ଋଷିଣା ଲୋକପୂଜ୍ଯେନ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯହିତକାରିଣା ସାମୋପାଯେନ ତଦ୍ଵାକ୍ଯାତ୍ ପୂଜ୍ଯେନ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା
ସେ ଲୋକେ ପୂଜିତ ଋଷି, ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ କରିଥିବା, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଥା ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରହ୍ମତେଜ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ଆରାଧଯିତ୍ଵା ଦେଵେଶଂ ତପୋଭିଃ ସ୍ତୁତିଭିର୍ ଭଵମ୍ ତୁଷ୍ଟେନ ଶଂକରେଣେଦମ୍ ଉକ୍ତୋ ଽସୌ ଗୌତମସ୍ ତଦା
ସେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭବଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଓ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଶଙ୍କର ଖୁସି ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ଗୌତମଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ।
ଵରାନ୍ ଵରଯ ପୁଣ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ପ୍ରିଯାଂଶ୍ ଚ ମନସେପ୍ସିତାନ୍ ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଇଚ୍ଛସି ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଦାତା ତେ ଽଦ୍ଯ ମହାମତେ
ମନରେ ଯେଉଁ ଆଶା ଅଛି, ଯେଉଁ ଭଲ ଓ ପ୍ରିୟ ଦେବତା ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେସବୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ମୁଁ ଆଜି ତୁମକୁ ଦେବି, ବଡ଼ ମନ ଧରିଥିବା ।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତଃ ଶିଵେନାସୌ ଗୌତମୋ ମଯି ଶୃଣ୍ଵତି ଇଦମ୍ ଏଵ ତଦୋଵାଚ ସଜଟାଂ ଦେହି ଶଂକର ଗଙ୍ଗାଂ ମେ ଯାଚତେ ପୁଣ୍ଯାଂ କିମ୍ ଅନ୍ଯେନ ଵରେଣ ମେ
ଏପରି ଶିବଙ୍କୁ ଶୁଣି, ମୁଁ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ଗୌତମ କେବଳ ଏହି କଥା କହିଲେ— 'ଜଟାଧାରୀ ଶଙ୍କର, ମୋତେ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଦିଅ, ଆଉ କୌଣସି ଆଶୀର୍ବାଦର ଆବଶ୍ୟକତା ମୋତେ ନାହିଁ ।'
ପୁନଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ଶଂଭୁଃ ସର୍ଵଲୋକୋପକାରକଃ
ପୁନି ସମସ୍ତ ଲୋକର ଉପକାରୀ ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଉକ୍ତଂ ନ ଚାତ୍ମନଃ କିଂଚିତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଯାଚସ୍ଵ ଦୁଷ୍କରମ୍
'ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ କିଛି ଚାହିଲା ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏବେ ଦୁର୍ଲଭ କିଛି ମାଗ ।'
ଗୌତମୋ ଽଦୀନସତ୍ତ୍ଵସ୍ ତଂ ଭଵମ୍ ଆହ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ଅଦୈନ୍ୟ ମନ ଧରିଥିବା ଗୌତମ ହାତ ଜୋଡି ଭବଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଏତଦ୍ ଏଵ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଦୁଷ୍କରଂ ତଵ ଦର୍ଶନମ୍ ମଯା ତଦ୍ ଅଦ୍ଯ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ କୃପଯା ତଵ ଶଂକର
'ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଛି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ଶଙ୍କର, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଆଜି ମୁଁ ଏହା ପାଇଲି ।'
ସ୍ମରଣାଦ୍ ଏଵ ତେ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ କୃତକୃତ୍ଯା ମନୀଷିଣଃ ଭଵନ୍ତି କିଂ ପୁନଃ ସାକ୍ଷାତ୍ ତ୍ଵଯି ଦୃଷ୍ଟେ ମହେଶ୍ଵରେ
'ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିଲେ କଣ ହେବ ? ହେ ମହେଶ୍ୱର ।'
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତେ ଗୌତମେନ ଭଵୋ ହର୍ଷସମନ୍ଵିତଃ ତ୍ରଯାଣାମ୍ ଉପକାରାର୍ଥଂ ଲୋକାନାଂ ଯାଚିତଂ ତ୍ଵଯା
ଗୌତମ ଏପରି କହିଲେ, ଭବ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କହିଲେ— 'ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ଉପକାର ପାଇଁ ଏହି ଅନୁରୋଧ କରିଛ ।'
ନ ଚାତ୍ମନୋ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଯାଚେତ୍ଯ୍ ଆହ ଶିଵୋ ଦ୍ଵିଜମ୍ ଏଵଂ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପୁନର୍ ଵିପ୍ରୋ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ପ୍ରାହ ଶିଵଂ ତଥା
ଶିବ ଦ୍ୱିଜକୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ କିଛି ମାଗିଲା ନାହିଁ, ବଡ଼ ମନ ଧରିଥିବା ।' ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏହିପରି ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଵିନୀତଵଦ୍ ଅଦୀନାତ୍ମା ଶିଵଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ ସର୍ଵଲୋକୋପକାରାଯ ପୁନର୍ ଯାଚିତଵାନ୍ ଇଦମ୍ ଶୃଣ୍ଵତ୍ସୁ ଲୋକପାଲେଷୁ ଜଗାଦେଦଂ ସ ଗୌତମଃ
ବିନୟୀ, ଅଦୈନ୍ୟ ମନ ଧରିଥିବା, ଶିବଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଭଲ ପାଇଁ, ଗୌତମ ପୁନି ଏହି ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଯେତେବେଳେ ଲୋକପାଳମାନେ ଶୁଣୁଥିଲେ ।
ଯାଵତ୍ ସାଗରଗା ଦେଵୀ ନିସୃଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଗିରେଃ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଦା ତସ୍ଯାଂ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାହାଡ଼ରୁ ନିସ୍କ୍ରମିତ ହୋଇ ସାଗରକୁ ବହୁଛନ୍ତି, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, ସେ ଦେବୀ ସଦା ସମସ୍ତଠାରେ ରହିବେ ।
ଫଲେପ୍ସୂନାଂ ଫଲଂ ଦାତା ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୋ ତୀର୍ଥାନ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାନି ଦେଵେଶ କ୍ଵାପି କ୍ଵାପି ଶୁଭାନି ଚ
ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଫଳ ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଫଳଦାତା, ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନେ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେବଳ କିଛି କିଛି ଠାରେ ମାତ୍ର ଶୁଭ ଅଟେ ।
ଯତ୍ର ତେ ସଂନିଧିର୍ ନିତ୍ଯଂ ତଦ୍ ଏଵ ଶୁଭଦଂ ଵିଦୁଃ ଯତ୍ର ଗଙ୍ଗା ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତା ଜଟାମୁକୁଟସଂସ୍ଥିତା ସର୍ଵତ୍ର ତଵ ସାଂନିଧ୍ଯାତ୍ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ଶଂକର
ଯେଉଁଠି ତୁମର ସନ୍ନିଧି ସଦା ରହେ, ସେଠିକୁ ଲୋକେ ଶୁଭ ଅଖ୍ୟାତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଦିଆ ଗଙ୍ଗା ତୁମର ଜଟାରେ ବସିଛନ୍ତି, ହେ ଶିବ, ସେଠି ତୁମର ସନ୍ନିଧି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଥାଏ।
ତଦ୍ ଗୌତମଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁନର୍ ହର୍ଷାଚ୍ ଛିଵୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
ଗୌତମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶିବ ଆନନ୍ଦରେ ପୁନି କହିଲେ।
ଯତ୍ର କ୍ଵାପି ଚ ଯତ୍ କିଂଚିଦ୍ ଯୋ ଵା ଭଵତି ଭକ୍ତିତଃ ଯାତ୍ରାଂ ସ୍ନାନମ୍ ଅଥୋ ଦାନଂ ପିତୄଣାଂ ଵାପି ତର୍ପଣମ୍
ଯେଉଁଠି, ଯେଉଁପରି, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଯାତ୍ରା, ସ୍ନାନ, ଦାନ କିମ୍ବା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରନ୍ତି—
ଶ୍ରଵଣଂ ପଠନଂ ଵାପି ସ୍ମରଣଂ ଵାପି ଗୌତମ ଯଃ କରୋତି ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଗୋଦାଵର୍ଯା ଯତଵ୍ରତଃ
ହେ ଗୌତମ, ଯେଉଁ ମଣିଷ ଭକ୍ତି ଓ ସଂଯମ ସହିତ ଗୋଦାବରୀ ତୀରେ ଶୁଣେ, ପଢ଼େ କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରେ—
ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଵତୀ ପୃଥ୍ଵୀ ସଶୈଲଵନକାନନା ସରତ୍ନା ସୌଷଧୀ ରମ୍ଯା ସାର୍ଣଵା ଧର୍ମଭୂଷିତା
ସାତଟି ଦ୍ୱୀପ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ଉଦ୍ୟାନ, ମଣି, ଔଷଧି ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଧରିତ୍ରୀ ଧର୍ମରେ ଶୁଭିତ—
ଦତ୍ତ୍ଵା ଭଵତି ଯୋ ଧର୍ମଃ ସ ଭଵେଦ୍ ଗୌତମୀସ୍ମୃତେଃ ଏଵଂଵିଧା ଇଲା ଵିପ୍ର ଗୋଦାନାଦ୍ ଯାଭିଧୀଯତେ
ଦାନ କରି ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ହେ ଗୌତମ, ଗୋଦାବରୀକୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଏହିପରି ପୁଣ୍ୟକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୋଦାନ ସମାନ କୁହାଯାଏ।
ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଗ୍ରହେ କାଲେ ମତ୍ସାଂନିଧ୍ଯେ ଯତଵ୍ରତଃ ଭୂଭୃତେ ଵିଷ୍ଣଵେ ଭକ୍ତ୍ଯା ସର୍ଵକାଲଂ କୃତା ସୁଧୀଃ
ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ମୋ ସନ୍ନିଧିରେ, ଯିଏ ନିୟମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭୂଧର ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସମୟ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ଜଣେ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ।
ଗାଃ ସୁନ୍ଦରାଃ ସଵତ୍ସାଶ୍ ଚ ସଂଗମେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ ଯୋ ଦଦାତି ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ର ଯତ୍ ପୁଣ୍ଯମ୍ ଆପ୍ନୁଯାତ୍
ଯିଏ ଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଂଗମରେ ଛୁଆଁ ଥିବା ସୁନ୍ଦର ଗାଈ ଦାନ କରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠି ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ—
ତସ୍ମାଦ୍ ଵରଂ ପୁଣ୍ଯମ୍ ଏତି ସ୍ନାନଦାନାଦିନା ନରଃ ଗୌତମ୍ଯାଂ ଵିଶ୍ଵଵନ୍ଦ୍ଯାଯାଂ ମହାନଦ୍ଯାଂ ତୁ ଭକ୍ତିତଃ
ସେଇପରି, ଜଗତ୍ ପୂଜିତ ମହାନଦୀ ଗୋଦାବରୀରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ମହାପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଗୋଦାଵରୀ ଗଙ୍ଗା ତ୍ଵଯା ନୀତା ଭଵିଷ୍ଯତି ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯକରୀ ସର୍ଵାଭୀଷ୍ଟପ୍ରଦାଯିନୀ
ଏହିପରି, ତୁମେ ନେଇଥିବା ଗୋଦାବରୀ ଗଙ୍ଗା ହେବ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିବା ଓ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରିବାରୀ।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତଂ ମଯା ମାତର୍ ଵଦତୋ ଗୌତମଂ ଶିଵାତ୍ ଏତସ୍ମାତ୍ କାରଣାଚ୍ ଛଂଭୁର୍ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ନିଯତଃ ସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିଛି, ମା, ଶିବଙ୍କଠାରୁ ଗୌତମଙ୍କୁ କହିବାବେଳେ; ଏହି କାରଣରୁ, ଶମ୍ଭୁ ସଦା ଗଙ୍ଗାରେ ବସିଛନ୍ତି।
କୋ ନିଵର୍ତଯିତୁଂ ଶକ୍ତସ୍ ତମ୍ ଅମ୍ବ କରୁଣୋଦଧିମ୍ ଅଥାପି ମାତର୍ ଏତତ୍ ସ୍ଯାନ୍ ମାନୁଷା ଵିଘ୍ନପାଶକୈଃ
କିଏ ସେଇ କରୁଣା ସମୁଦ୍ରଙ୍କୁ ରୋକିପାରିବ, ମା? ତଥାପି, ମା, ମଣିଷମାନେ ବିପଦର ଜଞ୍ଜାଳରେ ଏହାରୁ ବଞ୍ଚିପାରନ୍ତି।
ଵିନିବଦ୍ଧା ନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଗୋଦାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତିକସ୍ଥିତାମ୍ ନ ନମନ୍ତି ଶିଵଂ ଦେଵଂ ନ ସ୍ମରନ୍ତି ସ୍ତୁଵନ୍ତି ନ
ସେଠି ବନ୍ଧା ହୋଇ, ସେମାନେ ନିକଟରେ ଥିବା ଗୋଦାବରୀକୁ ଯାନ୍ତିନାହିଁ, ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତିନାହିଁ, ନ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ନ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ତଥା ମାତଃ କରିଷ୍ଯାମି ତଵ ସଂତୋଷହେତଵେ ସଂନିରୋଦ୍ଧୁମ୍ ଅଥୋ କ୍ଲେଶସ୍ ତଵ ଵାକ୍ଯଂ କ୍ଷମସ୍ଵ ମେ
ତେଣୁ, ମା, ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ ବୋଲି ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି; ଯଦି ରୋକିବାରେ କଷ୍ଟ ହୁଏ, ମୋ କଥାକୁ ଖ୍ଷମା କର।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଵିଘ୍ନେଶୋ ମାନୁଷାନ୍ ପ୍ରତି କିଂଚନ ଵିଘ୍ନମ୍ ଆଚରତେ ଯସ୍ ତୁ ତମ୍ ଉପାସ୍ଯ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ସେଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ବିଘ୍ନର ଦେବତା ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ କିଛି ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ବିଘ୍ନ ଛାଡ଼ି ଆଗେ ବଢ଼େ।
ଅଥୋ ଵିଘ୍ନମ୍ ଅନାଦୃତ୍ଯ ଗୌତମୀଂ ଯାତି ଭକ୍ତିତଃ ସ କୃତାର୍ଥୋ ଭଵେଲ୍ ଲୋକେ ନ କୃତ୍ଯମ୍ ଅଵଶିଷ୍ଯତେ
କିନ୍ତୁ ବିଘ୍ନକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଗୋଦାବରୀକୁ ଯାଏ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ସମସ୍ତ କାମରେ ସଫଳ ହୁଏ, କିଛି ବାକି ରହେନାହିଁ।