ଯାଁ ଜ୍ୟୋତି, ଯୁଗର ନାୟକ, ରାତିରେ ଚଳିଥିବା, ଯିଏ ପରମ ଜ୍ୟୋତି ଭାବରେ ଶୁଣାଯାଁଥିଲେ, ଯିଏ ପରମ ତପସ୍ୟା ଭାବରେ ଶୁଣାଯାଁଥିଲେ।
ଯଂ ପରଂ ପ୍ରାହୁର୍ ଅପରଂ ଯଃ ପରଃ ପରମାତ୍ମଵାନ୍ ଆଦିତ୍ଯାନାଂ ତୁ ଯୋ ଦେଵୋ ଯଶ୍ ଚ ଦୈତ୍ଯାନ୍ତକୋ ଵିଭୁଃ
ଯିଏ କେହି ପରମ ଭାବେ, କେହି ଅପରମ ଭାବେ କହନ୍ତି, ସେଇ ପରମାତ୍ମା; ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ନାଶକ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ସେଇ ପ୍ରଭୁ—
ଯୁଗାନ୍ତେଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ତକୋ ଯଶ୍ ଚ ଯଶ୍ ଚ ଲୋକାନ୍ତକାନ୍ତକଃ ସେତୁର୍ ଯୋ ଲୋକସେତୂନାଂ ମେଧ୍ଯୋ ଯୋ ମେଧ୍ଯକର୍ମଣାମ୍
ଯିଏ ଯୁଗର ଶେଷରେ ସମସ୍ତର ଅନ୍ତ କରନ୍ତି, ଲୋକମାନଙ୍କ ନାଶକଙ୍କୁ ନାଶ କରନ୍ତି; ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେତୁ, ପବିତ୍ର କର୍ମ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ର—
ଵେଦ୍ଯୋ ଯୋ ଵେଦଵିଦୁଷାଂ ପ୍ରଭୁର୍ ଯଃ ପ୍ରଭଵାତ୍ମନାମ୍ ସୋମଭୂତଶ୍ ଚ ସୌମ୍ଯାନାମ୍ ଅଗ୍ନିଭୂତୋ ଽଗ୍ନିଵର୍ଚସାମ୍
ଯିଏ ବେଦ ଜାଣିଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜଣାଯିବା, ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ; ଶାନ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୋମର ଆକୃତି, ଅଗ୍ନିଶକ୍ତି ଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିର ଆକୃତି—
ଯଃ ଶକ୍ରାଣାମ୍ ଈଶଭୂତସ୍ ତପୋଭୂତସ୍ ତପସ୍ଵିନାମ୍ ଵିନଯୋ ନଯଵୃତ୍ତୀନାଂ ତେଜସ୍ ତେଜସ୍ଵିନାମ୍ ଅପି
ଇନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ନାୟକ, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତପର ଆତ୍ମା; ନୟରେ ଚାଲିଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିନୟ, ତେଜସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତେଜ—
ଵିଗ୍ରହୋ ଵିଗ୍ରହାର୍ହାଣାଂ ଗତିର୍ ଗତିମତାମ୍ ଅପି ଆକାଶପ୍ରଭଵୋ ଵାଯୁର୍ ଵାଯୋଃ ପ୍ରାଣାଦ୍ ଧୁତାଶନଃ
ଯିଏ ଆକୃତି ଯୋଗ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆକୃତି, ଗତି ଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗତି; ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବାୟୁ, ବାୟୁରୁ ପ୍ରାଣ, ପ୍ରାଣରୁ ହୁତାଶନ ଅଗ୍ନି—
ଦିଵୋ ହୁତାଶନଃ ପ୍ରାଣଃ ପ୍ରାଣୋ ଽଗ୍ନିର୍ ମଧୁସୂଦନଃ ରସାଚ୍ ଛୋଣିତସଂଭୂତିଃ ଶୋଣିତାନ୍ ମାଂସମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଦିବରେ ହୁତାଶନ ଅଗ୍ନି, ପ୍ରାଣରେ ଅଗ୍ନି, ମଧୁସୂଦନ; ରସରୁ ରକ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ, ରକ୍ତରୁ ମାଂସ ହୁଏ—