ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ପ୍ରାଯାଦ୍ ଅକ୍ଷଜ୍ଞସ୍ ତତ୍ର ନାରଦ ଵିଶ୍ଵାଵସୁର୍ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଏହି ସମୟରେ, ନାରଦ, ଅକ୍ଷ ଖେଳର ଜ୍ଞାନୀ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଶ୍ୱାବସୁ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵଵିଦ୍ଯଯା ରାଜଂସ୍ ତଯା ଦୀଵ୍ଯାମହେ ତ୍ଵଯା ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ ନୃପତିର୍ ଜିତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତଦା
'ହେ ରାଜା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଖେଳ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୁମେ ସହିତ ଖେଳିବା।' ରାଜା ସେଥିରେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, ପରେ ଜିତିଛି ବୋଲି କହିଲେ।
ତୌ ଜିତ୍ଵା ନୃପତିର୍ ମୌର୍ଖ୍ଯାଦ୍ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରଂ ପ୍ରାହ କଶ୍ମଲମ୍
ସେମାନେଠାରୁ ଜିତି, ରାଜା ଅବିବେକରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ରଣେ ଵା ଦେଵନେ ଵାପି ନ ତ୍ଵଂ ଜେତା କଥଂଚନ ମହେନ୍ଦ୍ର ସତତଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଅସ୍ମଦାରାଧକୋ ଭଵ ଵଦ କେନ ପ୍ରକାରେଣ ଜାତା ଦେଵେନ୍ଦ୍ରତା ତଵ
'ଯୁଦ୍ଧରେ କିମ୍ବା ଖେଳରେ, ତୁମେ କେବେ ଜିତିପାରିବ ନାହାଁ, ମହେନ୍ଦ୍ର। ସେଥିପାଇଁ ସଦା ଆମ ପୂଜାରେ ଲାଗିରୁ। କହ, କେଉଁପରି ଉପାୟରେ ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ହେଲ?'
ତଥା ପ୍ରାହୋର୍ଵଶୀଂ ଗର୍ଵାଦ୍ ଗଚ୍ଛ କର୍ମକରୀ ଭଵ ଉର୍ଵଶୀ ପ୍ରାହ ଦେଵେଷୁ ଯଥା ଵର୍ତେ ତଥା ତ୍ଵଯି ଵର୍ତେଯ ସର୍ଵଭାଵେନ ନ ମାଂ ଧିକ୍କର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ତେବେ, ପ୍ରମତି ଗର୍ବରେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯାଉ, ଦାସୀ ହେଉ।' ଉର୍ବଶୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେମିତି ବ୍ୟବହାର କରେ, ସେହିପରି ତୁମ ସହିତ ମନ ଭରି ବ୍ୟବହାର କରିବି; ତୁମେ ମୋତେ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ତତସ୍ ତାଂ ପ୍ରମତିଃ ପ୍ରାହ ତ୍ଵାଦୃଶ୍ଯଃ ସନ୍ତି ଚାରିକାଃ ତ୍ଵଂ କିଂ ଵିଲଜ୍ଜସେ ଭଦ୍ରେ ଗଚ୍ଛ କର୍ମକରୀ ଭଵ
ତାପରେ ପ୍ରମତି ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମ ପରି ଅନେକ ଜଣେ ଅଛନ୍ତି। ଭଲ ମହିଳା, କାହିଁକି ଲଜ୍ଜିତ ହେଉଛ? ଯାଉ, ଦାସୀ ହେଉ।'
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନୃପେଣୋକ୍ତଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଧିପତିସ୍ ତଦା ଚିତ୍ରସେନ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସୁତୋ ଵିଶ୍ଵାଵସୋର୍ ବଲୀ
ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ସେ ସମୟରେ ବିଶ୍ବାବସୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୀଵ୍ଯେ ଽହଂ ଵୈ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ ସର୍ଵେଣାନେନ ଭୂପତେ ରାଜ୍ଯେନ ଜୀଵିତେନାପି ମଦୀଯେନ ତଵାପି ଚ
ହେ ଭୂପତି, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଏକ ଖେଳରେ ରାଜ୍ୟ, ଜୀବନ, ମୋର ଏବଂ ତୁମର ସବୁକିଛି ଦାଉ ଲଗାଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ପୁନର୍ ଉଭୌ ଚିତ୍ରସେନନୃପୋତ୍ତମୌ ଦୀଵ୍ଯେତାମ୍ ଅଭିସଂରବ୍ଧୌ ଚିତ୍ରସେନୋ ଽଜଯତ୍ ତଦା
‘ଠିକ ଅଛି’ ବୋଲି ଦୁଇଜଣେ ଚିତ୍ରସେନ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜା ଉତ୍ସାହରେ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଏହି ଖେଳରେ ଚିତ୍ରସେନ ଜିତିଗଲେ।
ଗାନ୍ଧର୍ଵୈସ୍ ତଂ ମହାପାଶୈର୍ ବବନ୍ଧ ନୃପତିଂ ତଦା ଚିତ୍ରସେନୋ ଽଜଯତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଉର୍ଵଶୀମୁଖ୍ଯତଃ ପଣୈଃ
ତାପରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ରାଜାକୁ ଭାରି ଦୃଢ଼ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ; ଚିତ୍ରସେନ ସବୁକିଛି, ବିଶେଷକରି ଉର୍ବଶୀକୁ ଦାଉରେ ଜିତିଲେ।
ରାଜ୍ଯଂ କୋଶଂ ବଲଂ ଚୈଵ ଯଦ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଵସୁ କିଂଚନ ଚିତ୍ରସେନସ୍ଯ ତଜ୍ ଜାତଂ ଯଦ୍ ଆସୀତ୍ ପ୍ରମତେର୍ ଧନମ୍
ରାଜ୍ୟ, ଧନ, ସେନା ଓ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ପ୍ରମତିଙ୍କର ଥିଲା, ସେସବୁ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କର ହେଇଗଲା।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ବାଲ ଏଵ ପୁରୋଧସମ୍ ଉଵାଚ ହ ଵୈଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦସମ୍ ଓଜସା
ପ୍ରମତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଏଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଶିଶୁ ଥିଲେ, ଶକ୍ତିରେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ବୈଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦସ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ ମେ ପିତ୍ରା କୃତଂ ପାପଂ କ୍ଵ ଵା ବଦ୍ଧୋ ମହାମତିଃ କଥମ୍ ଏଷ୍ଯତି ସ୍ଵଂ ସ୍ଥାନଂ କଥଂ ପାଶୈର୍ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତେ
‘ମୋର ପିତା କଣ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି? ସେ କେଉଁଠି ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଛନ୍ତି? ସେ କିପରି ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିବେ? କିପରି ଶୃଙ୍ଖଳାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ?’
ସୁମତେର୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ସ ମୁନିସତ୍ତମଃ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା ଜଗାଦେଦଂ ପ୍ରମତେର୍ ଵର୍ତନଂ ତଦା
ସୁମତିଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ଚିନ୍ତା କରି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦସ ପ୍ରମତିଙ୍କ ବିପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଦେଵଲୋକେ ତଵ ପିତା ବଦ୍ଧ ଆସ୍ତେ ମହାମତେ କୈତଵୈର୍ ବହୁଦୋଷୈଶ୍ ଚ ଭ୍ରଷ୍ଟରାଜ୍ଯୋ ବଭୂଵ ହ
‘ଦେବଲୋକରେ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମ ପିତା ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଛନ୍ତି। ଅନେକ ଚତୁର୍ୟ ଓ ଦୋଷରେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛି, ସେ ଅପମାନିତ ହୋଇଛନ୍ତି।’
ଯୋ ଯାତି କୈତଵସଭାଂ ସ ଚାପି କ୍ଲେଶଭାଗ୍ ଭଵେତ୍ ଦ୍ଯୂତମଦ୍ଯାମିଷାଦୀନି ଵ୍ଯସନାନି ନୃପାତ୍ମଜ
‘ଯେଉଁଠି ଚତୁର୍ୟର ସଭାକୁ ଯାଉଛି, ସେଉଁଠି ଦୁଃଖର ଅଂଶୀ ହୁଏ। ଚତୁର୍ୟ, ମଦ୍ୟପାନ, ମାଂସ ଭୋଜନ ଓ ଏପରି ଅନେକ ଅଭ୍ୟସ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ, ହେ ରାଜପୁତ୍ର।’
ପାପିନାମ୍ ଏଵ ଜାଯନ୍ତେ ସଦା ପାପାତ୍ମକାନି ହି ଏକୈକମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନର୍ଥାଯ ପାପାଯ ନରକାଯ ଚ
‘ପାପୀମାନେ ପାପ ଭରା ସ୍ୱଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଏକ ଏକ ଅଭ୍ୟସ ମଧ୍ୟ ଅନର୍ଥ, ପାପ ଓ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ।’
ଯାନାସନାଭିଲାପାଦ୍ଯୈଃ କୃତୈଃ କୈତଵଵର୍ତିଭିଃ କୁଲୀନାଃ କଲୁଷୀଭୂତାଃ କିଂ ପୁନଃ କିତଵୋ ଜନଃ
‘ରଥ, ଆସନ, କଥା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଚତୁର୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକ ଏକ ଉତ୍ତମ କୁଳକୁ ମଧ୍ୟ କଳୁଷିତ କରିଦିଏ—ତେବେ ଚତୁର୍ୟ ଲୋକର ଅବସ୍ଥା କଣ?’
କିତଵସ୍ଯ ତୁ ଯା ଜାଯା ତପ୍ଯତେ ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ସା ସ ଚାପି କିତଵଃ ପାପୋ ଯୋଷିତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତପ୍ଯତେ
‘ଚତୁର୍ୟର ଜନାନୀ ସଦା ଦୁଃଖ ପାଉଛି, ଏବଂ ଚତୁର୍ୟ ନିଜେ ପାପୀ, ଯେତେବେଳେ ଜନାନୀକୁ ଦେଖେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ।’
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଗତାନନ୍ଦୋ ନିତ୍ଯଂ ଵଦତି ପାପକୃତ୍ ଅହୋ ସଂସାରଚକ୍ରେ ଽସ୍ମିନ୍ ମଯା ତୁଲ୍ଯୋ ନ ପାତକୀ
‘ସେ ଜନାନୀକୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦ ହରାଇ, ସଦା ପାପ କରୁଥିବା ଲୋକ କହେ: ଆହା, ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ମୋ ପରି ପାପୀ ଆଉ କିଏ ଅଛି?’
ନ କିଂଚିଦ୍ ଅପି ଯସ୍ଯାସ୍ତେ ଲୋକେ ଵିଷଯଜଂ ସୁଖମ୍ ଲୋକଦ୍ଵଯେ ଽପି ନ ସୁଖୀ କିତଵଃ କୋପି ଦୃଶ୍ଯତେ
‘ଯାହା ପାଖରେ ଏହି ଜଗତର ଭୋଗର ଏକ ମାତ୍ର ସୁଖ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ସେ ଚତୁର୍ୟ କେବେ ଦୁଇ ଜଗତରେ ମଧ୍ୟ ସୁଖୀ ନୁହେଁ।’
ଵିଭାତି ଚ ତଥା ନିତ୍ଯଂ ଲଜ୍ଜଯା ଦଗ୍ଧମାନସଃ ଗତଧର୍ମୋ ନିରାନନ୍ଦୋ ଗ୍ରସ୍ତଗର୍ଵସ୍ ତଥାଟତି
‘ସେ ସଦା ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ: ଲଜ୍ଜାରେ ମନ ଜଳିଗଲା, ଧର୍ମ ହରାଇଲା, ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ଗର୍ବ ଶୋଷିଗଲା, ଏଭଳି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚେ।’
ଅକୈତଵୀ ଚ ଯା ଵୃତ୍ତିଃ ସା ପ୍ରଶସ୍ତା ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍ କୃଷିଗୋରକ୍ଷ୍ଯଵାଣିଜ୍ଯମ୍ ଅପି କୁର୍ଯାନ୍ ନ କୈତଵମ୍
ଯେଉଁ ଜୀବିକା ଠକିବା ଭିତରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଇ ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଚାଷ, ଗୋପାଳନ, ବ୍ୟବସାୟ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ କେବେଉଁ ଠକିବା ଭାବେ ନୁହେଁ।
ଯସ୍ ତୁ କୈତଵଵୃତ୍ତ୍ଯା ହି ଧନମ୍ ଆହର୍ତୁମ୍ ଇଚ୍ଛତି ଧର୍ମାର୍ଥକାମାଭିଜନୈଃ ସ ଵିମୁଚ୍ଯେତ ପୌରୁଷାତ୍
ଯିଏ ଠକିବା ଉପାୟରେ ଧନ ଆଣିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଏ।
ଵେଦେ ଽପି ଦୂଷିତଂ କର୍ମ ତଵ ପିତ୍ରା ତଦାଦୃତମ୍ ତସ୍ମାତ୍ କିଂ କୁର୍ମହେ ଵତ୍ସ ଯଦ୍ ଉକ୍ତଂ ତେ ଵିଧୀଯତେ
ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିନ୍ଦିତ; ତୁମର ପିତା ଏହାକୁ ଏଭଳି ଦେଖିଥିଲେ। ତେଣୁ, ଆମେ କଣ କରିବା? ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ତାହା ଅନୁସରଣ କର।
ଵିଧାତୃଵିହିତଂ ମାର୍ଗଂ କୋ ନୁ ଵାତ୍ଯେତି ପଣ୍ଡିତଃ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥକୁ କିଏ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ରେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ?
ଏତତ୍ ପୁରୋଧସୋ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁମତିର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ପୁରୋହିତଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଶୁମତି କହିଲେ।
କିଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରମତିସ୍ ତାତଃ ପୁନା ରାଜ୍ଯମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ପ୍ରମତି କେମିତି କରିଲେ, ବାପା, ପୁନି ରାଜ୍ୟ ପାଇପାରିବେ?
ପୁନର୍ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦାଃ ସୁମତିଂ ଚେଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ପୁନି ଭାବି, ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା ଶୁମତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗୌତମୀଂ ଯାହି ଵତ୍ସ ତ୍ଵଂ ତତ୍ର ପୂଜଯ ଶଂକରମ୍ ଅଦିତିଂ ଵରୁଣଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ତତଃ ପାଶାଦ୍ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ବାପା, ତୁମେ ଗୌତମୀକୁ ଯାଅ; ସେଠାରେ ଶଂକର, ଅଦିତି, ବରୁଣ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ତାପରେ ତୁମେ ପାଶରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।