ତପଶ୍ ଚରତ୍ସୁ ପୃଥିଵୀଂ ପ୍ରଚେତଃସୁ ମହୀରୁହାଃ ଅରକ୍ଷମାଣାମ୍ ଆଵଵ୍ରୁର୍ ବଭୂଵାଥ ପ୍ରଜାକ୍ଷଯଃ
ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଚେତାସମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେବା ସମୟରେ, ଗଛମାନେ ଅରକ୍ଷିତ ଥିଲେ। ସେହିଠାରୁ ଗଛମାନେ ସବୁଠାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ହ୍ରାସ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ନାଶକନ୍ ମାରୁତୋ ଵାତୁଂ ଵୃତଂ ଖମ୍ ଅଭଵଦ୍ ଦ୍ରୁମୈଃ ଦଶ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ନ ଶେକୁଶ୍ ଚେଷ୍ଟିତୁଂ ପ୍ରଜାଃ
ବାତାସ ହୁଁଆ ଯାଇପାରୁନଥିଲା, ଆକାଶ ଗଛମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଟକିଯାଇଥିଲା। ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚଳାଚଳ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତଦ୍ ଉପଶ୍ରୁତ୍ଯ ତପସା ଯୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଚେତସଃ ମୁଖେଭ୍ଯୋ ଵାଯୁମ୍ ଅଗ୍ନିଂ ଚ ସସୃଜୁର୍ ଜାତମନ୍ଯଵଃ
ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ପ୍ରଚେତାସମାନେ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ସର୍ଗ କଲେ।
ଉନ୍ମୂଲାନ୍ ଅଥ ଵୃକ୍ଷାଂସ୍ ତୁ କୃତ୍ଵା ଵାଯୁର୍ ଅଶୋଷଯତ୍ ତାନ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଅଦହଦ୍ ଘୋର ଏଵମ୍ ଆସୀଦ୍ ଦ୍ରୁମକ୍ଷଯଃ
ତାପରେ ବାୟୁ ଗଛମାନେ ଉଖଳି ଶୁଖାଇଦେଲା, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳାଇଦେଲା। ଏଭଳି ଭାବେ ଗଛମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଦ୍ରୁମକ୍ଷଯମ୍ ଅଥୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା କିଂଚିଚ୍ ଛିଷ୍ଟେଷୁ ଶାଖିଷୁ ଉପଗମ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ ଏତାଂସ୍ ତଦା ସୋମଃ ପ୍ରଜାପତୀନ୍
ଗଛମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା ଦେଖି, କେବଳ କିଛି ଡାଳ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲା। ସେବେଳେ ସୋମ ଦେବତା ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ।
କୋପଂ ଯଚ୍ଛତ ରାଜାନଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଃ ଵୃକ୍ଷଶୂନ୍ଯା କୃତା ପୃଥ୍ଵୀ ଶାମ୍ଯେତାମ୍ ଅଗ୍ନିମାରୁତୌ
ହେ ରାଜାମାନେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଚେତାସମାନେ, ତୁମେ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କର। ପୃଥିବୀ ଗଛଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି—ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଶାନ୍ତ ହେଉ।
ରତ୍ନଭୂତା ଚ କନ୍ଯେଯଂ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଵରଵର୍ଣିନୀ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଜାନତା ତାତ ଧୃତା ଗର୍ଭେଣ ଵୈ ମଯା
ଏହି ଜନନୀ, ଶୋଭାମୟୀ ଓ ଉତ୍ତମ ରୂପବତୀ, ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନ ସମାନ। ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଜାଣି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରିଥିଲି।
ମାରିଷା ନାମ ନାମ୍ନୈଷା ଵୃକ୍ଷାଣାମ୍ ଇତି ନିର୍ମିତା ଭାର୍ଯା ଵୋ ଽସ୍ତୁ ମହାଭାଗାଃ ସୋମଵଂଶଵିଵର୍ଧିନୀ
ଏହାଙ୍କ ନାମ ମାରିଷା, ଗଛମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି। ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ, ତିନି ତୁମେ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଗୃହଣ କର, ସୋମ ବଂଶକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବେ।
ଯୁଷ୍ମାକଂ ତେଜସୋ ଽର୍ଧେନ ମମ ଚାର୍ଧେନ ତେଜସଃ ଅସ୍ଯାମ୍ ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଦକ୍ଷୋ ନାମ ପ୍ରଜାପତିଃ
ତୁମମାନଙ୍କ ତପୋଶକ୍ତିର ଅର୍ଧ ଓ ମୋର ଅର୍ଧ ଶକ୍ତିରେ, ଏହି ମାରିଷାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଏକ ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ ପ୍ରଜାପତି ଡକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେବେ।
ସ ଇମାଂ ଦଗ୍ଧଭୂଯିଷ୍ଠାଂ ଯୁଷ୍ମତ୍ତେଜୋମଯେନ ଵୈ ଅଗ୍ନିନାଗ୍ନିସମୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରଜାଃ ସଂଵର୍ଧଯିଷ୍ଯତି
ସେ, ତୁମ ତପୋଶକ୍ତିରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଗ୍ନି ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅଧିକାଂଶ ଜଳିଯାଇଥିବା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପୁନିଥରେ ବୃଦ୍ଧି କରିବେ।
ତତଃ ସୋମସ୍ଯ ଵଚନାଜ୍ ଜଗୃହୁସ୍ ତେ ପ୍ରଚେତସଃ ସଂହୃତ୍ଯ କୋପଂ ଵୃକ୍ଷେଭ୍ଯଃ ପତ୍ନୀଂ ଧର୍ମେଣ ମାରିଷାମ୍
ତାପରେ ସୋମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଚେତାସମାନେ ଗଛମାନଙ୍କୁ ନେଇ କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ମାରିଷାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଦଶଭ୍ଯସ୍ ତୁ ପ୍ରଚେତୋଭ୍ଯୋ ମାରିଷାଯାଂ ପ୍ରଜାପତିଃ ଦକ୍ଷୋ ଜଜ୍ଞେ ମହାତେଜାଃ ସୋମସ୍ଯାଂଶେନ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ମାରିଷା ଓ ଦଶ ପ୍ରଚେତାଙ୍କ ଠାରୁ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଜାପତି ଡକ୍ଷ, ସୋମଙ୍କ ଅଂଶ ଧାରଣ କରି, ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅଚରାଂଶ୍ ଚ ଚରାଂଶ୍ ଚୈଵ ଦ୍ଵିପଦୋ ଽଥ ଚତୁଷ୍ପଦଃ ସ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନସା ଦକ୍ଷଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଅସୃଜତ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଡକ୍ଷ ମନରେ ଭାବି, ଅଚଳ ଓ ଚଳ ପ୍ରାଣୀ, ଦୁଇପଦୀ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପରେ ସେ ନାରୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଦଦୌ ଦଶ ସ ଧର୍ମାଯ କଶ୍ଯପାଯ ତ୍ରଯୋଦଶ ଶିଷ୍ଟାଃ ସୋମାଯ ରାଜ୍ଞେ ଚ ନକ୍ଷତ୍ରାଖ୍ଯା ଦଦୌ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ଦଶଜଣୀ କୁଁ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେରଜଣୀ କୁଁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଅବଶିଷ୍ଟମାନେ ସୋମଙ୍କୁ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ନକ୍ଷତ୍ର ନାମକ ଝିଅମାନେ ଦେଲେ।
ତାସୁ ଦେଵାଃ ଖଗା ଗାଵୋ ନାଗା ଦିତିଜଦାନଵାଃ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ ଚୈଵ ଜଜ୍ଞିରେ ଽନ୍ଯାଶ୍ ଚ ଜାତଯଃ
ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଦେବତା, ପକ୍ଷୀ, ଗାଈ, ସର୍ପ, ଦାନବ ଓ ଦିତିଜ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ପ୍ରଜା ମୈଥୁନସଂଭଵାଃ ସଂକଲ୍ପାଦ୍ ଦର୍ଶନାତ୍ ସ୍ପର୍ଶାତ୍ ପୂର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ପ୍ରଜା
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଜାମାନେ ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି; ପୂର୍ବେ, ଇଚ୍ଛା, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍ ସଂଭଵସ୍ ତୁ ଶ୍ରୁତୋ ଽସ୍ମାଭିର୍ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଡକ୍ଷଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଜଜ୍ଞେ ଦକ୍ଷଃ କିଲ ଶୁଭଵ୍ରତଃ ଵାମାଙ୍ଗୁଷ୍ଠାତ୍ ତଥା ଚୈଵଂ ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ଵ୍ଯଜାଯତ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଠିଠାରୁ ଶୁଭବ୍ରତ ଡକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେପରି, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାମ ଅଙ୍ଗୁଠିଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
କଥଂ ପ୍ରାଚେତସତ୍ଵଂ ସ ପୁନର୍ ଲେଭେ ମହାତପାଃ ଏତଂ ନଃ ସଂଶଯଂ ସୂତ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁଂ ତ୍ଵମ୍ ଇହାର୍ହସି ଦୌହିତ୍ରଶ୍ ଚୈଵ ସୋମସ୍ଯ କଥଂ ଶ୍ଵଶୁରତାଂ ଗତଃ
ସେ ମହାତପସ୍ବୀ କିପରି ପୁନି ପ୍ରାଚେତସ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଲେ? ଏହି ସନ୍ଦେହଟିକୁ ଆମ ପାଇଁ ଏଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଆପଣ ଉଚିତ, ସୂତ। ଏବଂ ସୋମଙ୍କର ନାତି କିପରି ତାଙ୍କର ଶ୍ୱଶୁର ହେଲେ?
ଉତ୍ପତ୍ତିଶ୍ ଚ ନିରୋଧଶ୍ ଚ ନିତ୍ଯଂ ଭୂତେଷୁ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଋଷଯୋ ଽତ୍ର ନ ମୁହ୍ଯନ୍ତି ଵିଦ୍ଯାଵନ୍ତଶ୍ ଚ ଯେ ଜନାଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଗଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ସଦା ଚାଲିଥାଏ। ଋଷିମାନେ ଓ ଜେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନେ ଏଥିରେ କେବେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତେ ପୁନର୍ ଦକ୍ଷାଦଯୋ ନୃପାଃ ପୁନଶ୍ ଚୈଵ ନିରୁଧ୍ଯନ୍ତେ ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ ତତ୍ର ନ ମୁହ୍ଯତି
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଡକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ପୁନି ପୁନି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ପୁନି ପୁନି ନାଶ ହୁଅନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏଥିରେ କେବେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ କାନିଷ୍ଠମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଷାଂ ପୂର୍ଵଂ ନାସୀଦ୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ତପ ଏଵ ଗରୀଯୋ ଽଭୂତ୍ ପ୍ରଭାଵଶ୍ ଚୈଵ କାରଣମ୍
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବରୁ କେହି ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ ଥିଲେ ନାହିଁ। କେବଳ ତପସ୍ୟାକୁ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ତାହାର ଶକ୍ତି ହିଁ କାରଣ ଥିଲା।
ଇମାଂ ଵିସୃଷ୍ଟିଂ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଯୋ ଵିଦ୍ଯାତ୍ ସଚରାଚରାମ୍ ପ୍ରଜାଵାନ୍ ଆଯୁର୍ ଉତ୍ତୀର୍ଣଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେଉଁଠି ଡକ୍ଷଙ୍କର ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ସଚରାଚର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସହିତ, କିଏ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ସନ୍ତାନ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ।
ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍ ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ଵିସ୍ତରେଣୈଵ ଲୋମହର୍ଷଣ କୀର୍ତଯ
ହେ ଲୋମହର୍ଷଣ, ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହ।
ପ୍ରଜାଃ ସୃଜେତି ଵ୍ଯାଦିଷ୍ଟଃ ପୂର୍ଵଂ ଦକ୍ଷଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା ଯଥା ସସର୍ଜ ଭୂତାନି ତଥା ଶୃଣୁତ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ପୂର୍ବେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଡକ୍ଷ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେ କିପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ତାହା ଶୁଣ।
ମାନସାନ୍ଯ୍ ଏଵ ଭୂତାନି ପୂର୍ଵମ୍ ଏଵାସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ ଋଷୀନ୍ ଦେଵାନ୍ ସଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ ଅସୁରାନ୍ ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସାନ୍
ପ୍ରଥମେ, ପ୍ରଭୁ ମନରେ ଭାବି ମାନସ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ — ଋଷି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ।
ଯଦାସ୍ଯ ମାନସୀ ଵିପ୍ରା ନ ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ଵୈ ପ୍ରଜା ତଦା ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରଜାହେତୋଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଯେତେବେଳେ ସେଇ ମନସ ପ୍ରଜାମାନେ ବଢ଼ିଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଜା ପାଇଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପ୍ରଜାପତି ଚିନ୍ତା କଲେ।
ସ ମୈଥୁନେନ ଧର୍ମେଣ ସିସୃକ୍ଷୁର୍ ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ ଅସିକ୍ନୀମ୍ ଆଵହତ୍ ପତ୍ନୀଂ ଵୀରଣସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ବୀରଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅସିକ୍ନୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ସୁତାଂ ସୁତପସା ଯୁକ୍ତାଂ ମହତୀଂ ଲୋକଧାରିଣୀମ୍ ଅଥ ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ଵୈରଣ୍ଯାଂ ପଞ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ଅସିକ୍ନୀ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ବୈରଣୀରେ ହଜାର ହଜାର ପୁଅ ସନ୍ତାନ ଦେଲେ, ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଅସିକ୍ନ୍ଯାଂ ଜନଯାମ୍ ଆସ ଦକ୍ଷ ଏଵ ପ୍ରଜାପତିଃ ତାଂସ୍ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଭାଗାନ୍ ସଂଵିଵର୍ଧଯିଷୂନ୍ ପ୍ରଜାଃ
ଡକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି ନିଜେ ଅସିକ୍ନୀରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ, ପ୍ରଜା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିବାକୁ ଦେଖି,