ଗଚ୍ଛତସ୍ ତସ୍ଯ ଵେଗେନ ଵିଶଲ୍ଯକରଣୀ ପୁନଃ ଅପତଦ୍ ଗୌତମୀତୀରେ ଯତ୍ର ଯୋଗେଶ୍ଵରୋ ହରିଃ
ସେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଭିଶଳ୍ୟକରଣୀ ପୁନଃ ଗୌତମୀ ତୀରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଯେଉଁଠି ଯୋଗେଶ୍ୱର ହରି ଅଛନ୍ତି।
ତାମ୍ ଓଷଧୀଂ ମମ ପିତର୍ ଦର୍ଶଯାଶୁ ଵିଲମ୍ବ ମା ପରାର୍ତିଶମନାଦ୍ ଅନ୍ଯଚ୍ ଛ୍ରେଯୋ ନ ଭୁଵନତ୍ରଯେ
ସେ ଔଷଧ ଶୀଘ୍ର ମୋର ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖା, ବିଳମ୍ବ କରିନାହିଁ; ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାଠାରୁ ତିନି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉତ୍ତମ କାମ ନାହିଁ।
ଵିଭୀଷଣସ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତାଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅଦର୍ଶଯତ୍ ଇଷେ ତ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଶାଖାଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ତତ୍ସୁତଃ ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ଚାପି ଵୈ ପ୍ରୀତ୍ଯା ସନ୍ତଃ ପରହିତେ ରତାଃ
ଭିଭୀଷଣ 'ଏମିତି ହେଉ' କହି, ଏହା ପୁଅକୁ ଦେଖାଇଲେ; 'ନେଇଯା' କହି, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସେ ଗଛର ଏକ ଶାଖା କାଟିଲେ; ବ୍ୟାପାରୀପାଇଁ ପ୍ରେମରେ, ସଦ୍ଗୁଣୀ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲିନ ଲୋକ ଏହି କାମ କଲେ।
ଯତ୍ରାପତନ୍ ନଗେ ଚାସ୍ମିନ୍ ସ ଵୃକ୍ଷସ୍ ତୁ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ତସ୍ଯ ଶାଖାଂ ସମାଦାଯ ହୃଦଯେ ଽସ୍ଯ ନିଵେଶଯ ତତ୍ସ୍ପୃଷ୍ଟମାତ୍ର ଏଵାସୌ ସ୍ଵକଂ ରୂପମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଗଛ ପାହାଡ଼ରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ତାହାର ଏକ ଶାଖା ନେଇ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ରଖ; ଏହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସହିତ, ସେ ନିଜ ଆକୃତି ପୁନଃ ପାଇଯିବେ।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପିତୁର୍ ଵାକ୍ଯଂ ଵୈଭୀଷଣିର୍ ଉଦାରଧୀଃ ତଥା ଚକାର ଵୈ ସମ୍ଯକ୍ କାଷ୍ଠଖଣ୍ଡଂ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଉଦାରମନ ବୈଭୀଷଣି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଏହି କାମ କଲେ ଓ କାଷ୍ଠ ଖଣ୍ଡକୁ ଯଥାଯଥା ରଖିଲେ।
ହୃଦଯେ ସ ତୁ ଵୈଶ୍ଯୋ ଽପି ସଚକ୍ଷୁଃ ସକରୋ ଽଭଵତ୍ ମଣିମନ୍ତ୍ରୌଷଧୀନାଂ ହି ଵୀର୍ଯଂ କୋ ଽପି ନ ବୁଧ୍ଯତେ
ତାପରେ ବ୍ୟାପାରୀ ଦୃଷ୍ଟି ପୁନଃ ପାଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ରତ୍ନ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧର ଶକ୍ତି କେହି ସହଜରେ ବୁଝିପାରିନାହିଁ।
ତଦ୍ ଏଵ କାଷ୍ଠମ୍ ଆଦାଯ ଧର୍ମମ୍ ଏଵାନୁସଂସ୍ମରନ୍ ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ଗୌତମୀଂ ଗଙ୍ଗାଂ ତଥା ଯୋଗେଶ୍ଵରଂ ହରିମ୍
ସେହି କାଷ୍ଠ ନେଇ, କେବଳ ଧର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଯୋଗେଶ୍ୱର ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ନମସ୍କୃତ୍ଵା ପୁନର୍ ଅଗାତ୍ କାଷ୍ଠଖଣ୍ଡେନ ଵୈଶ୍ଯକଃ ପରିଭ୍ରମନ୍ ନୃପପୁରଂ ମହାପୁରମ୍ ଇତି ଶ୍ରୁତମ୍
ନମସ୍କାର କରି, ବ୍ୟାପାରୀ ପୁନଃ କାଷ୍ଠ ଖଣ୍ଡ ସହ ଚାଲିଗଲେ, ମହାପୁର ନାମରେ ପରିଚିତ ରାଜଧାନୀ ଭିତରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ମହାରାଜ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ ତତ୍ର ରାଜା ମହାବଲଃ ତସ୍ଯ ନାସ୍ତି ସୁତଃ କଶ୍ଚିତ୍ ପୁତ୍ରିକା ନଷ୍ଟଲୋଚନା
ଏଠାରେ ମହାବଳଶାଳୀ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ମହାରାଜା ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲା। ସେଠି ତାଙ୍କର କୌଣସି ପୁଅ ନଥିଲେ, କେବଳ ଏକ ଝିଅ ଥିଲେ, ଯାହାର ଦୃଷ୍ଟି ହରାଇଯାଇଥିଲା।
ସୈଵ ତସ୍ଯ ସୁତା ପୁତ୍ରସ୍ ତସ୍ଯାପି ଵ୍ରତମ୍ ଈଦୃଶମ୍ ଦେଵୋ ଵା ଦାନଵୋ ଵାପି ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଭଵେତ୍
ସେ ଝିଅ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସନ୍ତାନ। ସେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଏକ ବ୍ରତ ଧରିଥିଲେ—ଦେବ, ଦାନବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଯେ କେହି ହେଉନାହିଁ—
ଵୈଶ୍ଯୋ ଵା ଶୂଦ୍ରଯୋନିର୍ ଵା ସଗୁଣୋ ନିର୍ଗୁଣୋ ଽପି ଵା ତସ୍ମୈ ଦେଯା ଇଯଂ ପୁତ୍ରୀ ଯୋ ନେତ୍ରେ ଆହରିଷ୍ଯତି
ବାଣିଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମର, ଗୁଣବାନ କିମ୍ବା ନିର୍ଗୁଣ, ଯିଏ ମୋର ଦୃଷ୍ଟି ଫେରାଇଦେବେ, ସେଠିକୁ ଏହି ଝିଅକୁ ଦେଇଦେବି।
ରାଜ୍ଯେନ ସହ ଦେଯେଯମ୍ ଇତି ରାଜା ହ୍ଯ୍ ଅଘୋଷଯତ୍ ଅହର୍ନିଶମ୍ ଅସୌ ଵୈଶ୍ଯଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଘୋଷମ୍ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍
ରାଜା ଘୋଷଣା କଲେ ଯେ, ଝିଅ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି। ଦିନ ରାତି ଏହି ଘୋଷଣା ଶୁଣି ଏକ ବାଣିଜ୍ୟ ଲୋକ କହିଲେ—
ଅହଂ ନେତ୍ରେ ଆହରିଷ୍ଯେ ରାଜପୁତ୍ର୍ଯା ଅସଂଶଯମ୍
ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଫେରାଇଦେବି।
ତଂ ଵୈଶ୍ଯଂ ତରସାଦାଯ ମହାରାଜ୍ଞେ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ତତ୍କାଷ୍ଠସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ ସନେତ୍ରାଭୂନ୍ ନୃପାତ୍ମଜା
ସେ ବାଣିଜ୍ୟକୁ ତୁରନ୍ତ ଧରି ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବାଗଲା। ଏକ କାଠର ଛୁଆଁ ମାତ୍ରରେ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଫେରିଗଲା।
ତତଃ ସଵିସ୍ମଯୋ ରାଜା କୋ ଭଵାନ୍ ଇତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ଵୈଶ୍ଯୋ ରାଜ୍ଞେ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ନ୍ଯଵେଦଯଦ୍ ଅଶେଷତଃ
ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ?' ବାଣିଜ୍ୟ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ରାଜାଙ୍କୁ ଖୋଲାସା କରି କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପ୍ରସାଦେନ ଧର୍ମସ୍ଯ ତପସସ୍ ତଥା ଦାନପ୍ରଭାଵାଦ୍ ଯଜ୍ଞୈଶ୍ ଚ ଵିଵିଧୈର୍ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ ଦିଵ୍ଯୌଷଧିପ୍ରଭାଵେନ ମମ ସାମର୍ଥ୍ଯମ୍ ଈଦୃଶମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର କୃପା, ଧର୍ମ, ତପସ୍ୟା, ଦାନର ଶକ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ்ଯଜ୍ଞ ଓ ଦେବୀ ଔଷଧର ପ୍ରଭାବରେ ମୋତେ ଏହି ଶକ୍ତି ମିଳିଛି।
ଏତଦ୍ ଵୈଶ୍ଯଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମିତୋ ଽଭୂନ୍ ମହୀପତିଃ
ବାଣିଜ୍ୟଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଅହୋ ମହାନୁଭାଵୋ ଽଯଂ ପ୍ରାଯୋ ଵୃନ୍ଦାରକୋ ଭଵେତ୍ ଅନ୍ଯଥୈତାଦୃଗ୍ ଅନ୍ଯସ୍ଯ ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ଦୃଶ୍ଯତେ କଥମ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଅସ୍ମୈ ତୁ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯେ ରାଜ୍ଯପୂର୍ଵିକାମ୍
ହେ ଭଗବାନ, ଏଠି ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ! ନିଶ୍ଚୟ ଏ ଦେବତା ହେବେ, ନାହିଁଲେ ଅନ୍ୟ କାହାରେ ଏଭଳି ଶକ୍ତି କେମିତି ଦେଖାଯିବ? ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋର ଝିଅ ଓ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଦେବି।
ଇତି ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ମନସି କନ୍ଯାଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଦତ୍ତଵାନ୍ ଵିହାରାର୍ଥଂ ଗତଃ ସ୍ଵୈରଂ ପରଂ ଖେଦମ୍ ଉପାଗତଃ
ଏଭଳି ଭାବି ରାଜା ଝିଅ ଓ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଦେଲେ। ପରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବିହାର କରିବାକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ଶୀଘ୍ର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ନ ମିତ୍ରେଣ ଵିନା ରାଜ୍ଯଂ ନ ମିତ୍ରେଣ ଵିନା ସୁଖମ୍ ତମ୍ ଏଵ ସତତଂ ଵିପ୍ରଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ ଵୈଶ୍ଯନନ୍ଦନଃ
ବନ୍ଧୁ ବିନା ରାଜ୍ୟ ନାହିଁ, ବନ୍ଧୁ ବିନା ସୁଖ ମିଳେନାହିଁ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସଦା ଚିନ୍ତା କରି ବାଣିଜ୍ୟପୁତ୍ର ଏକାକି ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ଏତଦ୍ ଏଵ ସୁଜାତାନାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଭୁଵି ଦେହିନାମ୍ କୃପାର୍ଦ୍ରଂ ଯନ୍ ମନୋ ନିତ୍ଯଂ ତେଷାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅହିତେଷୁ ହି
ପୃଥିବୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଏହି ଲକ୍ଷଣ—ସେମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ସବୁବେଳେ କୃପାରେ ଭିଜା, ମୁସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ।
ମହାନୃପୋ ଵନଂ ପ୍ରାଯାତ୍ ସ ରାଜା ମଣିକୁଣ୍ଡଲଃ ତସ୍ମିଞ୍ ଶାସତି ରାଜ୍ଯଂ ତୁ କଦାଚିଦ୍ ଗୌତମଂ ଦ୍ଵିଜମ୍
ମହାନ ରାଜା ମଣିକୁଣ୍ଡଳ ବନକୁ ଗଲେ। ସେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୌତମ ସହିତ ଭେଟିଲେ।
ହୃତସ୍ଵଂ ଦ୍ଯୂତକୈଃ ପାପୈର୍ ଅପଶ୍ଯନ୍ ମଣିକୁଣ୍ଡଲଃ ତମ୍ ଆଦାଯ ଦ୍ଵିଜଂ ମିତ୍ରଂ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ଧର୍ମଵିତ୍
ମଣିକୁଣ୍ଡଳ ଦୁଷ୍ଟ ଜୁଆରିମାନଙ୍କ ହାତରେ ଧନ ହରାଇଥିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନ୍ଧୁକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆଣି, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଧର୍ମାଣାଂ ତୁ ପ୍ରଭାଵଂ ତଂ ତସ୍ମୈ ସର୍ଵଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ସ୍ନାପଯାମ୍ ଆସ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ତଂ ସର୍ଵାଘନିଵୃତ୍ତଯେ
ସେ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।
ତେନ ଵିପ୍ରେଣ ସର୍ଵୈସ୍ ତୈଃ ସ୍ଵକୀଯୈର୍ ଗୋତ୍ରଜୈର୍ ଵୃତଃ ଵୈଶ୍ଯୈଃ ସ୍ଵଦେଶସଂଭୂତୈର୍ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ତୁ ବାନ୍ଧଵୈଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଗୋତିଆ, ନିଜ ଦେଶର ବାଣିଜ୍ୟମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ବାନ୍ଧବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
ଵୃଦ୍ଧକୌଶିକମୁଖ୍ଯୈଶ୍ ଚ ତସ୍ମିନ୍ ଯୋଗେଶ୍ଵରାନ୍ତିକେ ଯଜ୍ଞାନ୍ ଇଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରାନ୍ ପୂଜ୍ଯ ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଉପେଯିଵାନ୍
ବୟସ୍କ କୌଶିକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଯୋଗୀଶ୍ୱରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂଜି, ସେ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ମୃତସଂଜୀଵନଂ ଵିଦୁଃ ଚକ୍ଷୁସ୍ତୀର୍ଥଂ ସଯୋଗେଶଂ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଅପି ପୁଣ୍ଯଦମ୍ ମନଃପ୍ରସାଦଜନନଂ ସର୍ଵଦୁର୍ଭାଵନାଶନମ୍
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ 'ମୃତକୁ ଜୀବନ୍ତ କରିବା ତୀର୍ଥ', 'ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଥିବା ତୀର୍ଥ', ଏବଂ ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ନାଥ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଏହା ମନକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଖରାପ ଚିନ୍ତାକୁ ଦୂର କରିଦିଏ।
ଉର୍ଵଶୀତୀର୍ଥମ୍ ଆଖ୍ଯାତମ୍ ଅଶ୍ଵମେଧଫଲପ୍ରଦମ୍ ସ୍ନାନଦାନମହାଦେଵଵାସୁଦେଵାର୍ଚନାଦିଭିଃ
ଉର୍ବଶୀ ତୀର୍ଥ ବୋଲି ଯେଉଁଠାରେ କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ମହାଦେବ ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ମହେଶ୍ଵରୋ ଯତ୍ର ଦେଵୋ ଯତ୍ର ଶାର୍ଙ୍ଗଧରୋ ହରିଃ ପ୍ରମତିର୍ ନାମ ରାଜାସୀତ୍ ସାର୍ଵଭୌମଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଏଠାରେ ମହାଦେବ ଓ ଶାର୍ଙ୍ଗଧର ହରି ବସିଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ପ୍ରମତି ନାମକ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ସାମ୍ରାଟ୍ ରାଜା ଥିଲେ।
ରିପୂଞ୍ ଜିତ୍ଵା ଜଗାମାଶୁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକଂ ସୁରୈର୍ ଵୃତମ୍ ତତ୍ରାପଶ୍ଯତ୍ ସୁରପତିଂ ମରୁଦ୍ଭିଃ ସହ ନାରଦ
ସେ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେଠାରୁ ଜିତି, ଦେବତାମାନେ ଘେରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ। ଏଠାରେ, ନାରଦ, ସେ ମରୁଦ୍ମାନେ ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।