ତପସା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ସଙ୍ଗତ୍ଯାଗେନ ଯତ୍ ଫଲମ୍ ତତ୍ ଫଲଂ ସତତଂ ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ତପସ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେ ଫଳ ବୁଦ୍ଧିମାନେ ସେଠାରେ ସବୁବେଳେ ପାଆନ୍ତି।
ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଯତ୍ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ନାନଦାନେନ କୀର୍ତିତମ୍ ତତ୍ ଫଲଂ ସତତଂ ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରି ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେ ଫଳ ବୁଦ୍ଧିମାନେ ସେଠାରେ ସବୁବେଳେ ପାଆନ୍ତି।
ସମ୍ଯକ୍ ତୀର୍ଥେନ ଯତ୍ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵ୍ରତେନ ନିଯମେନ ଚ ତତ୍ ଫଲଂ ଲଭତେ ତତ୍ର ପ୍ରତ୍ଯହଂ ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିଃ
ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକ ପ୍ରତିଦିନ ନିୟମିତ ଭାବରେ ଯାତ୍ରା, ବ୍ରତ ଓ ନିୟମର ଫଳ ମିଳେ, ସେଉଁଠି ସେ ଲୋକ ପ୍ରତିଦିନ ସେହି ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ଯସ୍ ତୁ ନାନାଵିଧୈର୍ ଯଜ୍ଞୈର୍ ଯତ୍ ଫଲଂ ଲଭତେ ନରଃ ତତ୍ ଫଲଂ ଲଭତେ ତତ୍ର ପ୍ରତ୍ଯହଂ ସଂଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଲୋକ ପ୍ରତିଦିନ ନାନାପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେଉଁଠି ସେ ଲୋକ ପ୍ରତିଦିନ ସେହି ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ଦେହଂ ତ୍ଯଜନ୍ତି ପୁରୁଷାସ୍ ତତ୍ର ଯେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମେ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଂ ସମାସାଦ୍ଯ ମୁକ୍ତାସ୍ ତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁଠି ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନରେ ଲୋକ ତାଙ୍କର ଶରୀର ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ କଳ୍ପତରୁକୁ ପାଇ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵଟସାଗରଯୋର୍ ମଧ୍ଯେ ଯେ ତ୍ଯଜନ୍ତି କଲେଵରମ୍ ତେ ଦୁର୍ଲଭଂ ପରଂ ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
ବଟବୃକ୍ଷ ଓ ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଶରୀର ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅନିଚ୍ଛନ୍ନ୍ ଅପି ଯସ୍ ତତ୍ର ପ୍ରାଣାଂସ୍ ତ୍ଯଜତି ମାନଵଃ ସୋ ଽପି ଦୁଃଖଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଦୁର୍ଲଭାମ୍
ଯଦି କେହି ଇଚ୍ଛା ନଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଜୀବନ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୁର୍ଲଭ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ।
କୃମିକୀଟପତଂଗାଦ୍ଯାସ୍ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତାଶ୍ ଚ ଯେ ତତ୍ର ଦେହଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ତେ ଯାନ୍ତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
କିଟ, ପୋକା, ପତଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ତଳ ଜନ୍ମର ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ସେଉଁଠି ଶରୀର ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିକୁ ପାଇଥାଏ।
ଭ୍ରାନ୍ତିଂ ଲୋକସ୍ଯ ପଶ୍ଯଧ୍ଵମ୍ ଅନ୍ଯତୀର୍ଥଂ ପ୍ରତି ଦ୍ଵିଜାଃ ପୁରୁଷାଖ୍ଯେନ ଯତ୍ ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଅନ୍ଯତୀର୍ଥଫଲାଦିକମ୍
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଭ୍ରମ ଦେଖ; ପୁରୁଷ ନାମରେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଏଠାରେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ମିଳେ।
ସକୃତ୍ ପଶ୍ଯତି ଯୋ ମର୍ତ୍ଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ ପୁରୁଷାଣାଂ ସହସ୍ରେଷୁ ସ ଭଵେଦ୍ ଉତ୍ତମଃ ପୁମାନ୍
ଯେଉଁ ମାନବ ଏକଥର ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦେଖିଥାଏ, ସେ ହଜାର ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଥାଏ।
ପ୍ରକୃତେଃ ସ ପରୋ ଯସ୍ମାତ୍ ପୁରୁଷାଦ୍ ଅପି ଚୋତ୍ତମଃ ତସ୍ମାଦ୍ ଵେଦେ ପୁରାଣେ ଚ ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ପୁରୁଷ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିରୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବାରୁ, ବେଦ, ପୁରାଣ ଓ ଏହି ଲୋକରେ ତାଙ୍କୁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭାବେ ଡାକାଯାଏ।
ଯୋ ଽସୌ ପୁରାଣେ ଵେଦାନ୍ତେ ପରମାତ୍ମେତ୍ଯ୍ ଉଦାହୃତଃ ଆସ୍ତେ ଵିଶ୍ଵୋପକାରାଯ ତେନାସୌ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ପୁରାଣ ଓ ବେଦାନ୍ତରେ ଯେଉଁ ପରମାତ୍ମା ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେ ବିଶ୍ୱର ଉପକାର ପାଇଁ ବସିଛନ୍ତି; ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।
ପାଥେ ଶ୍ମଶାନେ ଗୃହମଣ୍ଡପେ ଵା ରଥ୍ଯାପ୍ରଦେଶେଷ୍ଵ୍ ଅପି ଯତ୍ର କୁତ୍ର ଇଚ୍ଛନ୍ନ୍ ଅନିଚ୍ଛନ୍ନ୍ ଅପି ତତ୍ର ଦେହଂ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ମୋକ୍ଷଂ ଲଭତେ ମନୁଷ୍ଯଃ
ପଥ, ଶ୍ମଶାନ, ଘର ମଣ୍ଡପ କିମ୍ବା ରାସ୍ତାର ଚଉକ ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା ଅନିଚ୍ଛାରେ ଶରୀର ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ତସ୍ମିନ୍ କ୍ଷେତ୍ରେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଦେହତ୍ଯାଗୋ ନରୈଃ କାର୍ଯଃ ସମ୍ଯଙ୍ ମୋକ୍ଷାଭିକାଙ୍କ୍ଷିଭିଃ
ତେଣୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମରେ ସେଉଁଠି ଶରୀର ଛାଡିବା ଉଚିତ।
ପୁରୁଷାଖ୍ଯସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯତ୍ର ନରୋ ଦେହଂ ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଦୁର୍ଲଭାମ୍
ପୁରୁଷ ନାମକ ସ୍ଥାନର ମହିମା କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ, କେବେ ହେବ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀର ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଦୁର୍ଲଭ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ।
ଗୁଣାନାମ୍ ଏକଦେଶୋ ଽଯଂ ମଯା କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ କୀର୍ତିତଃ କଃ ସମସ୍ତାନ୍ ଗୁଣାନ୍ ଵକ୍ତୁଂ ଶକ୍ତୋ ଵର୍ଷଶତୈର୍ ଅପି
ମୁଁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର କିଛି ଗୁଣ ମାତ୍ର କହିଛି; ଏହାର ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ କେହି କହିପାରିବେ କି?
ଯଦି ଯୂଯଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ମୋକ୍ଷମ୍ ଇଚ୍ଛଥ ଶାଶ୍ଵତମ୍ ତସ୍ମିନ୍ କ୍ଷେତ୍ରଵରେ ପୁଣ୍ଯେ ନିଵସଧ୍ଵମ୍ ଅତନ୍ଦ୍ରିତାଃ
ଯଦି ତୁମେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ, ଚିରକାଳ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଛ, ତେବେ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଦ୍ୟମରେ ବସିଥିବା।
ତେ ତସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ ନିଵାସଂ ଚକ୍ରିରେ ତତ୍ର ଅଵାପୁଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ଅବ୍ୟକ୍ତ ଜନ୍ମ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ତାଙ୍କୁ ସେଉଁଠି ବସିଲେ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ପାଇଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଯୂଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ନିଵସଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ପୁରୁଷାଖ୍ଯେ ଵରେ କ୍ଷେତ୍ରେ ଯଦି ମୁକ୍ତିମ୍ ଅଭୀପ୍ସଥ
ତେଣୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯଦି ମୁକ୍ତି ଚାହୁଛ, ପୁରୁଷ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଦ୍ୟମରେ ବସିଥିବା।
ତସ୍ମିନ୍ କ୍ଷେତ୍ରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵସୁଖାଵହେ ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଫଲଦେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମେ
ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୁକ୍ତିର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
କଣ୍ଡୁର୍ ନାମ ମହାତେଜା ଋଷିଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଶୁଚିର୍ ଦାନ୍ତଃ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ
କଣ୍ଡୁ ନାମକ ଏକ ମହାତ୍ମା ଋଷି ଥିଲେ, ଯିଏ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ପବିତ୍ର, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ଲାଗିଥିଲେ।
ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯୋ ଜିତକ୍ରୋଧୋ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗଃ ଅଵାପ ପରମାଂ ସିଦ୍ଧିମ୍ ଆରାଧ୍ଯ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ସେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ଏବଂ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଅନ୍ଯେ ଽପି ତତ୍ର ସଂସିଦ୍ଧା ମୁନଯଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ ସର୍ଵଭୂତହିତା ଦାନ୍ତା ଜିତକ୍ରୋଧା ଵିମତ୍ସରାଃ
ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଲାଗିଥିଲେ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ, କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ ଥିଲେ।
କୋ ଽସୌ କଣ୍ଡୁଃ କଥଂ ତତ୍ର ଜଗାମ ପରମାଂ ଗତିମ୍ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମହେ ତସ୍ଯ ଚରିତଂ ବ୍ରୂହି ସତ୍ତମ
ଏହି କଣ୍ଡୁ କିଏ, ଏବଂ ସେ କିପରି ସେଠାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ? ଆମେ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ଦୟାକରି ଆମକୁ କହନ୍ତୁ, ହେ ଉତ୍ତମ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ କଥାଂ ତସ୍ଯ ମନୋହରାମ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମାସେନ ମୁନେସ୍ ତସ୍ଯ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତାଙ୍କର ମନୋହର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ; ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ସେ ମୁନିଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କହିବି।
ପଵିତ୍ରେ ଗୋମତୀତୀରେ ଵିଜନେ ସୁମନୋହରେ କନ୍ଦମୂଲଫଲୈଃ ପୂର୍ଣେ ସମିତ୍ପୁଷ୍ପକୁଶାନ୍ଵିତୈଃ
ପବିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଗୋମତୀ ନଦୀର କୂଳରେ, ଏକ ନିର୍ଜନ ଓ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ କନ୍ଦ, ମୂଳ, ଫଳ ଏବଂ ଫୁଲ ଥିଲା, ଏବଂ ଯଥେଷ୍ଟ ଦରବା ଓ କୁଶ ମିଳୁଥିଲା,
ନାନାଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣେ ନାନାପୁଷ୍ପୋପଶୋଭିତେ ନାନାପକ୍ଷିରୁତେ ରମ୍ଯେ ନାନାମୃଗଗଣାନ୍ଵିତେ
ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଭରିଥିବା, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ମଧୁର, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପଶୁମାନେ ଥିବା ସେ ଆନନ୍ଦମୟ ସ୍ଥାନ,
ତତ୍ରାଶ୍ରମପଦଂ କଣ୍ଡୋର୍ ବଭୂଵ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ସର୍ଵର୍ତୁଫଲପୁଷ୍ପାଢ୍ଯଂ କଦଲୀଖଣ୍ଡମଣ୍ଡିତମ୍
ସେଠାରେ କଣ୍ଡୁଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କଦଳୀ ଗଛର ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ।
ତପସ୍ ତେପେ ମୁନିସ୍ ତତ୍ର ସୁମହତ୍ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ ଵ୍ରତୋପଵାସୈର୍ ନିଯମୈଃ ସ୍ନାନମୌନସୁସଂଯମୈଃ
ସେଠାରେ ସେ ମୁନି ଅତି ମହାନ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ନିୟମ, ସ୍ନାନ, ମୌନ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ତପ କରୁଥିଲେ।
ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ପଞ୍ଚତପା ଭୂତ୍ଵା ଵର୍ଷାସୁ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେଶଯଃ ଆର୍ଦ୍ରଵାସାସ୍ ତୁ ହେମନ୍ତେ ସ ତେପେ ସୁମହତ୍ ତପଃ
ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ସେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ; ବର୍ଷାକାଳରେ ମାଟିରେ ଶୋଇଥିଲେ; ଶୀତକାଳରେ ଭିଜା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।