ଏଵଂ ବହୁଵିଧାଂ ଚିନ୍ତାଂ କୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଆସ୍ତେ ମହୀତଲେ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟୋ ଽଥ ନିରୁତ୍ସାହଃ ପତିତଃ ଶୋକସାଗରେ
ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ନିର୍ଜୀବ ଓ ନିରୁତ୍ସାହ ହୋଇ ରହିଛି, ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି।
ଦିନାଵସାନେ ଶର୍ଵର୍ଯାମ୍ ଉଦିତେ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲେ ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତତ୍ରାଯାତି ଵିଭୀଷଣଃ
ଦିନ ଶେଷ ହେବାବେଳେ, ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେଲାପରେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ, ଭିଭୀଷଣ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ।
ସ ତୁ ଯୋଗେଶ୍ଵରଂ ଦେଵଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ଗୌତମୀଂ ଗଙ୍ଗାଂ ସପୁତ୍ରୋ ରାକ୍ଷସୈର୍ ଵୃତଃ
ଯଥାବିଧି ଯୋଗେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଭିଭୀଷଣ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘିରି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଵିଭୀଷଣସ୍ଯ ହି ସୁତୋ ଵିଭୀଷଣ ଇଵାପରଃ ଵୈଭୀଷଣିର୍ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ ତମ୍ ଅପଶ୍ଯଦ୍ ଉଵାଚ ହ
ଭିଭୀଷଣଙ୍କ ପୁଅ, ଭିଭୀଷଣଙ୍କ ପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଭିଭୀଷଣ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ନାମ 'ବୈଭୀଷଣି', ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଓ କହିଲେ।
ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ସ ଧର୍ମଵିତ୍ ପିତ୍ରେ ନିଵେଦଯାମ୍ ଆସ ଲଙ୍କେଶାଯ ମହାତ୍ମନେ ସ ତୁ ଲଙ୍କେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରାହ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଗୁଣାକରମ୍
ବ୍ୟାପାରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯେଉଁଠି ଘଟିଥିଲା, ଧର୍ମଜ୍ଞ ପୁଅ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କ ପିତା, ଲଙ୍କାର ମହାତ୍ମା ଲଙ୍କେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ; ଲଙ୍କେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ସଦ୍ଗୁଣୀ ପୁଅକୁ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମୋ ମମ ଗୁରୁସ୍ ତସ୍ଯ ମାନ୍ଯଃ ସଖା ମମ ହନୁମାନ୍ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତସ୍ ତେନାନୀତୋ ଗିରିର୍ ମହାନ୍
ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ ମୋର ଗୁରୁ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମାନିତ ମିତ୍ର ଓ ମୋର ମିତ୍ର ହନୁମାନ, ଯେଉଁଠି ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ଏହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଆଣିଥିଲେ।
ପୁରା କାର୍ଯାନ୍ତରେ ପ୍ରାପ୍ତେ ସର୍ଵୌଷଧ୍ଯାଶ୍ରଯୋ ଽଚଲଃ ଜାତେ କାର୍ଯେ ତମ୍ ଆଦାଯ ହିମଵନ୍ତମ୍ ଅଥାଗମତ୍
ପୂର୍ବେ ଅନ୍ୟ କାମ ଆସିଥିଲାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଔଷଧର ଆଶ୍ରୟ ଥିବା ଏହି ପାହାଡ଼, ଆବଶ୍ୟକ ହେଲାପରେ ସେ ହିମବତ୍କୁ ଆଣିଥିଲେ।
ଵିଶଲ୍ଯକରଣୀ ଚେତି ମୃତସଂଜୀଵନୀତି ଚ ତଦାନୀଯ ମହାବୁଦ୍ଧୀ ରାମାଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣେ
ମହାବୁଦ୍ଧି ହନୁମାନ, ରାମଙ୍କ ପାଇଁ, ଯେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟ କ୍ଲିଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଭିଶଳ୍ୟକରଣୀ ଓ ମୃତସଂଜୀବନୀ ଔଷଧ ଆଣିଥିଲେ।
ନିଵେଦଯିତ୍ଵା ତତ୍ ସାଧ୍ଯଂ ତସ୍ମିନ୍ ଵୃତ୍ତେ ସମାଗତଃ ପୁନର୍ ଗିରିଂ ସମାଦାଯ ଆଗଚ୍ଛଦ୍ ଦେଵପର୍ଵତମ୍
ସେ କାମ ସଫଳ କରି ଏହା ଜଣାଇ, ଘଟଣା ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ପୁନଃ ପାହାଡ଼କୁ ନେଇ ଦେବପର୍ବତକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତାମ୍ ଆନୀଯାସ୍ଯ ହୃଦଯେ ନିଵେଶଯ ହରିଂ ସ୍ମରନ୍ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅଯଂ ସର୍ଵମ୍ ଅପେକ୍ଷିତମ୍ ଉଦାରଧୀଃ
ସେ ଔଷଧ ଆଣି, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ରଖ, ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି; ତାପରେ ଏହି ଉଦାରମନ ଲୋକ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ପାଇବେ।
ଗଚ୍ଛତସ୍ ତସ୍ଯ ଵେଗେନ ଵିଶଲ୍ଯକରଣୀ ପୁନଃ ଅପତଦ୍ ଗୌତମୀତୀରେ ଯତ୍ର ଯୋଗେଶ୍ଵରୋ ହରିଃ
ସେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଭିଶଳ୍ୟକରଣୀ ପୁନଃ ଗୌତମୀ ତୀରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଯେଉଁଠି ଯୋଗେଶ୍ୱର ହରି ଅଛନ୍ତି।
ତାମ୍ ଓଷଧୀଂ ମମ ପିତର୍ ଦର୍ଶଯାଶୁ ଵିଲମ୍ବ ମା ପରାର୍ତିଶମନାଦ୍ ଅନ୍ଯଚ୍ ଛ୍ରେଯୋ ନ ଭୁଵନତ୍ରଯେ
ସେ ଔଷଧ ଶୀଘ୍ର ମୋର ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖା, ବିଳମ୍ବ କରିନାହିଁ; ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାଠାରୁ ତିନି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉତ୍ତମ କାମ ନାହିଁ।
ଵିଭୀଷଣସ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତାଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅଦର୍ଶଯତ୍ ଇଷେ ତ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଶାଖାଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ତତ୍ସୁତଃ ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ଚାପି ଵୈ ପ୍ରୀତ୍ଯା ସନ୍ତଃ ପରହିତେ ରତାଃ
ଭିଭୀଷଣ 'ଏମିତି ହେଉ' କହି, ଏହା ପୁଅକୁ ଦେଖାଇଲେ; 'ନେଇଯା' କହି, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସେ ଗଛର ଏକ ଶାଖା କାଟିଲେ; ବ୍ୟାପାରୀପାଇଁ ପ୍ରେମରେ, ସଦ୍ଗୁଣୀ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲିନ ଲୋକ ଏହି କାମ କଲେ।
ଯତ୍ରାପତନ୍ ନଗେ ଚାସ୍ମିନ୍ ସ ଵୃକ୍ଷସ୍ ତୁ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ତସ୍ଯ ଶାଖାଂ ସମାଦାଯ ହୃଦଯେ ଽସ୍ଯ ନିଵେଶଯ ତତ୍ସ୍ପୃଷ୍ଟମାତ୍ର ଏଵାସୌ ସ୍ଵକଂ ରୂପମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଗଛ ପାହାଡ଼ରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ତାହାର ଏକ ଶାଖା ନେଇ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ରଖ; ଏହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସହିତ, ସେ ନିଜ ଆକୃତି ପୁନଃ ପାଇଯିବେ।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପିତୁର୍ ଵାକ୍ଯଂ ଵୈଭୀଷଣିର୍ ଉଦାରଧୀଃ ତଥା ଚକାର ଵୈ ସମ୍ଯକ୍ କାଷ୍ଠଖଣ୍ଡଂ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଉଦାରମନ ବୈଭୀଷଣି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଏହି କାମ କଲେ ଓ କାଷ୍ଠ ଖଣ୍ଡକୁ ଯଥାଯଥା ରଖିଲେ।
ହୃଦଯେ ସ ତୁ ଵୈଶ୍ଯୋ ଽପି ସଚକ୍ଷୁଃ ସକରୋ ଽଭଵତ୍ ମଣିମନ୍ତ୍ରୌଷଧୀନାଂ ହି ଵୀର୍ଯଂ କୋ ଽପି ନ ବୁଧ୍ଯତେ
ତାପରେ ବ୍ୟାପାରୀ ଦୃଷ୍ଟି ପୁନଃ ପାଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ରତ୍ନ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧର ଶକ୍ତି କେହି ସହଜରେ ବୁଝିପାରିନାହିଁ।
ତଦ୍ ଏଵ କାଷ୍ଠମ୍ ଆଦାଯ ଧର୍ମମ୍ ଏଵାନୁସଂସ୍ମରନ୍ ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ଗୌତମୀଂ ଗଙ୍ଗାଂ ତଥା ଯୋଗେଶ୍ଵରଂ ହରିମ୍
ସେହି କାଷ୍ଠ ନେଇ, କେବଳ ଧର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଯୋଗେଶ୍ୱର ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ନମସ୍କୃତ୍ଵା ପୁନର୍ ଅଗାତ୍ କାଷ୍ଠଖଣ୍ଡେନ ଵୈଶ୍ଯକଃ ପରିଭ୍ରମନ୍ ନୃପପୁରଂ ମହାପୁରମ୍ ଇତି ଶ୍ରୁତମ୍
ନମସ୍କାର କରି, ବ୍ୟାପାରୀ ପୁନଃ କାଷ୍ଠ ଖଣ୍ଡ ସହ ଚାଲିଗଲେ, ମହାପୁର ନାମରେ ପରିଚିତ ରାଜଧାନୀ ଭିତରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ମହାରାଜ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ ତତ୍ର ରାଜା ମହାବଲଃ ତସ୍ଯ ନାସ୍ତି ସୁତଃ କଶ୍ଚିତ୍ ପୁତ୍ରିକା ନଷ୍ଟଲୋଚନା
ଏଠାରେ ମହାବଳଶାଳୀ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ମହାରାଜା ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲା। ସେଠି ତାଙ୍କର କୌଣସି ପୁଅ ନଥିଲେ, କେବଳ ଏକ ଝିଅ ଥିଲେ, ଯାହାର ଦୃଷ୍ଟି ହରାଇଯାଇଥିଲା।
ସୈଵ ତସ୍ଯ ସୁତା ପୁତ୍ରସ୍ ତସ୍ଯାପି ଵ୍ରତମ୍ ଈଦୃଶମ୍ ଦେଵୋ ଵା ଦାନଵୋ ଵାପି ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଭଵେତ୍
ସେ ଝିଅ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସନ୍ତାନ। ସେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଏକ ବ୍ରତ ଧରିଥିଲେ—ଦେବ, ଦାନବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଯେ କେହି ହେଉନାହିଁ—
ଵୈଶ୍ଯୋ ଵା ଶୂଦ୍ରଯୋନିର୍ ଵା ସଗୁଣୋ ନିର୍ଗୁଣୋ ଽପି ଵା ତସ୍ମୈ ଦେଯା ଇଯଂ ପୁତ୍ରୀ ଯୋ ନେତ୍ରେ ଆହରିଷ୍ଯତି
ବାଣିଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମର, ଗୁଣବାନ କିମ୍ବା ନିର୍ଗୁଣ, ଯିଏ ମୋର ଦୃଷ୍ଟି ଫେରାଇଦେବେ, ସେଠିକୁ ଏହି ଝିଅକୁ ଦେଇଦେବି।
ରାଜ୍ଯେନ ସହ ଦେଯେଯମ୍ ଇତି ରାଜା ହ୍ଯ୍ ଅଘୋଷଯତ୍ ଅହର୍ନିଶମ୍ ଅସୌ ଵୈଶ୍ଯଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଘୋଷମ୍ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍
ରାଜା ଘୋଷଣା କଲେ ଯେ, ଝିଅ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି। ଦିନ ରାତି ଏହି ଘୋଷଣା ଶୁଣି ଏକ ବାଣିଜ୍ୟ ଲୋକ କହିଲେ—
ଅହଂ ନେତ୍ରେ ଆହରିଷ୍ଯେ ରାଜପୁତ୍ର୍ଯା ଅସଂଶଯମ୍
ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଫେରାଇଦେବି।
ତଂ ଵୈଶ୍ଯଂ ତରସାଦାଯ ମହାରାଜ୍ଞେ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ତତ୍କାଷ୍ଠସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ ସନେତ୍ରାଭୂନ୍ ନୃପାତ୍ମଜା
ସେ ବାଣିଜ୍ୟକୁ ତୁରନ୍ତ ଧରି ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବାଗଲା। ଏକ କାଠର ଛୁଆଁ ମାତ୍ରରେ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଫେରିଗଲା।
ତତଃ ସଵିସ୍ମଯୋ ରାଜା କୋ ଭଵାନ୍ ଇତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ଵୈଶ୍ଯୋ ରାଜ୍ଞେ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ନ୍ଯଵେଦଯଦ୍ ଅଶେଷତଃ
ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ?' ବାଣିଜ୍ୟ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ରାଜାଙ୍କୁ ଖୋଲାସା କରି କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପ୍ରସାଦେନ ଧର୍ମସ୍ଯ ତପସସ୍ ତଥା ଦାନପ୍ରଭାଵାଦ୍ ଯଜ୍ଞୈଶ୍ ଚ ଵିଵିଧୈର୍ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ ଦିଵ୍ଯୌଷଧିପ୍ରଭାଵେନ ମମ ସାମର୍ଥ୍ଯମ୍ ଈଦୃଶମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର କୃପା, ଧର୍ମ, ତପସ୍ୟା, ଦାନର ଶକ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ்ଯଜ୍ଞ ଓ ଦେବୀ ଔଷଧର ପ୍ରଭାବରେ ମୋତେ ଏହି ଶକ୍ତି ମିଳିଛି।
ଏତଦ୍ ଵୈଶ୍ଯଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମିତୋ ଽଭୂନ୍ ମହୀପତିଃ
ବାଣିଜ୍ୟଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଅହୋ ମହାନୁଭାଵୋ ଽଯଂ ପ୍ରାଯୋ ଵୃନ୍ଦାରକୋ ଭଵେତ୍ ଅନ୍ଯଥୈତାଦୃଗ୍ ଅନ୍ଯସ୍ଯ ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ଦୃଶ୍ଯତେ କଥମ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଅସ୍ମୈ ତୁ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯେ ରାଜ୍ଯପୂର୍ଵିକାମ୍
ହେ ଭଗବାନ, ଏଠି ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ! ନିଶ୍ଚୟ ଏ ଦେବତା ହେବେ, ନାହିଁଲେ ଅନ୍ୟ କାହାରେ ଏଭଳି ଶକ୍ତି କେମିତି ଦେଖାଯିବ? ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋର ଝିଅ ଓ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଦେବି।
ଇତି ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ମନସି କନ୍ଯାଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଦତ୍ତଵାନ୍ ଵିହାରାର୍ଥଂ ଗତଃ ସ୍ଵୈରଂ ପରଂ ଖେଦମ୍ ଉପାଗତଃ
ଏଭଳି ଭାବି ରାଜା ଝିଅ ଓ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଦେଲେ। ପରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବିହାର କରିବାକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ଶୀଘ୍ର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ନ ମିତ୍ରେଣ ଵିନା ରାଜ୍ଯଂ ନ ମିତ୍ରେଣ ଵିନା ସୁଖମ୍ ତମ୍ ଏଵ ସତତଂ ଵିପ୍ରଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ ଵୈଶ୍ଯନନ୍ଦନଃ
ବନ୍ଧୁ ବିନା ରାଜ୍ୟ ନାହିଁ, ବନ୍ଧୁ ବିନା ସୁଖ ମିଳେନାହିଁ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସଦା ଚିନ୍ତା କରି ବାଣିଜ୍ୟପୁତ୍ର ଏକାକି ହେଇପଡ଼ିଲେ।