ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତପସୋ ଵୀର୍ଯଂ ମୁନେସ୍ ତସ୍ଯ ସୁଵିସ୍ମିତାଃ ବଭୂଵୁର୍ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଧରାସ୍ ତଥା
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ।
ଭୂମିଂ ତଥାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଚ ଦିଵଂ ଚ ମୁନିସତ୍ତମାଃ କଣ୍ଡୁଃ ସଂତାପଯାମ୍ ଆସ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ତପସୋ ବଲାତ୍
କଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ତାପିତ କରିଦେଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଲେ।
ଅହୋ ଽସ୍ଯ ପରମଂ ଧୈର୍ଯମ୍ ଅହୋ ଽସ୍ଯ ପରମଂ ତପଃ ଇତ୍ଯ୍ ଅବ୍ରୁଵଂସ୍ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାସ୍ ତଂ ତପସି ସ୍ଥିତମ୍
ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, 'ହାଁ, କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ ଧୈର୍ଯ୍ୟ! ହାଁ, କେତେ ଅପୂର୍ବ ତପସ୍ୟା!'
ମନ୍ତ୍ରଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅଵ୍ଯଗ୍ରାଃ ଶକ୍ରେଣ ସହିତାସ୍ ତଦା ଭଯାତ୍ ତସ୍ଯ ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନାସ୍ ତପୋଵିଘ୍ନମ୍ ଅଭୀପ୍ସଵଃ
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ଏବଂ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ବିଚାର କରିଲେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ବିଘ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତେଷାମ୍ ଅଭିପ୍ରାଯଂ ଶକ୍ରସ୍ ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରମ୍ଲୋଚାଖ୍ଯାଂ ଵରାରୋହାଂ ରୂପଯୌଵନଗର୍ଵିତାମ୍
ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଜାଣି, ତିନି ଲୋକର ନାୟକ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଓ ଯୁବତ୍ବରେ ଗର୍ବିତ 'ପ୍ରମ୍ଲୋଚା' ନାମକ ଅପ୍ସରାକୁ ଡାକିଲେ।
ସୁମଧ୍ଯାଂ ଚାରୁଜଙ୍ଘାଂ ତାଂ ପୀନଶ୍ରୋଣିପଯୋଧରାମ୍ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନାଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଫଲସୂଦନଃ
ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦର କମର, ଗଠିତ ଅଙ୍ଗ, ଭରିପୁରା ନିତମ୍ଭ ଓ ସ୍ତନ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଫଳବିନାଶକ ଭଗବାନ କହିଲେ।
ପ୍ରମ୍ଲୋଚେ ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ଯଦାସୌ ତପ୍ଯତେ ମୁନିଃ ଵିଘ୍ନାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ତପସଃ କ୍ଷୋଭଯସ୍ଵାଂଶୁ ସୁପ୍ରଭେ
'ପ୍ରମ୍ଲୋଚା, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ଯେତେବେଳେ ସେ ମୁନି ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ବିଘ୍ନ ପାଇଁ, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା, ତାଙ୍କୁ ଆକୁଳ କର।'
ତଵ ଵାକ୍ଯଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ କରୋମି ସତତଂ ପ୍ରଭୋ କିଂତୁ ଶଙ୍କା ମମୈଵାତ୍ର ଜୀଵିତସ୍ଯ ଚ ସଂଶଯଃ
'ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସଦା ଆପଣଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ମୋର ଅଳ୍ପ ଭୟ ଅଛି ଏବଂ ମୋ ଜୀବନ ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଅଛି।'
ବିଭେମି ତଂ ମୁନିଵରଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତମ୍ ଅତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ଦୀପ୍ତତପସଂ ଜ୍ଵଲନାର୍କସମପ୍ରଭମ୍
ମୁଁ ସେଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଭୟ କରେଉଛି, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମାଂ ସ ମୁନିଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ ଵିଘ୍ନାର୍ଥଂ ସମୁପାଗତାମ୍ କଣ୍ଡୁଃ ପରମତେଜସ୍ଵୀ ଶାପଂ ଦାସ୍ଯତି ଦୁଃସହମ୍
ସେ ମୁନି ଯଦି ଜାଣିପାରିବେ ଯେ ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ବାଧା ଦେବାକୁ ଆସିଛି, ତେବେ ସେ ପ୍ରବଳ ତେଜସ୍ବୀ କଣ୍ଡୁ ମୋତେ ସହିପାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ଏକ ଶାପ ଦେଇଦେବେ।
ଉର୍ଵଶୀ ମେନକା ରମ୍ଭା ଘୃତାଚୀ ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଲା ଵିଶ୍ଵାଚୀ ସହଜନ୍ଯା ଚ ପୂର୍ଵଚିତ୍ତିସ୍ ତିଲୋତ୍ତମା
ଉର୍ବଶୀ, ମେନକା, ରମ୍ଭା, ଘୃତାଚୀ, ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଳା, ବିଶ୍ୱାଚୀ, ସହଜନ୍ୟା, ପୂର୍ବଚିତ୍ତି ଓ ତିଲୋତ୍ତମା—
ଅଲମ୍ବୁଷା ମିଶ୍ରକେଶୀ ଶଶିଲେଖା ଚ ଵାମନା ଅନ୍ଯାଶ୍ ଚାପ୍ସରସଃ ସନ୍ତି ରୂପଯୌଵନଗର୍ଵିତାଃ
ଅଲମ୍ବୁଷା, ମିଶ୍ରକେଶୀ, ଶଶିଳେଖା, ବାମନା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯୌବନରେ ଗର୍ବିତ।
ସୁମଧ୍ଯାଶ୍ ଚାରୁଵଦନାଃ ପୀନୋନ୍ନତପଯୋଧରାଃ କାମପ୍ରଧାନକୁଶଲାସ୍ ତାସ୍ ତତ୍ର ସଂନିଯୋଜଯ
ସେମାନେ ସୁସ୍ଥଳୀ, ଚାରୁମୁଖୀ, ଉନ୍ନତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂସ ଥିବା, କାମକୁଶଳ—ଏମିତି ଅପ୍ସରାମାନେ ସେଠାରେ ନିଯୁକ୍ତ କର।
ତସ୍ଯାସ୍ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁନଃ ପ୍ରାହ ଶଚୀପତିଃ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ନାମ ଚାନ୍ଯାସ୍ ତାସ୍ ତ୍ଵଂ ଚାତ୍ର କୁଶଲା ଶୁଭେ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଶଚୀପତି ପୁନି କହିଲେ—ଅନ୍ୟମାନେ ଯେପରି ଅଛନ୍ତି ରୁହନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ଶୁଭେ, ଏଠାରେ ତୁମେ ବିଶେଷ କୁଶଳ।
କାମଂ ଵସନ୍ତଂ ଵାଯୁଂ ଚ ସହାଯାର୍ଥେ ଦଦାମି ତେ ତୈଃ ସାର୍ଧଂ ଗଚ୍ଛ ସୁଶ୍ରୋଣି ଯତ୍ରାସ୍ତେ ସ ମହାମୁନିଃ
ତୁମ ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟରେ କାମଦେବ, ବସନ୍ତ ଓ ବାୟୁଙ୍କୁ ଦେଉଛି; ସେମାନଙ୍କ ସହିତ, ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ସେ ମହାମୁନି ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି ସେଠାକୁ ଯାଅ।
ଶକ୍ରସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦା ସା ଚାରୁଲୋଚନା ଜଗାମାକାଶମାର୍ଗେଣ ତୈଃ ସାର୍ଧଂ ଚାଶ୍ରମଂ ମୁନେଃ
ଶକ୍ରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଅପ୍ସରା ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଚାଲି ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଗତ୍ଵା ସା ତତ୍ର ରୁଚିରଂ ଦଦର୍ଶ ଵନମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ମୁନିଂ ଚ ଦୀପ୍ତତପସମ୍ ଆଶ୍ରମସ୍ଥମ୍ ଅକଲ୍ମଷମ୍
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ଏକ ଶୋଭାମୟ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଦୀପ୍ତ, ଆଶ୍ରମରେ ଅପବିତ୍ରତାହୀନ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଅପଶ୍ଯତ୍ ସା ଵନଂ ରମ୍ଯଂ ତୈଃ ସାର୍ଧଂ ନନ୍ଦନୋପମମ୍ ସର୍ଵର୍ତୁଵରପୁଷ୍ପାଢ୍ଯଂ ଶାଖାମୃଗଗଣାକୁଲମ୍
ସେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକ ନନ୍ଦନବନ ସଦୃଶ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲ ଫୁଟିଥିଲା ଓ ଶାଖାରେ ହରିଣମାନେ ଘୋରୁଥିଲେ।
ପୁଣ୍ଯଂ ପଦ୍ମବଲୋପେତଂ ସପଲ୍ଲଵମହାବଲମ୍ ଶ୍ରୋତ୍ରରମ୍ଯାନ୍ ସୁମଧୁରାଞ୍ ଶବ୍ଦାନ୍ ଖଗମୁଖେରିତାନ୍
ସେଠା ଧର୍ମମୟ, ପଦ୍ମର ଶକ୍ତି ଥିବା, ମୋଟ ଶାଖା-ପତ୍ର ଓ ଅଙ୍କୁରରେ ଭରିଥିବା, ପକ୍ଷୀମାନେ ଉଚ୍ଚାରିଥିବା ମଧୁର ଓ ମନୋହର ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସର୍ଵର୍ତୁଫଲଭାରାଢ୍ଯାନ୍ ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମୋଜ୍ଜ୍ଵଲାନ୍ ଅପଶ୍ଯତ୍ ପାଦପାଂଶ୍ ଚୈଵ ଵିହଂଗୈର୍ ଅନୁନାଦିତାନ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫଳରେ ଭରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ପକ୍ଷୀମାନେ ରବାବିତ ଗଛମାନେ ଦେଖିଲେ।
ଆମ୍ରାନ୍ ଆମ୍ରାତକାନ୍ ଭଵ୍ଯାନ୍ ନାରିକେରାନ୍ ସତିନ୍ଦୁକାନ୍ ଅଥ ବିଲ୍ଵାଂସ୍ ତଥା ଜୀଵାନ୍ ଦାଡିମାନ୍ ବୀଜପୂରକାନ୍
ଆମ୍ବ, ବନ୍ଆମ୍ବ, ଶୋଭାମୟ ନାଡ଼ିଆ, କର୍ସି, ବେଲ, ଜୀବ, ଦାନାଭରା ଦାଡିମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫଳ—
ପନସାଂଲ୍ ଲକୁଚାନ୍ ନୀପାଞ୍ ଶିରୀଷାନ୍ ସୁମନୋହରାନ୍ ପାରାଵତାଂସ୍ ତଥା କୋଲାନ୍ ଅରିମେଦାମ୍ଲଵେତସାନ୍
ପନସ, ଲକୁଚ, ନୀପ, ଶିରୀଷ ଯେଉଁମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର, ପାରାବତ, କୋଲ, ଅରିମେଦ, ତିକ୍ତ ବେତସ ଫଳ—
ଭଲ୍ଲାତକାନ୍ ଆମଲକାଞ୍ ଶତପର୍ଣାଂଶ୍ ଚ କିଂଶୁକାନ୍ ଇଙ୍ଗୁଦାନ୍ କରଵୀରାଂଶ୍ ଚ ହରୀତକୀଵିଭୀତକାନ୍
ଭଲାତକ, ଆଉଁଳ, ଶତପର୍ଣ୍ଣ, କିଂଶୁକ, ଇଙ୍ଗୁଦି, କରବୀର, ହରୀତକି, ବିଭୀତକି—
ଏତାନ୍ ଅନ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ସା ଵୃକ୍ଷାନ୍ ଦଦର୍ଶ ପୃଥୁଲୋଚନା ତଥୈଵାଶୋକପୁଂନାଗକେତକୀବକୁଲାନ୍ ଅଥ
ସେ ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଅପ୍ସରା ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛ, ତଥା ଅଶୋକ, ପୁମ୍ନାଗ, କେତକୀ, ବକୁଳ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ପାରିଜାତାନ୍ କୋଵିଦାରାନ୍ ମନ୍ଦାରେନ୍ଦୀଵରାଂସ୍ ତଥା ପାଟଲାଃ ପୁଷ୍ପିତା ରମ୍ଯା ଦେଵଦାରୁଦ୍ରୁମାଂସ୍ ତଥା
ପାରିଜାତ, କୋବିଦାର, ମନ୍ଦାର, ଇନ୍ଦୀବର, ପାଟଳ ଯେଉଁମାନେ ଫୁଲରେ ରମ୍ୟ, ଦେବଦାରୁ ଗଛ ମଧ୍ୟ।
ଶାଲାଂସ୍ ତାଲାଂସ୍ ତମାଲାଂଶ୍ ଚ ନିଚୁଲାଂଲ୍ ଲୋମକାଂସ୍ ତଥା ଅନ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ପାଦପଶ୍ରେଷ୍ଠାନ୍ ଅପଶ୍ଯତ୍ ଫଲପୁଷ୍ପିତାନ୍
ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, ନିଚୁଳ, ଲୋମକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗଛ, ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା, ସେ ଦେଖିଲେ।
ଚକୋରୈଃ ଶତପତ୍ତ୍ରୈଶ୍ ଚ ଭୃଙ୍ଗରାଜୈସ୍ ତଥା ଶୁକୈଃ କୋକିଲୈଃ କଲଵିଙ୍କୈଶ୍ ଚ ହାରୀତୈର୍ ଜୀଵଜୀଵକୈଃ
ଚକୋର, ପଦ୍ମ, ମହାମଧୁମକ୍ଷିକା, ପାରା, କୋଇଲି, କଳବିଙ୍କ, ହରିତପକ୍ଷୀ ଓ ଜୀବଜୀବକ ପକ୍ଷୀମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ,
ପ୍ରିଯପୁତ୍ରୈଶ୍ ଚାତକୈଶ୍ ଚ ତଥାନ୍ଯୈର୍ ଵିଵିଧୈଃ ଖଗୈଃ ଶ୍ରୋତ୍ରରମ୍ଯଂ ସୁମଧୁରଂ କୂଜଦ୍ଭିଶ୍ ଚାପ୍ଯ୍ ଅଧିଷ୍ଠିତମ୍
ପ୍ରିୟ ସନ୍ତାନ, ଚାତକ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀମାନେ, ସବୁଠି ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ସ୍ୱରରେ କୁହୁକୁହୁ କରୁଥିଲେ, ସେଠି ବସିଥିଲେ,
ସରାଂସି ଚ ମନୋଜ୍ଞାନି ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲାନି ଚ କୁମୁଦୈଃ ପୁଣ୍ଡରୀକୈଶ୍ ଚ ତଥା ନୀଲୋତ୍ପଲୈଃ ଶୁଭୈଃ
ସେଠି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଝିଲିମିଳି ଝିଲିକା ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ପାଣି ଥିବା ସ୍ରୋତ ଥିଲା, କୁମୁଦ, ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳ କମଳ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା,
କହ୍ଲାରୈଃ କମଲୈଶ୍ ଚୈଵ ଆଚିତାନି ସମନ୍ତତଃ କାଦମ୍ବୈଶ୍ ଚକ୍ରଵାକୈଶ୍ ଚ ତଥୈଵ ଜଲକୁକ୍କୁଟୈଃ
ସେଠି ସବୁଦିଗରେ କହ୍ଲାର ଓ କମଳ ଫୁଲ, କାଦମ୍ବ ଗଛ, ଚକ୍ରବାକ ଓ ଜଳ କୁକୁଟ ପକ୍ଷୀ ରହିଥିଲେ,