ଗତଂ ଧନଂ କରୌ ଛିନ୍ନାଵ୍ ଅଵଶିଷ୍ଟୋ ଶୁଭିର୍ ଭଵାନ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅନ୍ଯଥା ଯଦି ବ୍ରୂଷ ଆହରିଷ୍ଯେ ଽସିନା ଶିରଃ
ତୁମର ଧନ ହରାଇଗଲା, ହାତ କାଟିଦେଇଛି, ଏବେ ତୁମେ କେବଳ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଅଛ। ଯଦି ତୁମେ ଅନ୍ୟ କିଛି କହିବା, ମୁଁ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ କଟିଦେବି।
ଵିହସ୍ଯ ପୁନର୍ ଆହେଦଂ ଵୈଶ୍ଯୋ ଗୌତମମ୍ ଅଞ୍ଜସା
ବଣି ହସି ଏବଂ ସରଳ ଭାବରେ ଗୌତମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଧର୍ମମ୍ ଏଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ ଚ ଗୁରୂନ୍ ଦେଵାନ୍ ଵେଦାନ୍ ଧର୍ମଂ ଜନାର୍ଦନମ୍
ମୁଁ ଧର୍ମକୁ ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଭାବରେ ଗଣାଏ; ତୁମେ ଯେପରି ଚାହୁଁ, ସେପରି କର। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁରୁ, ଦେବତା, ବେଦ, ଧର୍ମ, ଜନାର୍ଦନ—ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେ।
ଯସ୍ ତୁ ନିନ୍ଦଯତେ ପାପୋ ନାସୌ ସ୍ପୃଶ୍ଯୋ ଽଥ ପାପକୃତ୍ ଉପେକ୍ଷଣୀଯୋ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଃ ପାପାତ୍ମା ଧର୍ମଦୂଷକଃ
ଯିଏ ଏମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ସେ ଅପରାଧୀ; ଏପରି ଦୁଷ୍ଟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦୁର୍ବୃତ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟମନ, ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା—ସେମାନେ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ତତଃ ପ୍ରାହ ସ କୋପେନ ଧର୍ମଂ ଯଦ୍ଯ୍ ଅନୁଶଂସସି ଆଵଯୋଃ ପ୍ରାଣଯୋର୍ ଅତ୍ର ପଣଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତି ଵୈ ମୁନେ
ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯଦି ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଶଂସା କର, ତେବେ ଆମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଏହି ପଣ ରଖିବା।' ମୁନି।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତେ ଗୌତମେନ ତଥେତ୍ଯ୍ ଆହ ଵଣିକ୍ ତଦା ପୁନର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଊଚତୁର୍ ଉଭୌ ଲୋକାଂଲ୍ ଲୋକାସ୍ ତଥୋଚିରେ
ଗୌତମ କହିବା ପରେ ବଣି 'ଠିକ ଅଛି' କହିଲେ। ପୁନଃ ଦୁଇଜଣେ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ନାନେ କଥା କହିଲେ, ଲୋକମାନେ ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଯୋଗେଶ୍ଵରସ୍ଯ ପୁରତୋ ଗୌତମ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ ତଂ ନିପାତ୍ଯ ଵିଶଂ ଵିପ୍ରଶ୍ ଚକ୍ଷୁର୍ ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ନାନେ, ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ତୀରରେ, ଗୌତମ ତାକୁ ଭୂମିରେ ପକାଇଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାର ଚକ୍ଷୁ କାଢିଦେଇ କହିଲେ।
ଗତୋ ଽସୀମାଂ ଦଶାଂ ଵୈଶ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମପ୍ରଶଂସଯା ଗତଂ ଧନଂ ଗତଂ ଚକ୍ଷୁଶ୍ ଛେଦିତୌ କରପଲ୍ଲଵୌ ପୃଷ୍ଟୋ ଽସି ମିତ୍ର ଗଚ୍ଛାମି ମୈଵଂ ବ୍ରୂଯାଃ କଥାନ୍ତରେ
ବଣି, ତୁମେ ସଦା ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କରି ଏହି ଦୁଃଖ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ; ଧନ ହରାଇଛ, ଚକ୍ଷୁ ନଷ୍ଟ, ହାତ କାଟିଦେଇଛି। ମିତ୍ର, ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଛି; ମୁଁ ଯାଉଛି। ଅନ୍ୟ କଥାରେ ଏଭଳି କଥା କହିନଥିବା।
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଯାତେ ଵୈଶ୍ଯୋ ଽସୌ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ଚେତସି ହା କଷ୍ଟଂ ମେ କିମ୍ ଅଭଵଦ୍ ଧର୍ମୈକମନସୋ ହରେ
ସେ ଯାଇଯିବା ପରେ ବଣି ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ହା, ମୋ ପାଇଁ କେତେ ଦୁଃଖ ଆସିଛି, ହରି, ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଏକମନ ରହିଛି।'
ସ କୁଣ୍ଡଲୋ ଵଣିକ୍ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନିର୍ଧନୋ ଗତବାହୁକଃ ଗତନେତ୍ରଃ ଶୁଚଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଧର୍ମମ୍ ଏଵାନୁସଂସ୍ମରନ୍
ସେ କୁଣ୍ଡଳ ବଣିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ଦରିଦ୍ର, ହାତ ନାହିଁ, ଚକ୍ଷୁ ନାହିଁ, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ, ତଥାପି ଧର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ବହୁଵିଧାଂ ଚିନ୍ତାଂ କୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଆସ୍ତେ ମହୀତଲେ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟୋ ଽଥ ନିରୁତ୍ସାହଃ ପତିତଃ ଶୋକସାଗରେ
ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ନିର୍ଜୀବ ଓ ନିରୁତ୍ସାହ ହୋଇ ରହିଛି, ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି।
ଦିନାଵସାନେ ଶର୍ଵର୍ଯାମ୍ ଉଦିତେ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲେ ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତତ୍ରାଯାତି ଵିଭୀଷଣଃ
ଦିନ ଶେଷ ହେବାବେଳେ, ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେଲାପରେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ, ଭିଭୀଷଣ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ।
ସ ତୁ ଯୋଗେଶ୍ଵରଂ ଦେଵଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ଗୌତମୀଂ ଗଙ୍ଗାଂ ସପୁତ୍ରୋ ରାକ୍ଷସୈର୍ ଵୃତଃ
ଯଥାବିଧି ଯୋଗେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଭିଭୀଷଣ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘିରି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଵିଭୀଷଣସ୍ଯ ହି ସୁତୋ ଵିଭୀଷଣ ଇଵାପରଃ ଵୈଭୀଷଣିର୍ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ ତମ୍ ଅପଶ୍ଯଦ୍ ଉଵାଚ ହ
ଭିଭୀଷଣଙ୍କ ପୁଅ, ଭିଭୀଷଣଙ୍କ ପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଭିଭୀଷଣ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ନାମ 'ବୈଭୀଷଣି', ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଓ କହିଲେ।
ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ସ ଧର୍ମଵିତ୍ ପିତ୍ରେ ନିଵେଦଯାମ୍ ଆସ ଲଙ୍କେଶାଯ ମହାତ୍ମନେ ସ ତୁ ଲଙ୍କେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରାହ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଗୁଣାକରମ୍
ବ୍ୟାପାରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯେଉଁଠି ଘଟିଥିଲା, ଧର୍ମଜ୍ଞ ପୁଅ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କ ପିତା, ଲଙ୍କାର ମହାତ୍ମା ଲଙ୍କେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ; ଲଙ୍କେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ସଦ୍ଗୁଣୀ ପୁଅକୁ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମୋ ମମ ଗୁରୁସ୍ ତସ୍ଯ ମାନ୍ଯଃ ସଖା ମମ ହନୁମାନ୍ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତସ୍ ତେନାନୀତୋ ଗିରିର୍ ମହାନ୍
ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ ମୋର ଗୁରୁ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମାନିତ ମିତ୍ର ଓ ମୋର ମିତ୍ର ହନୁମାନ, ଯେଉଁଠି ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ଏହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଆଣିଥିଲେ।
ପୁରା କାର୍ଯାନ୍ତରେ ପ୍ରାପ୍ତେ ସର୍ଵୌଷଧ୍ଯାଶ୍ରଯୋ ଽଚଲଃ ଜାତେ କାର୍ଯେ ତମ୍ ଆଦାଯ ହିମଵନ୍ତମ୍ ଅଥାଗମତ୍
ପୂର୍ବେ ଅନ୍ୟ କାମ ଆସିଥିଲାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଔଷଧର ଆଶ୍ରୟ ଥିବା ଏହି ପାହାଡ଼, ଆବଶ୍ୟକ ହେଲାପରେ ସେ ହିମବତ୍କୁ ଆଣିଥିଲେ।
ଵିଶଲ୍ଯକରଣୀ ଚେତି ମୃତସଂଜୀଵନୀତି ଚ ତଦାନୀଯ ମହାବୁଦ୍ଧୀ ରାମାଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣେ
ମହାବୁଦ୍ଧି ହନୁମାନ, ରାମଙ୍କ ପାଇଁ, ଯେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟ କ୍ଲିଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଭିଶଳ୍ୟକରଣୀ ଓ ମୃତସଂଜୀବନୀ ଔଷଧ ଆଣିଥିଲେ।
ନିଵେଦଯିତ୍ଵା ତତ୍ ସାଧ୍ଯଂ ତସ୍ମିନ୍ ଵୃତ୍ତେ ସମାଗତଃ ପୁନର୍ ଗିରିଂ ସମାଦାଯ ଆଗଚ୍ଛଦ୍ ଦେଵପର୍ଵତମ୍
ସେ କାମ ସଫଳ କରି ଏହା ଜଣାଇ, ଘଟଣା ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ପୁନଃ ପାହାଡ଼କୁ ନେଇ ଦେବପର୍ବତକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତାମ୍ ଆନୀଯାସ୍ଯ ହୃଦଯେ ନିଵେଶଯ ହରିଂ ସ୍ମରନ୍ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅଯଂ ସର୍ଵମ୍ ଅପେକ୍ଷିତମ୍ ଉଦାରଧୀଃ
ସେ ଔଷଧ ଆଣି, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ରଖ, ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି; ତାପରେ ଏହି ଉଦାରମନ ଲୋକ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ପାଇବେ।
ଗଚ୍ଛତସ୍ ତସ୍ଯ ଵେଗେନ ଵିଶଲ୍ଯକରଣୀ ପୁନଃ ଅପତଦ୍ ଗୌତମୀତୀରେ ଯତ୍ର ଯୋଗେଶ୍ଵରୋ ହରିଃ
ସେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଭିଶଳ୍ୟକରଣୀ ପୁନଃ ଗୌତମୀ ତୀରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଯେଉଁଠି ଯୋଗେଶ୍ୱର ହରି ଅଛନ୍ତି।
ତାମ୍ ଓଷଧୀଂ ମମ ପିତର୍ ଦର୍ଶଯାଶୁ ଵିଲମ୍ବ ମା ପରାର୍ତିଶମନାଦ୍ ଅନ୍ଯଚ୍ ଛ୍ରେଯୋ ନ ଭୁଵନତ୍ରଯେ
ସେ ଔଷଧ ଶୀଘ୍ର ମୋର ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖା, ବିଳମ୍ବ କରିନାହିଁ; ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାଠାରୁ ତିନି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉତ୍ତମ କାମ ନାହିଁ।
ଵିଭୀଷଣସ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତାଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅଦର୍ଶଯତ୍ ଇଷେ ତ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଶାଖାଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ତତ୍ସୁତଃ ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ଚାପି ଵୈ ପ୍ରୀତ୍ଯା ସନ୍ତଃ ପରହିତେ ରତାଃ
ଭିଭୀଷଣ 'ଏମିତି ହେଉ' କହି, ଏହା ପୁଅକୁ ଦେଖାଇଲେ; 'ନେଇଯା' କହି, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସେ ଗଛର ଏକ ଶାଖା କାଟିଲେ; ବ୍ୟାପାରୀପାଇଁ ପ୍ରେମରେ, ସଦ୍ଗୁଣୀ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲିନ ଲୋକ ଏହି କାମ କଲେ।
ଯତ୍ରାପତନ୍ ନଗେ ଚାସ୍ମିନ୍ ସ ଵୃକ୍ଷସ୍ ତୁ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ତସ୍ଯ ଶାଖାଂ ସମାଦାଯ ହୃଦଯେ ଽସ୍ଯ ନିଵେଶଯ ତତ୍ସ୍ପୃଷ୍ଟମାତ୍ର ଏଵାସୌ ସ୍ଵକଂ ରୂପମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଗଛ ପାହାଡ଼ରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ତାହାର ଏକ ଶାଖା ନେଇ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ରଖ; ଏହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସହିତ, ସେ ନିଜ ଆକୃତି ପୁନଃ ପାଇଯିବେ।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପିତୁର୍ ଵାକ୍ଯଂ ଵୈଭୀଷଣିର୍ ଉଦାରଧୀଃ ତଥା ଚକାର ଵୈ ସମ୍ଯକ୍ କାଷ୍ଠଖଣ୍ଡଂ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଉଦାରମନ ବୈଭୀଷଣି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଏହି କାମ କଲେ ଓ କାଷ୍ଠ ଖଣ୍ଡକୁ ଯଥାଯଥା ରଖିଲେ।
ହୃଦଯେ ସ ତୁ ଵୈଶ୍ଯୋ ଽପି ସଚକ୍ଷୁଃ ସକରୋ ଽଭଵତ୍ ମଣିମନ୍ତ୍ରୌଷଧୀନାଂ ହି ଵୀର୍ଯଂ କୋ ଽପି ନ ବୁଧ୍ଯତେ
ତାପରେ ବ୍ୟାପାରୀ ଦୃଷ୍ଟି ପୁନଃ ପାଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ରତ୍ନ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧର ଶକ୍ତି କେହି ସହଜରେ ବୁଝିପାରିନାହିଁ।
ତଦ୍ ଏଵ କାଷ୍ଠମ୍ ଆଦାଯ ଧର୍ମମ୍ ଏଵାନୁସଂସ୍ମରନ୍ ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ଗୌତମୀଂ ଗଙ୍ଗାଂ ତଥା ଯୋଗେଶ୍ଵରଂ ହରିମ୍
ସେହି କାଷ୍ଠ ନେଇ, କେବଳ ଧର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଯୋଗେଶ୍ୱର ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ନମସ୍କୃତ୍ଵା ପୁନର୍ ଅଗାତ୍ କାଷ୍ଠଖଣ୍ଡେନ ଵୈଶ୍ଯକଃ ପରିଭ୍ରମନ୍ ନୃପପୁରଂ ମହାପୁରମ୍ ଇତି ଶ୍ରୁତମ୍
ନମସ୍କାର କରି, ବ୍ୟାପାରୀ ପୁନଃ କାଷ୍ଠ ଖଣ୍ଡ ସହ ଚାଲିଗଲେ, ମହାପୁର ନାମରେ ପରିଚିତ ରାଜଧାନୀ ଭିତରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ମହାରାଜ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ ତତ୍ର ରାଜା ମହାବଲଃ ତସ୍ଯ ନାସ୍ତି ସୁତଃ କଶ୍ଚିତ୍ ପୁତ୍ରିକା ନଷ୍ଟଲୋଚନା
ଏଠାରେ ମହାବଳଶାଳୀ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ମହାରାଜା ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲା। ସେଠି ତାଙ୍କର କୌଣସି ପୁଅ ନଥିଲେ, କେବଳ ଏକ ଝିଅ ଥିଲେ, ଯାହାର ଦୃଷ୍ଟି ହରାଇଯାଇଥିଲା।
ସୈଵ ତସ୍ଯ ସୁତା ପୁତ୍ରସ୍ ତସ୍ଯାପି ଵ୍ରତମ୍ ଈଦୃଶମ୍ ଦେଵୋ ଵା ଦାନଵୋ ଵାପି ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଭଵେତ୍
ସେ ଝିଅ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସନ୍ତାନ। ସେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଏକ ବ୍ରତ ଧରିଥିଲେ—ଦେବ, ଦାନବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଯେ କେହି ହେଉନାହିଁ—