ରାଜ୍ଯଂ କୋଶଂ ବଲଂ ଚୈଵ ଯଦ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଵସୁ କିଂଚନ ଚିତ୍ରସେନସ୍ଯ ତଜ୍ ଜାତଂ ଯଦ୍ ଆସୀତ୍ ପ୍ରମତେର୍ ଧନମ୍
ରାଜ୍ୟ, ଧନ, ସେନା ଓ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ପ୍ରମତିଙ୍କର ଥିଲା, ସେସବୁ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କର ହେଇଗଲା।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ବାଲ ଏଵ ପୁରୋଧସମ୍ ଉଵାଚ ହ ଵୈଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦସମ୍ ଓଜସା
ପ୍ରମତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଏଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଶିଶୁ ଥିଲେ, ଶକ୍ତିରେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ବୈଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦସ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ ମେ ପିତ୍ରା କୃତଂ ପାପଂ କ୍ଵ ଵା ବଦ୍ଧୋ ମହାମତିଃ କଥମ୍ ଏଷ୍ଯତି ସ୍ଵଂ ସ୍ଥାନଂ କଥଂ ପାଶୈର୍ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତେ
‘ମୋର ପିତା କଣ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି? ସେ କେଉଁଠି ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଛନ୍ତି? ସେ କିପରି ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିବେ? କିପରି ଶୃଙ୍ଖଳାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ?’
ସୁମତେର୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ସ ମୁନିସତ୍ତମଃ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା ଜଗାଦେଦଂ ପ୍ରମତେର୍ ଵର୍ତନଂ ତଦା
ସୁମତିଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ଚିନ୍ତା କରି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦସ ପ୍ରମତିଙ୍କ ବିପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଦେଵଲୋକେ ତଵ ପିତା ବଦ୍ଧ ଆସ୍ତେ ମହାମତେ କୈତଵୈର୍ ବହୁଦୋଷୈଶ୍ ଚ ଭ୍ରଷ୍ଟରାଜ୍ଯୋ ବଭୂଵ ହ
‘ଦେବଲୋକରେ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମ ପିତା ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଛନ୍ତି। ଅନେକ ଚତୁର୍ୟ ଓ ଦୋଷରେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛି, ସେ ଅପମାନିତ ହୋଇଛନ୍ତି।’
ଯୋ ଯାତି କୈତଵସଭାଂ ସ ଚାପି କ୍ଲେଶଭାଗ୍ ଭଵେତ୍ ଦ୍ଯୂତମଦ୍ଯାମିଷାଦୀନି ଵ୍ଯସନାନି ନୃପାତ୍ମଜ
‘ଯେଉଁଠି ଚତୁର୍ୟର ସଭାକୁ ଯାଉଛି, ସେଉଁଠି ଦୁଃଖର ଅଂଶୀ ହୁଏ। ଚତୁର୍ୟ, ମଦ୍ୟପାନ, ମାଂସ ଭୋଜନ ଓ ଏପରି ଅନେକ ଅଭ୍ୟସ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ, ହେ ରାଜପୁତ୍ର।’
ପାପିନାମ୍ ଏଵ ଜାଯନ୍ତେ ସଦା ପାପାତ୍ମକାନି ହି ଏକୈକମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନର୍ଥାଯ ପାପାଯ ନରକାଯ ଚ
‘ପାପୀମାନେ ପାପ ଭରା ସ୍ୱଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଏକ ଏକ ଅଭ୍ୟସ ମଧ୍ୟ ଅନର୍ଥ, ପାପ ଓ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ।’
ଯାନାସନାଭିଲାପାଦ୍ଯୈଃ କୃତୈଃ କୈତଵଵର୍ତିଭିଃ କୁଲୀନାଃ କଲୁଷୀଭୂତାଃ କିଂ ପୁନଃ କିତଵୋ ଜନଃ
‘ରଥ, ଆସନ, କଥା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଚତୁର୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକ ଏକ ଉତ୍ତମ କୁଳକୁ ମଧ୍ୟ କଳୁଷିତ କରିଦିଏ—ତେବେ ଚତୁର୍ୟ ଲୋକର ଅବସ୍ଥା କଣ?’
କିତଵସ୍ଯ ତୁ ଯା ଜାଯା ତପ୍ଯତେ ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ସା ସ ଚାପି କିତଵଃ ପାପୋ ଯୋଷିତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତପ୍ଯତେ
‘ଚତୁର୍ୟର ଜନାନୀ ସଦା ଦୁଃଖ ପାଉଛି, ଏବଂ ଚତୁର୍ୟ ନିଜେ ପାପୀ, ଯେତେବେଳେ ଜନାନୀକୁ ଦେଖେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ।’
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଗତାନନ୍ଦୋ ନିତ୍ଯଂ ଵଦତି ପାପକୃତ୍ ଅହୋ ସଂସାରଚକ୍ରେ ଽସ୍ମିନ୍ ମଯା ତୁଲ୍ଯୋ ନ ପାତକୀ
‘ସେ ଜନାନୀକୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦ ହରାଇ, ସଦା ପାପ କରୁଥିବା ଲୋକ କହେ: ଆହା, ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ମୋ ପରି ପାପୀ ଆଉ କିଏ ଅଛି?’
ନ କିଂଚିଦ୍ ଅପି ଯସ୍ଯାସ୍ତେ ଲୋକେ ଵିଷଯଜଂ ସୁଖମ୍ ଲୋକଦ୍ଵଯେ ଽପି ନ ସୁଖୀ କିତଵଃ କୋପି ଦୃଶ୍ଯତେ
‘ଯାହା ପାଖରେ ଏହି ଜଗତର ଭୋଗର ଏକ ମାତ୍ର ସୁଖ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ସେ ଚତୁର୍ୟ କେବେ ଦୁଇ ଜଗତରେ ମଧ୍ୟ ସୁଖୀ ନୁହେଁ।’
ଵିଭାତି ଚ ତଥା ନିତ୍ଯଂ ଲଜ୍ଜଯା ଦଗ୍ଧମାନସଃ ଗତଧର୍ମୋ ନିରାନନ୍ଦୋ ଗ୍ରସ୍ତଗର୍ଵସ୍ ତଥାଟତି
‘ସେ ସଦା ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ: ଲଜ୍ଜାରେ ମନ ଜଳିଗଲା, ଧର୍ମ ହରାଇଲା, ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ଗର୍ବ ଶୋଷିଗଲା, ଏଭଳି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚେ।’
ଅକୈତଵୀ ଚ ଯା ଵୃତ୍ତିଃ ସା ପ୍ରଶସ୍ତା ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍ କୃଷିଗୋରକ୍ଷ୍ଯଵାଣିଜ୍ଯମ୍ ଅପି କୁର୍ଯାନ୍ ନ କୈତଵମ୍
ଯେଉଁ ଜୀବିକା ଠକିବା ଭିତରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଇ ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଚାଷ, ଗୋପାଳନ, ବ୍ୟବସାୟ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ କେବେଉଁ ଠକିବା ଭାବେ ନୁହେଁ।
ଯସ୍ ତୁ କୈତଵଵୃତ୍ତ୍ଯା ହି ଧନମ୍ ଆହର୍ତୁମ୍ ଇଚ୍ଛତି ଧର୍ମାର୍ଥକାମାଭିଜନୈଃ ସ ଵିମୁଚ୍ଯେତ ପୌରୁଷାତ୍
ଯିଏ ଠକିବା ଉପାୟରେ ଧନ ଆଣିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଏ।
ଵେଦେ ଽପି ଦୂଷିତଂ କର୍ମ ତଵ ପିତ୍ରା ତଦାଦୃତମ୍ ତସ୍ମାତ୍ କିଂ କୁର୍ମହେ ଵତ୍ସ ଯଦ୍ ଉକ୍ତଂ ତେ ଵିଧୀଯତେ
ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିନ୍ଦିତ; ତୁମର ପିତା ଏହାକୁ ଏଭଳି ଦେଖିଥିଲେ। ତେଣୁ, ଆମେ କଣ କରିବା? ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ତାହା ଅନୁସରଣ କର।
ଵିଧାତୃଵିହିତଂ ମାର୍ଗଂ କୋ ନୁ ଵାତ୍ଯେତି ପଣ୍ଡିତଃ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥକୁ କିଏ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ରେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ?
ଏତତ୍ ପୁରୋଧସୋ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁମତିର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ପୁରୋହିତଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଶୁମତି କହିଲେ।
କିଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରମତିସ୍ ତାତଃ ପୁନା ରାଜ୍ଯମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ପ୍ରମତି କେମିତି କରିଲେ, ବାପା, ପୁନି ରାଜ୍ୟ ପାଇପାରିବେ?
ପୁନର୍ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦାଃ ସୁମତିଂ ଚେଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ପୁନି ଭାବି, ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା ଶୁମତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗୌତମୀଂ ଯାହି ଵତ୍ସ ତ୍ଵଂ ତତ୍ର ପୂଜଯ ଶଂକରମ୍ ଅଦିତିଂ ଵରୁଣଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ତତଃ ପାଶାଦ୍ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ବାପା, ତୁମେ ଗୌତମୀକୁ ଯାଅ; ସେଠାରେ ଶଂକର, ଅଦିତି, ବରୁଣ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ତାପରେ ତୁମେ ପାଶରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଜଗାମାଶୁ ଗଙ୍ଗାଂ ନତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନମ୍ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ଶଂଭୁଂ ଚ ତପସ୍ ତେପେ ଯତଵ୍ରତଃ
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ସେ ଶୀଘ୍ର ଗଙ୍ଗାକୁ ଗଲେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଶଂଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଏବଂ ନିୟମିତ ଉପବାସ ରେ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ସହସ୍ରମ୍ ଏକଂ ଵର୍ଷାଣାଂ ବଦ୍ଧଂ ପିତରମ୍ ଆତ୍ମନଃ ମୋଚଯାମ୍ ଆସ ଦେଵେଭ୍ଯଃ ପୁନା ରାଜ୍ଯମ୍ ଅଵାପ ସଃ
ସେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଦେବମାନଙ୍କ ଠାରୁ ବାନ୍ଧା ପିତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ପୁନି ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ।
ଶିଵେଶାଭ୍ଯାଂ ମୁକ୍ତପାଶୋ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ ସୁତାତ୍ ସ୍ଵକାତ୍ ଅଵାପ୍ଯ ଵିଦ୍ଯାଂ ଗାନ୍ଧର୍ଵୀଂ ପ୍ରିଯଶ୍ ଚାସୀଚ୍ ଛତକ୍ରତୋଃ
ଶିବ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଦୟାରେ ପାଶରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ପୁଅ ଠାରୁ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଜ୍ଞାନ ଲାଗିଲା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲେ।
ଶାଂଭଵଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଚୈଵ ଉର୍ଵଶୀତୀର୍ଥମ୍ ଏଵ ଚ ତତଃପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ କୈତଵଂ ଚେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଶାଂଭବ, ବୈଷ୍ଣବ ଓ ଉର୍ବଶୀ ତୀର୍ଥ, ଏହି ସମୟରୁ, କୈତବ ତୀର୍ଥ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା।
ଶିଵଵିଷ୍ଣୁସରିନ୍ମାତୁପ୍ରସାଦାଦ୍ ଆପ୍ଯତେ ନ କିମ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ବହୁପୁଣ୍ଯଫଲପ୍ରଦମ୍ ପାପପାଶଵିମୋକ୍ଷଂ ତୁ ସର୍ଵଦୁର୍ଗତିନାଶନମ୍
ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ନଦୀମାତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଏଠାରେ କଣ ଲାଭ ହେଉନାହିଁ? ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ।
ସାମୁଦ୍ରଂ ତୀର୍ଥମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥଫଲପ୍ରଦମ୍ ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ନାରଦ ତନ୍ମନାଃ
ସାମୁଦ୍ର ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ତାହାର ଗୁଣ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ନାରଦ, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ।
ଵିସୃଷ୍ଟା ଗୌତମେନାସୌ ଗଙ୍ଗା ପାପପ୍ରଣାଶନୀ ଲୋକାନାମ୍ ଉପକାରାର୍ଥଂ ପ୍ରାଯାତ୍ ପୂର୍ଵାର୍ଣଵଂ ପ୍ରତି
ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଗଙ୍ଗା ଯେଉଁ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦୂର କରେ, ସେ ଲୋକଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ପୂର୍ବ ସାଗର ଦିଗରେ ଗଲା।
ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ଦେଵନଦୀ କମଣ୍ଡଲୁଧୃତା ମଯା ଶିରସା ଚ ଧୃତା ଦେଵୀ ଶଂଭୁନା ପରମାତ୍ମନା
ଦେବୀ ନଦୀ, କମଣ୍ଡଳୁ ରେ ଧରି, ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ଉଠାଇଥିଲି, ଏବଂ ଶଂଭୁ, ପରମ ଆତ୍ମା, ମଧ୍ୟ ଉଠାଇଥିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁପାଦାତ୍ ପ୍ରସୂତାଂ ତାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ମହାତ୍ମନା ଆନୀତାଂ ମର୍ତ୍ଯଭଵନଂ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଅଘନାଶନୀମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାନବ ଲୋକକୁ ଆଣାଗଲା, ଏବଂ ସ୍ମରଣ କଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଗୁରୋର୍ ଗୁରୁତମାଂ ସିନ୍ଧୁର୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତ୍ଯମ୍ ଅଚିନ୍ତଯତ୍ ଯା ଵନ୍ଦ୍ଯା ଜଗତାମ୍ ଈଶା ବ୍ରହ୍ମେଶାଦ୍ଯୈର୍ ନମସ୍କୃତା
ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତି ମହାନ ମାନି, ସିନ୍ଧୁ ଦେଖି କଣ କରିବା ଭଲ ଭାବିଲେ; ଯିଏ ଜଗତର ମହାନ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତ।