କଣ୍ଡୁର୍ ନାମ ମହାତେଜା ଋଷିଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଶୁଚିର୍ ଦାନ୍ତଃ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ
କଣ୍ଡୁ ନାମକ ଏକ ମହାତ୍ମା ଋଷି ଥିଲେ, ଯିଏ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ପବିତ୍ର, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ଲାଗିଥିଲେ।
ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯୋ ଜିତକ୍ରୋଧୋ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗଃ ଅଵାପ ପରମାଂ ସିଦ୍ଧିମ୍ ଆରାଧ୍ଯ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ସେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ଏବଂ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଅନ୍ଯେ ଽପି ତତ୍ର ସଂସିଦ୍ଧା ମୁନଯଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ ସର୍ଵଭୂତହିତା ଦାନ୍ତା ଜିତକ୍ରୋଧା ଵିମତ୍ସରାଃ
ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଲାଗିଥିଲେ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ, କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ ଥିଲେ।
କୋ ଽସୌ କଣ୍ଡୁଃ କଥଂ ତତ୍ର ଜଗାମ ପରମାଂ ଗତିମ୍ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମହେ ତସ୍ଯ ଚରିତଂ ବ୍ରୂହି ସତ୍ତମ
ଏହି କଣ୍ଡୁ କିଏ, ଏବଂ ସେ କିପରି ସେଠାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ? ଆମେ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ଦୟାକରି ଆମକୁ କହନ୍ତୁ, ହେ ଉତ୍ତମ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ କଥାଂ ତସ୍ଯ ମନୋହରାମ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମାସେନ ମୁନେସ୍ ତସ୍ଯ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତାଙ୍କର ମନୋହର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ; ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ସେ ମୁନିଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କହିବି।
ପଵିତ୍ରେ ଗୋମତୀତୀରେ ଵିଜନେ ସୁମନୋହରେ କନ୍ଦମୂଲଫଲୈଃ ପୂର୍ଣେ ସମିତ୍ପୁଷ୍ପକୁଶାନ୍ଵିତୈଃ
ପବିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଗୋମତୀ ନଦୀର କୂଳରେ, ଏକ ନିର୍ଜନ ଓ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ କନ୍ଦ, ମୂଳ, ଫଳ ଏବଂ ଫୁଲ ଥିଲା, ଏବଂ ଯଥେଷ୍ଟ ଦରବା ଓ କୁଶ ମିଳୁଥିଲା,
ନାନାଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣେ ନାନାପୁଷ୍ପୋପଶୋଭିତେ ନାନାପକ୍ଷିରୁତେ ରମ୍ଯେ ନାନାମୃଗଗଣାନ୍ଵିତେ
ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଭରିଥିବା, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ମଧୁର, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପଶୁମାନେ ଥିବା ସେ ଆନନ୍ଦମୟ ସ୍ଥାନ,
ତତ୍ରାଶ୍ରମପଦଂ କଣ୍ଡୋର୍ ବଭୂଵ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ସର୍ଵର୍ତୁଫଲପୁଷ୍ପାଢ୍ଯଂ କଦଲୀଖଣ୍ଡମଣ୍ଡିତମ୍
ସେଠାରେ କଣ୍ଡୁଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କଦଳୀ ଗଛର ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ।
ତପସ୍ ତେପେ ମୁନିସ୍ ତତ୍ର ସୁମହତ୍ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ ଵ୍ରତୋପଵାସୈର୍ ନିଯମୈଃ ସ୍ନାନମୌନସୁସଂଯମୈଃ
ସେଠାରେ ସେ ମୁନି ଅତି ମହାନ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ନିୟମ, ସ୍ନାନ, ମୌନ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ତପ କରୁଥିଲେ।
ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ପଞ୍ଚତପା ଭୂତ୍ଵା ଵର୍ଷାସୁ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେଶଯଃ ଆର୍ଦ୍ରଵାସାସ୍ ତୁ ହେମନ୍ତେ ସ ତେପେ ସୁମହତ୍ ତପଃ
ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ସେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ; ବର୍ଷାକାଳରେ ମାଟିରେ ଶୋଇଥିଲେ; ଶୀତକାଳରେ ଭିଜା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତପସୋ ଵୀର୍ଯଂ ମୁନେସ୍ ତସ୍ଯ ସୁଵିସ୍ମିତାଃ ବଭୂଵୁର୍ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଧରାସ୍ ତଥା
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ।
ଭୂମିଂ ତଥାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଚ ଦିଵଂ ଚ ମୁନିସତ୍ତମାଃ କଣ୍ଡୁଃ ସଂତାପଯାମ୍ ଆସ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ତପସୋ ବଲାତ୍
କଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ତାପିତ କରିଦେଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଲେ।
ଅହୋ ଽସ୍ଯ ପରମଂ ଧୈର୍ଯମ୍ ଅହୋ ଽସ୍ଯ ପରମଂ ତପଃ ଇତ୍ଯ୍ ଅବ୍ରୁଵଂସ୍ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାସ୍ ତଂ ତପସି ସ୍ଥିତମ୍
ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, 'ହାଁ, କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ ଧୈର୍ଯ୍ୟ! ହାଁ, କେତେ ଅପୂର୍ବ ତପସ୍ୟା!'
ମନ୍ତ୍ରଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅଵ୍ଯଗ୍ରାଃ ଶକ୍ରେଣ ସହିତାସ୍ ତଦା ଭଯାତ୍ ତସ୍ଯ ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନାସ୍ ତପୋଵିଘ୍ନମ୍ ଅଭୀପ୍ସଵଃ
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ଏବଂ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ବିଚାର କରିଲେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ବିଘ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତେଷାମ୍ ଅଭିପ୍ରାଯଂ ଶକ୍ରସ୍ ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରମ୍ଲୋଚାଖ୍ଯାଂ ଵରାରୋହାଂ ରୂପଯୌଵନଗର୍ଵିତାମ୍
ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଜାଣି, ତିନି ଲୋକର ନାୟକ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଓ ଯୁବତ୍ବରେ ଗର୍ବିତ 'ପ୍ରମ୍ଲୋଚା' ନାମକ ଅପ୍ସରାକୁ ଡାକିଲେ।
ସୁମଧ୍ଯାଂ ଚାରୁଜଙ୍ଘାଂ ତାଂ ପୀନଶ୍ରୋଣିପଯୋଧରାମ୍ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନାଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଫଲସୂଦନଃ
ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦର କମର, ଗଠିତ ଅଙ୍ଗ, ଭରିପୁରା ନିତମ୍ଭ ଓ ସ୍ତନ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଫଳବିନାଶକ ଭଗବାନ କହିଲେ।
ପ୍ରମ୍ଲୋଚେ ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ଯଦାସୌ ତପ୍ଯତେ ମୁନିଃ ଵିଘ୍ନାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ତପସଃ କ୍ଷୋଭଯସ୍ଵାଂଶୁ ସୁପ୍ରଭେ
'ପ୍ରମ୍ଲୋଚା, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ଯେତେବେଳେ ସେ ମୁନି ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ବିଘ୍ନ ପାଇଁ, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା, ତାଙ୍କୁ ଆକୁଳ କର।'
ତଵ ଵାକ୍ଯଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ କରୋମି ସତତଂ ପ୍ରଭୋ କିଂତୁ ଶଙ୍କା ମମୈଵାତ୍ର ଜୀଵିତସ୍ଯ ଚ ସଂଶଯଃ
'ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସଦା ଆପଣଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ମୋର ଅଳ୍ପ ଭୟ ଅଛି ଏବଂ ମୋ ଜୀବନ ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଅଛି।'
ବିଭେମି ତଂ ମୁନିଵରଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତମ୍ ଅତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ଦୀପ୍ତତପସଂ ଜ୍ଵଲନାର୍କସମପ୍ରଭମ୍
ମୁଁ ସେଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଭୟ କରେଉଛି, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମାଂ ସ ମୁନିଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ ଵିଘ୍ନାର୍ଥଂ ସମୁପାଗତାମ୍ କଣ୍ଡୁଃ ପରମତେଜସ୍ଵୀ ଶାପଂ ଦାସ୍ଯତି ଦୁଃସହମ୍
ସେ ମୁନି ଯଦି ଜାଣିପାରିବେ ଯେ ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ବାଧା ଦେବାକୁ ଆସିଛି, ତେବେ ସେ ପ୍ରବଳ ତେଜସ୍ବୀ କଣ୍ଡୁ ମୋତେ ସହିପାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ଏକ ଶାପ ଦେଇଦେବେ।
ଉର୍ଵଶୀ ମେନକା ରମ୍ଭା ଘୃତାଚୀ ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଲା ଵିଶ୍ଵାଚୀ ସହଜନ୍ଯା ଚ ପୂର୍ଵଚିତ୍ତିସ୍ ତିଲୋତ୍ତମା
ଉର୍ବଶୀ, ମେନକା, ରମ୍ଭା, ଘୃତାଚୀ, ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଳା, ବିଶ୍ୱାଚୀ, ସହଜନ୍ୟା, ପୂର୍ବଚିତ୍ତି ଓ ତିଲୋତ୍ତମା—
ଅଲମ୍ବୁଷା ମିଶ୍ରକେଶୀ ଶଶିଲେଖା ଚ ଵାମନା ଅନ୍ଯାଶ୍ ଚାପ୍ସରସଃ ସନ୍ତି ରୂପଯୌଵନଗର୍ଵିତାଃ
ଅଲମ୍ବୁଷା, ମିଶ୍ରକେଶୀ, ଶଶିଳେଖା, ବାମନା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯୌବନରେ ଗର୍ବିତ।
ସୁମଧ୍ଯାଶ୍ ଚାରୁଵଦନାଃ ପୀନୋନ୍ନତପଯୋଧରାଃ କାମପ୍ରଧାନକୁଶଲାସ୍ ତାସ୍ ତତ୍ର ସଂନିଯୋଜଯ
ସେମାନେ ସୁସ୍ଥଳୀ, ଚାରୁମୁଖୀ, ଉନ୍ନତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂସ ଥିବା, କାମକୁଶଳ—ଏମିତି ଅପ୍ସରାମାନେ ସେଠାରେ ନିଯୁକ୍ତ କର।
ତସ୍ଯାସ୍ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁନଃ ପ୍ରାହ ଶଚୀପତିଃ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ନାମ ଚାନ୍ଯାସ୍ ତାସ୍ ତ୍ଵଂ ଚାତ୍ର କୁଶଲା ଶୁଭେ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଶଚୀପତି ପୁନି କହିଲେ—ଅନ୍ୟମାନେ ଯେପରି ଅଛନ୍ତି ରୁହନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ଶୁଭେ, ଏଠାରେ ତୁମେ ବିଶେଷ କୁଶଳ।
କାମଂ ଵସନ୍ତଂ ଵାଯୁଂ ଚ ସହାଯାର୍ଥେ ଦଦାମି ତେ ତୈଃ ସାର୍ଧଂ ଗଚ୍ଛ ସୁଶ୍ରୋଣି ଯତ୍ରାସ୍ତେ ସ ମହାମୁନିଃ
ତୁମ ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟରେ କାମଦେବ, ବସନ୍ତ ଓ ବାୟୁଙ୍କୁ ଦେଉଛି; ସେମାନଙ୍କ ସହିତ, ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ସେ ମହାମୁନି ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି ସେଠାକୁ ଯାଅ।
ଶକ୍ରସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦା ସା ଚାରୁଲୋଚନା ଜଗାମାକାଶମାର୍ଗେଣ ତୈଃ ସାର୍ଧଂ ଚାଶ୍ରମଂ ମୁନେଃ
ଶକ୍ରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଅପ୍ସରା ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଚାଲି ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଗତ୍ଵା ସା ତତ୍ର ରୁଚିରଂ ଦଦର୍ଶ ଵନମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ମୁନିଂ ଚ ଦୀପ୍ତତପସମ୍ ଆଶ୍ରମସ୍ଥମ୍ ଅକଲ୍ମଷମ୍
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ଏକ ଶୋଭାମୟ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଦୀପ୍ତ, ଆଶ୍ରମରେ ଅପବିତ୍ରତାହୀନ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଅପଶ୍ଯତ୍ ସା ଵନଂ ରମ୍ଯଂ ତୈଃ ସାର୍ଧଂ ନନ୍ଦନୋପମମ୍ ସର୍ଵର୍ତୁଵରପୁଷ୍ପାଢ୍ଯଂ ଶାଖାମୃଗଗଣାକୁଲମ୍
ସେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକ ନନ୍ଦନବନ ସଦୃଶ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲ ଫୁଟିଥିଲା ଓ ଶାଖାରେ ହରିଣମାନେ ଘୋରୁଥିଲେ।
ପୁଣ୍ଯଂ ପଦ୍ମବଲୋପେତଂ ସପଲ୍ଲଵମହାବଲମ୍ ଶ୍ରୋତ୍ରରମ୍ଯାନ୍ ସୁମଧୁରାଞ୍ ଶବ୍ଦାନ୍ ଖଗମୁଖେରିତାନ୍
ସେଠା ଧର୍ମମୟ, ପଦ୍ମର ଶକ୍ତି ଥିବା, ମୋଟ ଶାଖା-ପତ୍ର ଓ ଅଙ୍କୁରରେ ଭରିଥିବା, ପକ୍ଷୀମାନେ ଉଚ୍ଚାରିଥିବା ମଧୁର ଓ ମନୋହର ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସର୍ଵର୍ତୁଫଲଭାରାଢ୍ଯାନ୍ ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମୋଜ୍ଜ୍ଵଲାନ୍ ଅପଶ୍ଯତ୍ ପାଦପାଂଶ୍ ଚୈଵ ଵିହଂଗୈର୍ ଅନୁନାଦିତାନ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫଳରେ ଭରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ପକ୍ଷୀମାନେ ରବାବିତ ଗଛମାନେ ଦେଖିଲେ।