ଉମା ଲୋକତ୍ରଯେଶାନା ମାତା ଚ ଜଗତୋ ହିତା ଶାନ୍ତା ଶ୍ରୁତିର୍ ଇତି ଖ୍ଯାତା ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯିନୀ
ଉମା, ତିନି ଲୋକର ଶାସକ, ବିଶ୍ୱର ମାତା ଓ ମଙ୍ଗଳକାରୀ, ଶାନ୍ତ ଓ ଶୃତି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା।
ତନ୍ ମାତୁର୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗଜଵକ୍ତ୍ରୋ ଽଭ୍ଯଭାଷତ
ମାତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଗଜମୁଖୀ କହିଲେ।
କିଂ କୃତ୍ଯଂ ଶାଧି ମାଂ ମାତସ୍ ତତ୍କର୍ତାହମ୍ ଅସଂଶଯମ୍
ମାତା, କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଆମକୁ ଦେଶାନ୍ତୁ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେହି କାମ କରିଦେବି।
ଉମା ସୁତମ୍ ଉଵାଚେଦଂ ମହେଶ୍ଵରଜଟାସ୍ଥିତା ତ୍ଵଯାଵତାର୍ଯତାଂ ଗଙ୍ଗା ସତ୍ଯମ୍ ଈଶପ୍ରିଯା ସତୀ
ଉମା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାରେ ବସୁଥିବା ପୁଅକୁ କହିଲେ: 'ଗଙ୍ଗାକୁ ତୁମେ ଭୂମିକୁ ଆଣ; ସତ୍ୟ, ଗଙ୍ଗା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରିୟା।'
ପୁନଶ୍ ଚେଶସ୍ ତତ୍ର ଚିତ୍ରମ୍ ଅଧ୍ଯାସ୍ତେ ସର୍ଵଦା ସୁତ ଶିଵୋ ଯତ୍ର ସୁରାସ୍ ତତ୍ର ତତ୍ର ଵେଦାଃ ସନାତନାଃ
ପୁନି ଈଶ୍ୱର ସେଠାରେ ସଦା ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ବସିଥାନ୍ତି, ପୁଅ; ଯେଉଁଠାରେ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ନିତ୍ୟ ବେଦ ମିଳେ।
ତତ୍ରୈଵ ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ମନୁଷ୍ଯାଃ ପିତରସ୍ ତଥା ତସ୍ମାନ୍ ନିଵର୍ତଯେଶାନଂ ଦେଵଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଋଷି, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।
ତସ୍ଯା ନିଵର୍ତିତେ ଦେଵେ ଗଙ୍ଗାଯାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ହି ନିଵୃତ୍ତାସ୍ ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଶୃଣୁ ଚେଦଂ ଵଚୋ ମମ ନିଵର୍ତଯ ତତସ୍ ତସ୍ଯାଃ ସର୍ଵଭାଵେନ ଶଂକରମ୍
ଯେତେବେଳେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ନିବୃତ୍ତି ହେବେ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିବୃତ୍ତି ହେବେ । ଏହି ମୋର କଥା ଶୁଣ, ସମସ୍ତ ମନ ଦେଇ ତୁମେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ନିବୃତ୍ତି କରାଇବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କର ।
ମାତୁସ୍ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁନର୍ ଆହ ଗଣେଶ୍ଵରଃ
ମାଆଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଗଣପତି ପୁନି କହିଲେ ।
ନୈଵ ଶକ୍ଯଃ ଶିଵୋ ଦେଵୋ ମଯା ତସ୍ଯା ନିଵର୍ତିତୁମ୍ ଅନିଵୃତ୍ତେ ଶିଵେ ତସ୍ଯା ଦେଵା ଅପି ନିଵର୍ତିତୁମ୍
ମୁଁ ଶିବଙ୍କୁ କେବେ ନିବୃତ୍ତି କରିପାରିବି ନାହିଁ, ଶିବ ଥିଲେ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିବୃତ୍ତି କରିହେବ ନାହିଁ । ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିବୃତ୍ତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ନ ଶକ୍ଯା ଜଗତାଂ ମାତର୍ ଅଥାନ୍ଯଚ୍ ଚାପି କାରଣମ୍ ଗଙ୍ଗାଵତାରିତା ପୂର୍ଵଂ ଗୌତମେନ ମହାତ୍ମନା
ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିବୃତ୍ତି କରିହେବ ନାହିଁ, ଏହା ସହିତ ଆଉ ଏକ କାରଣ ଅଛି—ଗଙ୍ଗାକୁ ପୂର୍ବେ ମହାତ୍ମା ଗୌତମ ନେଇ ଆଣିଥିଲେ ।
ଋଷିଣା ଲୋକପୂଜ୍ଯେନ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯହିତକାରିଣା ସାମୋପାଯେନ ତଦ୍ଵାକ୍ଯାତ୍ ପୂଜ୍ଯେନ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା
ସେ ଲୋକେ ପୂଜିତ ଋଷି, ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ କରିଥିବା, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଥା ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରହ୍ମତେଜ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ଆରାଧଯିତ୍ଵା ଦେଵେଶଂ ତପୋଭିଃ ସ୍ତୁତିଭିର୍ ଭଵମ୍ ତୁଷ୍ଟେନ ଶଂକରେଣେଦମ୍ ଉକ୍ତୋ ଽସୌ ଗୌତମସ୍ ତଦା
ସେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭବଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଓ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଶଙ୍କର ଖୁସି ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ଗୌତମଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ।
ଵରାନ୍ ଵରଯ ପୁଣ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ପ୍ରିଯାଂଶ୍ ଚ ମନସେପ୍ସିତାନ୍ ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଇଚ୍ଛସି ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଦାତା ତେ ଽଦ୍ଯ ମହାମତେ
ମନରେ ଯେଉଁ ଆଶା ଅଛି, ଯେଉଁ ଭଲ ଓ ପ୍ରିୟ ଦେବତା ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେସବୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ମୁଁ ଆଜି ତୁମକୁ ଦେବି, ବଡ଼ ମନ ଧରିଥିବା ।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତଃ ଶିଵେନାସୌ ଗୌତମୋ ମଯି ଶୃଣ୍ଵତି ଇଦମ୍ ଏଵ ତଦୋଵାଚ ସଜଟାଂ ଦେହି ଶଂକର ଗଙ୍ଗାଂ ମେ ଯାଚତେ ପୁଣ୍ଯାଂ କିମ୍ ଅନ୍ଯେନ ଵରେଣ ମେ
ଏପରି ଶିବଙ୍କୁ ଶୁଣି, ମୁଁ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ଗୌତମ କେବଳ ଏହି କଥା କହିଲେ— 'ଜଟାଧାରୀ ଶଙ୍କର, ମୋତେ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଦିଅ, ଆଉ କୌଣସି ଆଶୀର୍ବାଦର ଆବଶ୍ୟକତା ମୋତେ ନାହିଁ ।'
ପୁନଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତଂ ଶଂଭୁଃ ସର୍ଵଲୋକୋପକାରକଃ
ପୁନି ସମସ୍ତ ଲୋକର ଉପକାରୀ ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଉକ୍ତଂ ନ ଚାତ୍ମନଃ କିଂଚିତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଯାଚସ୍ଵ ଦୁଷ୍କରମ୍
'ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ କିଛି ଚାହିଲା ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏବେ ଦୁର୍ଲଭ କିଛି ମାଗ ।'
ଗୌତମୋ ଽଦୀନସତ୍ତ୍ଵସ୍ ତଂ ଭଵମ୍ ଆହ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ଅଦୈନ୍ୟ ମନ ଧରିଥିବା ଗୌତମ ହାତ ଜୋଡି ଭବଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଏତଦ୍ ଏଵ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଦୁଷ୍କରଂ ତଵ ଦର୍ଶନମ୍ ମଯା ତଦ୍ ଅଦ୍ଯ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ କୃପଯା ତଵ ଶଂକର
'ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଛି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ଶଙ୍କର, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଆଜି ମୁଁ ଏହା ପାଇଲି ।'
ସ୍ମରଣାଦ୍ ଏଵ ତେ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ କୃତକୃତ୍ଯା ମନୀଷିଣଃ ଭଵନ୍ତି କିଂ ପୁନଃ ସାକ୍ଷାତ୍ ତ୍ଵଯି ଦୃଷ୍ଟେ ମହେଶ୍ଵରେ
'ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିଲେ କଣ ହେବ ? ହେ ମହେଶ୍ୱର ।'
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତେ ଗୌତମେନ ଭଵୋ ହର୍ଷସମନ୍ଵିତଃ ତ୍ରଯାଣାମ୍ ଉପକାରାର୍ଥଂ ଲୋକାନାଂ ଯାଚିତଂ ତ୍ଵଯା
ଗୌତମ ଏପରି କହିଲେ, ଭବ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କହିଲେ— 'ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ଉପକାର ପାଇଁ ଏହି ଅନୁରୋଧ କରିଛ ।'
ନ ଚାତ୍ମନୋ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଯାଚେତ୍ଯ୍ ଆହ ଶିଵୋ ଦ୍ଵିଜମ୍ ଏଵଂ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପୁନର୍ ଵିପ୍ରୋ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ପ୍ରାହ ଶିଵଂ ତଥା
ଶିବ ଦ୍ୱିଜକୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ କିଛି ମାଗିଲା ନାହିଁ, ବଡ଼ ମନ ଧରିଥିବା ।' ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏହିପରି ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଵିନୀତଵଦ୍ ଅଦୀନାତ୍ମା ଶିଵଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ ସର୍ଵଲୋକୋପକାରାଯ ପୁନର୍ ଯାଚିତଵାନ୍ ଇଦମ୍ ଶୃଣ୍ଵତ୍ସୁ ଲୋକପାଲେଷୁ ଜଗାଦେଦଂ ସ ଗୌତମଃ
ବିନୟୀ, ଅଦୈନ୍ୟ ମନ ଧରିଥିବା, ଶିବଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଭଲ ପାଇଁ, ଗୌତମ ପୁନି ଏହି ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଯେତେବେଳେ ଲୋକପାଳମାନେ ଶୁଣୁଥିଲେ ।
ଯାଵତ୍ ସାଗରଗା ଦେଵୀ ନିସୃଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଗିରେଃ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଦା ତସ୍ଯାଂ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାହାଡ଼ରୁ ନିସ୍କ୍ରମିତ ହୋଇ ସାଗରକୁ ବହୁଛନ୍ତି, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, ସେ ଦେବୀ ସଦା ସମସ୍ତଠାରେ ରହିବେ ।
ଫଲେପ୍ସୂନାଂ ଫଲଂ ଦାତା ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୋ ତୀର୍ଥାନ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାନି ଦେଵେଶ କ୍ଵାପି କ୍ଵାପି ଶୁଭାନି ଚ
ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଫଳ ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଫଳଦାତା, ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନେ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେବଳ କିଛି କିଛି ଠାରେ ମାତ୍ର ଶୁଭ ଅଟେ ।
ଯତ୍ର ତେ ସଂନିଧିର୍ ନିତ୍ଯଂ ତଦ୍ ଏଵ ଶୁଭଦଂ ଵିଦୁଃ ଯତ୍ର ଗଙ୍ଗା ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତା ଜଟାମୁକୁଟସଂସ୍ଥିତା ସର୍ଵତ୍ର ତଵ ସାଂନିଧ୍ଯାତ୍ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ଶଂକର
ଯେଉଁଠି ତୁମର ସନ୍ନିଧି ସଦା ରହେ, ସେଠିକୁ ଲୋକେ ଶୁଭ ଅଖ୍ୟାତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଦିଆ ଗଙ୍ଗା ତୁମର ଜଟାରେ ବସିଛନ୍ତି, ହେ ଶିବ, ସେଠି ତୁମର ସନ୍ନିଧି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଥାଏ।
ତଦ୍ ଗୌତମଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁନର୍ ହର୍ଷାଚ୍ ଛିଵୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
ଗୌତମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶିବ ଆନନ୍ଦରେ ପୁନି କହିଲେ।
ଯତ୍ର କ୍ଵାପି ଚ ଯତ୍ କିଂଚିଦ୍ ଯୋ ଵା ଭଵତି ଭକ୍ତିତଃ ଯାତ୍ରାଂ ସ୍ନାନମ୍ ଅଥୋ ଦାନଂ ପିତୄଣାଂ ଵାପି ତର୍ପଣମ୍
ଯେଉଁଠି, ଯେଉଁପରି, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଯାତ୍ରା, ସ୍ନାନ, ଦାନ କିମ୍ବା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରନ୍ତି—
ଶ୍ରଵଣଂ ପଠନଂ ଵାପି ସ୍ମରଣଂ ଵାପି ଗୌତମ ଯଃ କରୋତି ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଗୋଦାଵର୍ଯା ଯତଵ୍ରତଃ
ହେ ଗୌତମ, ଯେଉଁ ମଣିଷ ଭକ୍ତି ଓ ସଂଯମ ସହିତ ଗୋଦାବରୀ ତୀରେ ଶୁଣେ, ପଢ଼େ କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରେ—
ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଵତୀ ପୃଥ୍ଵୀ ସଶୈଲଵନକାନନା ସରତ୍ନା ସୌଷଧୀ ରମ୍ଯା ସାର୍ଣଵା ଧର୍ମଭୂଷିତା
ସାତଟି ଦ୍ୱୀପ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ଉଦ୍ୟାନ, ମଣି, ଔଷଧି ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଧରିତ୍ରୀ ଧର୍ମରେ ଶୁଭିତ—
ଦତ୍ତ୍ଵା ଭଵତି ଯୋ ଧର୍ମଃ ସ ଭଵେଦ୍ ଗୌତମୀସ୍ମୃତେଃ ଏଵଂଵିଧା ଇଲା ଵିପ୍ର ଗୋଦାନାଦ୍ ଯାଭିଧୀଯତେ
ଦାନ କରି ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ହେ ଗୌତମ, ଗୋଦାବରୀକୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଏହିପରି ପୁଣ୍ୟକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୋଦାନ ସମାନ କୁହାଯାଏ।