ସପ୍ତର୍ଷୀଣାଂ ଚ ଯା ଭାର୍ଯା ଅରୁନ୍ଧତିପୁରୋଗମାଃ ଭର୍ତୃଭିଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵା ଆନଯ ତ୍ଵଂ ତଦା ତ୍ଵ୍ ଅହମ୍
ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଣୀ କରି ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀମାନେ ସହିତ, ଏଠାକୁ ଆଣ; ତାପରେ ମୁଁ ଏହା କରିବି।
ଅଲ୍ପଭୂତା ଭଵିଷ୍ଯାମି ତତଃ ସ୍ଯାଂ ତଵ ସଂଗତା ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସପ୍ତର୍ଷୀଣାଂ ଭାର୍ଯାଭିର୍ ଋଷିଭିର୍ ଵୃତଃ
ମୁଁ ଛୋଟ ହେଇଯିବି, ତାପରେ ତୁମ ସହିତ ଏକତା କରିବି; ଏପରି କହି, ସେ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଯାଇଲେ।
ଆନଯାମ୍ ଆସ ତାଂ ଦେଵୀ ସପ୍ତଧା ସା ଵ୍ଯଭଜ୍ଯତ ସା ଚେଯଂ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗା ସପ୍ତଧା ସାଗରଂ ଗତା
ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ନେଇଅସିଲେ, ଏବଂ ସେ ସାତ ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ; ଏହି ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗା, ସାତ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ସାଗରକୁ ଗଲେ।
ସପ୍ତର୍ଷୀଣାଂ ତୁ ନାମ୍ନା ତୁ ସପ୍ତ ଗଙ୍ଗାସ୍ ତତୋ ଽଭଵନ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ଶ୍ରଵଣଂ ପଠନଂ ତଥା
ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ନାମରେ ସାତଟି ଗଙ୍ଗା ହେଲେ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଶ୍ରବଣ ଓ ପାଠ ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ହୁଏ।
ସ୍ମରଣଂ ଚାପି ଯଦ୍ ଭକ୍ତ୍ଯା ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ଭଵେତ୍ ନାସ୍ମାଦ୍ ଅନ୍ଯତ୍ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ସମୁଦ୍ରାଦ୍ ଭୁଵନତ୍ରଯେ ପାପହାନୌ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରାପ୍ତୌ ଚ ମନସୋ ମୁଦେ
ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ଏହି ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ତିନି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ, ପାପ ନାଶ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି, ଏବଂ ମନର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ।
ଋଷିସତ୍ତ୍ରମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତମ୍ ଋଷଯଃ ସପ୍ତ ନାରଦ ନିଷେଦୁସ୍ ତପସେ ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଭୀମେଶ୍ଵରଃ ଶିଵଃ
ଋଷିସତ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠି ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ନାରଦ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଭୀମେଶ୍ୱର ଶିବ ଅଛନ୍ତି।
ତତ୍ରେଦଂ ଵୃତ୍ତମ୍ ଆଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଦେଵର୍ଷିପିତୃବୃଂହିତମ୍ ଶୃଣୁ ଯତ୍ନେନ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍
ସେଠାରେ ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ଯାହାକୁ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ମୁଁ ଏହି ଶୁଭ କଥା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ।
ସପ୍ତଧା ଵ୍ଯଭଜନ୍ ଗଙ୍ଗାମ୍ ଋଷଯଃ ସପ୍ତ ନାରଦ ଵାସିଷ୍ଠୀ ଦାକ୍ଷିଣେଯୀ ସ୍ଯାଦ୍ ଵୈଶ୍ଵାମିତ୍ରୀ ତଦୁତ୍ତରା
ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ, ନାରଦ, ଗଙ୍ଗାକୁ ସାତ ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ: ବାସିଷ୍ଠୀ, ଦାକ୍ଷିଣେୟୀ, ବୈଶ୍ୱାମିତ୍ରୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ।
ଵାମଦେଵ୍ଯ୍ ଅପରା ଜ୍ଞେଯା ଗୌତମୀ ମଧ୍ଯତଃ ଶୁଭା ଭାରଦ୍ଵାଜୀ ସ୍ମୃତା ଚାନ୍ଯା ଆତ୍ରେଯୀ ଚେତ୍ଯ୍ ଅଥାପରା
ଏଠାରେ ଏକାକୁ ବାମାଦେବୀ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭା ଗୌତମୀ ଅଛି, ଅନ୍ୟ ଏକ ଭାରଦ୍ୱାଜୀ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏବଂ ଆଉ ଏକ ଆତ୍ରେୟୀ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଜାମଦଗ୍ନୀ ତଥା ଚାନ୍ଯା ଵ୍ଯପଦିଷ୍ଟା ତୁ ସପ୍ତଧା ତୈଃ ସର୍ଵୈର୍ ଋଷିଭିସ୍ ତତ୍ର ଯଷ୍ଟୁମ୍ ଇଷ୍ଟୈର୍ ମହାତ୍ମଭିଃ
ଏହିପରି ଜାମଦଗ୍ନୀ ନାମରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଛି। ଏମିତି ସାତଟି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି। ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ଏଠାରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ପଣ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ନିଷ୍ପାଦିତଂ ମହାସତ୍ତ୍ରମ୍ ଋଷିଭିଃ ପାରଦର୍ଶିଭିଃ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତତ୍ର ଦେଵାନାଂ ପ୍ରବଲୋ ରିପୁଃ
ଏଠାରେ ଏହି ଋଷିମାନେ ସତ୍ୟ ଦେଖିବାରେ ସକ୍ଷମ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେଠି ଦେବମାନଙ୍କର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଵିଶ୍ଵରୂପ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ମୁନୀନାଂ ସତ୍ତ୍ରମ୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ତପସା ତାନ୍ ଆରାଧ୍ଯ ଯଥାଵିଧି ଵିନଯେନାଥ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଋଷୀନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଅନୁକ୍ରମାତ୍
ସେ, ଯିଏ ଵିଶ୍ୱରୂପ ନାମରେ ପରିଚିତ, ମୁନିମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ସଭାକୁ ଆସିଲା। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନିଷ୍ଠା ଓ ତପସ୍ୟା କରି, ବିନୟ ସହିତ ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା।
ଧ୍ରୁଵଂ ସର୍ଵେ ଯଥାକାମଂ ମମ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯେନ ହେତୁନା ଯଥା ସ୍ଯାଦ୍ ବଲଵାନ୍ ପୁତ୍ରୋ ଦେଵାନାମ୍ ଅପି ଦୁର୍ଧରଃ ଯଜ୍ଞୈର୍ ଵା ତପସା ଵାପି ମୁନଯୋ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହଥ
ନିଶ୍ଚିତ, ଆପଣମାନେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, କିପରି ଉପାୟରେ—ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା—ମୋ ଇଚ୍ଛା ଓ ମଙ୍ଗଳ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବ?
ତତ୍ର ପ୍ରାହ ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମନାଃ
ତାପରେ, ମହାବୁଦ୍ଧି ଓ ମହାମନା ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ର କଥା କହିଲେ।
କର୍ମଣା ତାତ ଲଭ୍ଯନ୍ତେ ଫଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ତ୍ରଯାଣାଂ କାରଣାନାଂ ଚ କର୍ମ ପ୍ରଥମକାରଣମ୍
ପ୍ରିୟ, ବିଭିନ୍ନ ଫଳ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ। ତିନିଟି କାରଣ ମଧ୍ୟରେ କର୍ମ ପ୍ରଧାନ କାରଣ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ତତଶ୍ ଚ କାରଣଂ କର୍ତା ତତଶ୍ ଚାନ୍ଯତ୍ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ଉପାଦାନଂ ତଥା ବୀଜଂ ନ ଚ କର୍ମ ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ
ତାପରେ କାରଣ ହେଉଛି କର୍ତ୍ତା, ଆଉ ଏକ କାରଣ ହେଉଛି ଉପାଦାନ ଓ ବୀଜ। କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କର୍ମକୁ ଏକା କାରଣ ଭାବରେ ମନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
କର୍ମଣାଂ କାରଣତ୍ଵଂ ଚ କାରଣେ ପୁଷ୍କଲେ ସତି ଭାଵାଭାଵୌ ଫଲେ ଦୃଷ୍ଟୌ ତସ୍ମାତ୍ କର୍ମାଶ୍ରିତଂ ଫଲମ୍
କର୍ମର କାରଣତ୍ୱ କାରଣ ପ୍ରଚୁର ଥିଲେ ନିର୍ଭର କରେ; ଫଳର ଉପସ୍ଥିତି କିମ୍ବା ଅନୁପସ୍ଥିତି ଏହିପରି ଦେଖାଯାଏ। ତେଣୁ କର୍ମ ଉପରେ ଫଳ ନିର୍ଭର କରେ।
କର୍ମାପି ଦ୍ଵିଵିଧଂ ଜ୍ଞେଯଂ କ୍ରିଯମାଣଂ ତଥା କୃତମ୍ କର୍ତଵ୍ଯଂ କ୍ରିଯମାଣସ୍ଯ ସାଧନଂ ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
କର୍ମକୁ ଦୁଇପ୍ରକାର ଭାବରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ—ଏକଟି କରାଯାଉଛି, ଆଉ ଏକଟି କରାଯାଇଛି। ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ତାହା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଉପାୟ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଉପାୟ ହେଉଛି।
ତଦ୍ଭାଵାଃ କର୍ମସିଦ୍ଧୌ ଚ ଉଭଯତ୍ରାପି କାରଣମ୍ ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଭାଵଯତେ ଜନ୍ତୁଃ କର୍ମ କୁର୍ଵନ୍ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ସେହି ଉପାୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ କର୍ମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦୁଇଉଟି ମାମଲାରେ କାରଣ ହେଉଛି। ଯେଉଁ ବିବେକୀ ଜୀବ କର୍ମ କରିବା ସମୟରେ ଯାହା ଭାବନା କରେ, ସେହି ଭାବନା କାରଣ ହେଉଛି।
ତଦ୍ଭାଵନାନୁରୂପେଣ ଫଲନିଷ୍ପତ୍ତିର୍ ଉଚ୍ଯତେ କରୋତି କର୍ମ ଵିଧିଵଦ୍ ଵିନା ଭାଵନଯା ଯଦି
ଭାବନା ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଯଦି କେହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କର୍ମ କରେ, କିନ୍ତୁ ଭାବନା ନାହିଁ,
ଅନ୍ଯଥା ସ୍ଯାତ୍ ଫଲଂ ସର୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଭାଵାନୁରୂପତଃ ତସ୍ମାତ୍ ତପୋ ଵ୍ରତଂ ଦାନଂ ଜପଯଜ୍ଞାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ
ତାହାଲେ ସମସ୍ତ ଫଳ ଭାବାନୁସାରେ ଅନ୍ୟ ହେବ। ତେଣୁ ତପସ୍ୟା, ବ୍ରତ, ଦାନ, ଜପ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟାମାନେ
କର୍ମଣସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନୁରୂପେଣ ଫଲଂ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ଭାଵତଃ ତସ୍ମାଦ୍ ଭାଵାନୁରୂପେଣ କର୍ମ ଵୈ ଦାସ୍ଯତେ ଫଲମ୍
କର୍ମର ଭାବାନୁସାରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ ଭାବାନୁସାରେ କର୍ମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଭାଵସ୍ ତୁ ତ୍ରିଵିଧୋ ଜ୍ଞେଯଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକୋ ରାଜସସ୍ ତଥା ତାମସସ୍ ତୁ ତଥା ଜ୍ଞେଯଃ ଫଲଂ କର୍ମାନୁସାରତଃ
ଭାବ ତିନିପ୍ରକାର ଭାବରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ—ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ ଓ ତାମସିକ; ଫଳ କର୍ମର ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ମିଳେ।
ଭାଵନାନୁଗୁଣଂ ଚେତି ଵିଚିତ୍ରା କର୍ମଣାଂ ସ୍ଥିତିଃ ତସ୍ମାଦ୍ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେଣ ଭାଵଂ କୁର୍ଯାଦ୍ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ଭାବନା ଅନୁଯାୟୀ କର୍ମର ଅବସ୍ଥା ବିଭିନ୍ନ ହୁଏ। ତେଣୁ ବିବେକୀ ଜଣେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଭାବନା ଗଢିବା ଉଚିତ।
ପଶ୍ଚାତ୍ କର୍ମାପି କର୍ତଵ୍ଯଂ ଫଲଦାତାପି ତଦ୍ଵିଧମ୍ ଫଲଂ ଦଦାତି ଫଲିନାଂ ଫଲେ ଯଦି ପ୍ରଵର୍ତତେ
ପରେ କର୍ମ ମଧ୍ୟ କରିବା ଦରକାର; ଫଳ ଦେଇଥିବା ଜଣେ ଫଳ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ସେହି ଭାବରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
କର୍ମକାରୋ ନ ତତ୍ରାସ୍ତି କୁର୍ଯାତ୍ କର୍ମ ସ୍ଵଭାଵତଃ ତଦ୍ ଏଵ ଚୋପଦାନାଦି ସତ୍ତ୍ଵାଦିଗୁଣଭେଦତଃ
ସେଠି କର୍ମକାର୍ତ୍ତା ନାହିଁ; ଜଣେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ କର୍ମ କରେ। ଏହି କର୍ମ, ଉପାଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାରଣ ସହିତ, ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ ହୁଏ।
ଭାଵାତ୍ ପ୍ରାରଭତେ ତଦ୍ଵଦ୍ ଭାଵୈଃ ଫଲମ୍ ଅଵାପ୍ଯତେ ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ କର୍ମ ଚୈଵ ହି କାରଣମ୍
ଯେପରି ଭାବରୁ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେପରି ଭାବ ଅନୁସାରେ ଫଳ ମିଳେ। ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଏହି ସବୁର ମୂଳ କାରଣ କର୍ମ ଅଟୁଟ।
ଭାଵସ୍ଥିତଂ ଭଵେତ୍ କର୍ମ ମୁକ୍ତିଦଂ ବନ୍ଧକାରଣମ୍ ସ୍ଵଭାଵାନୁଗୁଣଂ କର୍ମ ସ୍ଵସ୍ଯୈଵେହ ପରତ୍ର ଚ
ଯେ କର୍ମ ଯେଉଁ ଭାବରେ କରାଯାଏ, ସେ କର୍ମ ମୁକ୍ତି କିମ୍ବା ବନ୍ଧନ ଦେଇଥାଏ। ନିଜ ସ୍ଵଭାବ ଅନୁଯାୟୀ କର୍ମ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଫଳ ଦିଏ।
ଫଲାନି ଵିଵିଧାନ୍ଯ୍ ଆଶୁ କରୋତି ସମତାନୁଗମ୍ ଏକ ଏଵ ପଦାର୍ଥୋ ଽସୌ ଭାଵୈର୍ ଭେଦଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ
ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଫଳ ଶୀଘ୍ର ମିଳେ। ଦ୍ରବ୍ୟ ଏକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭାବ ଅନୁସାରେ ତାହାର ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ।
କ୍ରିଯତେ ଭୁଜ୍ଯତେ ଵାପି ତସ୍ମାଦ୍ ଭାଵୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ ଯଥାଭାଵଂ କର୍ମ କୁରୁ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯସି
କିଏ କର୍ମ କରେ କିମ୍ବା ଫଳ ଭୋଗ କରେ, ଭାବ ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ନିଜ ଭାବ ଅନୁଯାୟୀ କର୍ମ କର, ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳିବ।