ଜହାସେନ୍ଦ୍ରଂ ପାଶହସ୍ତଂ ପ୍ରମତିଃ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭଃ ତଂ ହସନ୍ତମ୍ ଅଥାଲକ୍ଷ୍ଯ ହରିଃ ପ୍ରମତିମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରମତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ଯିଏ ହାତରେ ପାଶ ଧରିଥିଲେ, ଧରିନେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ହସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ହରି ପ୍ରମତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦେଵାଲଯେ ମହାବୁଦ୍ଧେ ମରୁଦ୍ଭିଃ କ୍ରୀଡିତୈର୍ ଅଲମ୍ ଦିଶୋ ଜିତ୍ଵା ଦିଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କୁରୁ କ୍ରୀଡାଂ ମଯା ସହ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଦେବମନ୍ଦିରରେ ମରୁଦ୍ମାନେ ସହିତ ଖେଳ ଏଠିଏ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ତୁମେ ଦିଗ୍ମାନେ ଜିତି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଛ, ଏବେ ମୋ ସହିତ ଖେଳ।
ସକଷାଯଂ ହରିଵଚୋ ନିଶମ୍ଯ ପ୍ରମତିର୍ ନୃପଃ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରଂ ନିଷ୍କୃତିଂ କାଂ ତୁ ମନ୍ଯସେ ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରମତେର୍ ଵାକ୍ଯଂ ସୁରରାଣ୍ ନୃପମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ହରିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ପ୍ରମତି 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ। ପରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'କେଉଁ ପ୍ରକାରର ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ?' ପ୍ରମତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଉର୍ଵଶ୍ଯ୍ ଏଵ ପଣୋ ଽସ୍ମାକଂ ପ୍ରାପ୍ଯା ଯା ନିଖିଲୈର୍ ମଖୈଃ
ଉର୍ବଶୀ ଆମ ପକ୍ଷରୁ ଦାଉ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରିପାରିବେ।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵେନ୍ଦ୍ରଵଚନଂ ପ୍ରମତିଃ ପ୍ରାହ ଗର୍ଵିତଃ ଉର୍ଵଶୀଂ ନିଷ୍କୃତିଂ ମନ୍ଯେ ତ୍ଵଂ ରାଜନ୍ କିଂ ନୁ ମନ୍ଯସେ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରମତି ଗର୍ବିତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଉର୍ବଶୀକୁ ଦଣ୍ଡ ବୋଲି ମନେ କରେ। ରାଜା, ତୁମେ କଣ ଭାବୁଛ?'
ଯଦ୍ ବ୍ରଵୀଷି ସୁରେଶାନ ତନ୍ ମନ୍ଯେ ଽହଂ ଶତକ୍ରତୋ ପ୍ରାହେନ୍ଦ୍ରଂ ପ୍ରମତିସ୍ ତଦ୍ଵନ୍ ନିଷ୍କୃତ୍ଯୈ ଦକ୍ଷିଣଂ କରମ୍ ସଵର୍ମ ସଶରଂ ଧର୍ମ୍ଯଂ ଦେହି ଦୀଵ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍
'ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ମୁଁ ତାହା ମନେ କରେ, ଶତକ୍ରତୁ,' ପ୍ରମତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ। 'ଦଣ୍ଡ ପାଇଁ, ତୁମର ଡାହାଣ ହାତ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସହିତ ଓ ଧର୍ମମୟ ଦିଅ, ଆମେ ଖେଳିବା।'
ତାଵ୍ ଏଵଂ ସଂଵିଦଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵନାଯୋପତସ୍ଥତୁଃ ପ୍ରମତିର୍ ଜିତଵାଂସ୍ ତତ୍ର ଉର୍ଵଶୀଂ ଦୈଵତସ୍ତ୍ରିଯମ୍ ତାଂ ଜିତ୍ଵା ପ୍ରମତିଃ ପ୍ରାହ ସଂରମ୍ଭାତ୍ ତଂ ଶତକ୍ରତୁମ୍
ଏହିପରି ଚୁକ୍ତି କରି, ଦୁଇଜଣ ଖେଳ ପାଇଁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରମତି ଜିତି, ଦେବତା ନାରୀ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଲାଭ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଜିତି, ପ୍ରମତି କ୍ରୋଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନିଷ୍କୃତ୍ଯୈ ପୁନର୍ ଅନ୍ଯନ୍ ମେ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଦୀଵ୍ଯେ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ
'ଦଣ୍ଡ ପାଇଁ ଆଉ କିଛି ଦିଅ; ପରେ ତୁମେ ପୁଣି ଖେଳିପାରିବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ।'
ଦେଵଯୋଗ୍ଯମ୍ ଅଥୋ ଵଜ୍ରଂ ଜୈତ୍ରଂ ସରଥମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ଦୀଵ୍ଯେ ଽହଂ ତେନ ନୃପତେ କରେଣାପ୍ଯ୍ ଅଵିଚାରଯନ୍
'ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ବିଜୟୀ ଓ ଉତ୍ତମ ରଥ, ଏବଂ ବଜ୍ର ଦିଅ। ଏହା ସହିତ, ରାଜା, ମୁଁ ଚିନ୍ତା ବିନା ଖେଳିବି।'
ସ ଗୃହୀତ୍ଵା ତଦା ପାଶାନ୍ ଅନ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ମଣିଭୂଷିତାନ୍ ଜିତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅବ୍ରଵୀଚ୍ ଛକ୍ରଂ ପ୍ରମତିଃ ପ୍ରହସଂସ୍ ତଦା
ତାପରେ, ପ୍ରମତି ପାଶ ଓ ଅନ୍ୟ ମଣିମାଳା ନେଇ, ହସି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଜିତିଛି!'
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ପ୍ରାଯାଦ୍ ଅକ୍ଷଜ୍ଞସ୍ ତତ୍ର ନାରଦ ଵିଶ୍ଵାଵସୁର୍ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଏହି ସମୟରେ, ନାରଦ, ଅକ୍ଷ ଖେଳର ଜ୍ଞାନୀ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଶ୍ୱାବସୁ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵଵିଦ୍ଯଯା ରାଜଂସ୍ ତଯା ଦୀଵ୍ଯାମହେ ତ୍ଵଯା ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ ନୃପତିର୍ ଜିତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତଦା
'ହେ ରାଜା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଖେଳ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୁମେ ସହିତ ଖେଳିବା।' ରାଜା ସେଥିରେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, ପରେ ଜିତିଛି ବୋଲି କହିଲେ।
ତୌ ଜିତ୍ଵା ନୃପତିର୍ ମୌର୍ଖ୍ଯାଦ୍ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରଂ ପ୍ରାହ କଶ୍ମଲମ୍
ସେମାନେଠାରୁ ଜିତି, ରାଜା ଅବିବେକରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ରଣେ ଵା ଦେଵନେ ଵାପି ନ ତ୍ଵଂ ଜେତା କଥଂଚନ ମହେନ୍ଦ୍ର ସତତଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଅସ୍ମଦାରାଧକୋ ଭଵ ଵଦ କେନ ପ୍ରକାରେଣ ଜାତା ଦେଵେନ୍ଦ୍ରତା ତଵ
'ଯୁଦ୍ଧରେ କିମ୍ବା ଖେଳରେ, ତୁମେ କେବେ ଜିତିପାରିବ ନାହାଁ, ମହେନ୍ଦ୍ର। ସେଥିପାଇଁ ସଦା ଆମ ପୂଜାରେ ଲାଗିରୁ। କହ, କେଉଁପରି ଉପାୟରେ ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ହେଲ?'
ତଥା ପ୍ରାହୋର୍ଵଶୀଂ ଗର୍ଵାଦ୍ ଗଚ୍ଛ କର୍ମକରୀ ଭଵ ଉର୍ଵଶୀ ପ୍ରାହ ଦେଵେଷୁ ଯଥା ଵର୍ତେ ତଥା ତ୍ଵଯି ଵର୍ତେଯ ସର୍ଵଭାଵେନ ନ ମାଂ ଧିକ୍କର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ତେବେ, ପ୍ରମତି ଗର୍ବରେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯାଉ, ଦାସୀ ହେଉ।' ଉର୍ବଶୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେମିତି ବ୍ୟବହାର କରେ, ସେହିପରି ତୁମ ସହିତ ମନ ଭରି ବ୍ୟବହାର କରିବି; ତୁମେ ମୋତେ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ତତସ୍ ତାଂ ପ୍ରମତିଃ ପ୍ରାହ ତ୍ଵାଦୃଶ୍ଯଃ ସନ୍ତି ଚାରିକାଃ ତ୍ଵଂ କିଂ ଵିଲଜ୍ଜସେ ଭଦ୍ରେ ଗଚ୍ଛ କର୍ମକରୀ ଭଵ
ତାପରେ ପ୍ରମତି ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମ ପରି ଅନେକ ଜଣେ ଅଛନ୍ତି। ଭଲ ମହିଳା, କାହିଁକି ଲଜ୍ଜିତ ହେଉଛ? ଯାଉ, ଦାସୀ ହେଉ।'
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନୃପେଣୋକ୍ତଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଧିପତିସ୍ ତଦା ଚିତ୍ରସେନ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସୁତୋ ଵିଶ୍ଵାଵସୋର୍ ବଲୀ
ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ସେ ସମୟରେ ବିଶ୍ବାବସୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୀଵ୍ଯେ ଽହଂ ଵୈ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ ସର୍ଵେଣାନେନ ଭୂପତେ ରାଜ୍ଯେନ ଜୀଵିତେନାପି ମଦୀଯେନ ତଵାପି ଚ
ହେ ଭୂପତି, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଏକ ଖେଳରେ ରାଜ୍ୟ, ଜୀବନ, ମୋର ଏବଂ ତୁମର ସବୁକିଛି ଦାଉ ଲଗାଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ପୁନର୍ ଉଭୌ ଚିତ୍ରସେନନୃପୋତ୍ତମୌ ଦୀଵ୍ଯେତାମ୍ ଅଭିସଂରବ୍ଧୌ ଚିତ୍ରସେନୋ ଽଜଯତ୍ ତଦା
‘ଠିକ ଅଛି’ ବୋଲି ଦୁଇଜଣେ ଚିତ୍ରସେନ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜା ଉତ୍ସାହରେ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଏହି ଖେଳରେ ଚିତ୍ରସେନ ଜିତିଗଲେ।
ଗାନ୍ଧର୍ଵୈସ୍ ତଂ ମହାପାଶୈର୍ ବବନ୍ଧ ନୃପତିଂ ତଦା ଚିତ୍ରସେନୋ ଽଜଯତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଉର୍ଵଶୀମୁଖ୍ଯତଃ ପଣୈଃ
ତାପରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ରାଜାକୁ ଭାରି ଦୃଢ଼ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ; ଚିତ୍ରସେନ ସବୁକିଛି, ବିଶେଷକରି ଉର୍ବଶୀକୁ ଦାଉରେ ଜିତିଲେ।
ରାଜ୍ଯଂ କୋଶଂ ବଲଂ ଚୈଵ ଯଦ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଵସୁ କିଂଚନ ଚିତ୍ରସେନସ୍ଯ ତଜ୍ ଜାତଂ ଯଦ୍ ଆସୀତ୍ ପ୍ରମତେର୍ ଧନମ୍
ରାଜ୍ୟ, ଧନ, ସେନା ଓ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ପ୍ରମତିଙ୍କର ଥିଲା, ସେସବୁ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କର ହେଇଗଲା।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ବାଲ ଏଵ ପୁରୋଧସମ୍ ଉଵାଚ ହ ଵୈଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦସମ୍ ଓଜସା
ପ୍ରମତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଏଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଶିଶୁ ଥିଲେ, ଶକ୍ତିରେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ବୈଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦସ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ ମେ ପିତ୍ରା କୃତଂ ପାପଂ କ୍ଵ ଵା ବଦ୍ଧୋ ମହାମତିଃ କଥମ୍ ଏଷ୍ଯତି ସ୍ଵଂ ସ୍ଥାନଂ କଥଂ ପାଶୈର୍ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତେ
‘ମୋର ପିତା କଣ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି? ସେ କେଉଁଠି ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଛନ୍ତି? ସେ କିପରି ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିବେ? କିପରି ଶୃଙ୍ଖଳାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ?’
ସୁମତେର୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ସ ମୁନିସତ୍ତମଃ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା ଜଗାଦେଦଂ ପ୍ରମତେର୍ ଵର୍ତନଂ ତଦା
ସୁମତିଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ଚିନ୍ତା କରି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦସ ପ୍ରମତିଙ୍କ ବିପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଦେଵଲୋକେ ତଵ ପିତା ବଦ୍ଧ ଆସ୍ତେ ମହାମତେ କୈତଵୈର୍ ବହୁଦୋଷୈଶ୍ ଚ ଭ୍ରଷ୍ଟରାଜ୍ଯୋ ବଭୂଵ ହ
‘ଦେବଲୋକରେ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମ ପିତା ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଛନ୍ତି। ଅନେକ ଚତୁର୍ୟ ଓ ଦୋଷରେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛି, ସେ ଅପମାନିତ ହୋଇଛନ୍ତି।’
ଯୋ ଯାତି କୈତଵସଭାଂ ସ ଚାପି କ୍ଲେଶଭାଗ୍ ଭଵେତ୍ ଦ୍ଯୂତମଦ୍ଯାମିଷାଦୀନି ଵ୍ଯସନାନି ନୃପାତ୍ମଜ
‘ଯେଉଁଠି ଚତୁର୍ୟର ସଭାକୁ ଯାଉଛି, ସେଉଁଠି ଦୁଃଖର ଅଂଶୀ ହୁଏ। ଚତୁର୍ୟ, ମଦ୍ୟପାନ, ମାଂସ ଭୋଜନ ଓ ଏପରି ଅନେକ ଅଭ୍ୟସ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ, ହେ ରାଜପୁତ୍ର।’
ପାପିନାମ୍ ଏଵ ଜାଯନ୍ତେ ସଦା ପାପାତ୍ମକାନି ହି ଏକୈକମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନର୍ଥାଯ ପାପାଯ ନରକାଯ ଚ
‘ପାପୀମାନେ ପାପ ଭରା ସ୍ୱଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଏକ ଏକ ଅଭ୍ୟସ ମଧ୍ୟ ଅନର୍ଥ, ପାପ ଓ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ।’
ଯାନାସନାଭିଲାପାଦ୍ଯୈଃ କୃତୈଃ କୈତଵଵର୍ତିଭିଃ କୁଲୀନାଃ କଲୁଷୀଭୂତାଃ କିଂ ପୁନଃ କିତଵୋ ଜନଃ
‘ରଥ, ଆସନ, କଥା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଚତୁର୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକ ଏକ ଉତ୍ତମ କୁଳକୁ ମଧ୍ୟ କଳୁଷିତ କରିଦିଏ—ତେବେ ଚତୁର୍ୟ ଲୋକର ଅବସ୍ଥା କଣ?’
କିତଵସ୍ଯ ତୁ ଯା ଜାଯା ତପ୍ଯତେ ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ସା ସ ଚାପି କିତଵଃ ପାପୋ ଯୋଷିତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତପ୍ଯତେ
‘ଚତୁର୍ୟର ଜନାନୀ ସଦା ଦୁଃଖ ପାଉଛି, ଏବଂ ଚତୁର୍ୟ ନିଜେ ପାପୀ, ଯେତେବେଳେ ଜନାନୀକୁ ଦେଖେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ।’
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଗତାନନ୍ଦୋ ନିତ୍ଯଂ ଵଦତି ପାପକୃତ୍ ଅହୋ ସଂସାରଚକ୍ରେ ଽସ୍ମିନ୍ ମଯା ତୁଲ୍ଯୋ ନ ପାତକୀ
‘ସେ ଜନାନୀକୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦ ହରାଇ, ସଦା ପାପ କରୁଥିବା ଲୋକ କହେ: ଆହା, ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ମୋ ପରି ପାପୀ ଆଉ କିଏ ଅଛି?’