ଜିତଂ ମଯା ଧନଂ ଵୈଶ୍ଯ ନିର୍ଲଜ୍ଜଃ କିଂ ନୁ ଭାଷସେ ମଯୈଵ ଵିଜିତୋ ଧର୍ମୋ ଯଥେଷ୍ଟଚରଣାତ୍ମନା
'ମୁଁ ବଣିକର ଧନ ଜିତିଛି; ନିର୍ଲଜ୍ଜ ହୋଇ କିପରି କହୁଛ? ମୋ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଜିତାଯାଇଛି, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି।'
ତଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୈଶ୍ଯଃ ସସ୍ମିତ ଊଚିଵାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବଣିକ ହସି କହିଲେ।
ପୁଲାକା ଇଵ ଧାନ୍ଯେଷୁ ପୁତ୍ତିକା ଇଵ ପକ୍ଷିଷୁ ତଥୈଵ ତାନ୍ ସଖେ ମନ୍ଯେ ଯେଷାଂ ଧର୍ମୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଧାନର ମଧ୍ୟରେ ଚିପି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଟ ଯେପରି, ତେଣୁ ମୋ ସହଯୋଗୀ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମନେ ଧର୍ମ ନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅନାବଶ୍ୟକ।
ଚତୁର୍ଣାଂ ପୁରୁଷାର୍ଥାନାଂ ଧର୍ମଃ ପ୍ରଥମ ଉଚ୍ଯତେ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଅର୍ଥଶ୍ ଚ କାମଶ୍ ଚ ସ ଧର୍ମୋ ମଯି ତିଷ୍ଠତି କଥଂ ବ୍ରୂଷେ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଯା ଵିଜିତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଦଃ
ମାନବ ଜୀବନର ଚାରିଟି ଲକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ପ୍ରଥମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ପରେ ଧନ ଓ ଇଚ୍ଛା ଆସେ। ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମ ମୋ ସହ ଅଛି, ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କିପରି କହିପାରିବା ଯେ ମୁଁ ଜିତିଛି?
ଦ୍ଵିଜୋ ଵୈଶ୍ଯଂ ପୁନଃ ପ୍ରାହ ହସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଜାଯତାଂ ପଣଃ ତଥେତି ମନ୍ଯତେ ଵୈଶ୍ଯସ୍ ତୌ ଗତ୍ଵା ପୁନର୍ ଊଚତୁଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହାପରେ ବଣିକୁ କହିଲେ, 'ଆମେ ହାତରେ ଏହି ପଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା।' ବଣି ଏହାକୁ ମନେ ରଖିଲେ, ଦୁଇଜଣେ ଏକସাথে ଯାଇ ଆଉଥରେ କଥା କହିଲେ।
ପୂର୍ଵଵଲ୍ ଲୌକିକାନ୍ ଗତ୍ଵା ଜିତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଦ୍ଵିଜଃ କରୌ ଛିତ୍ତ୍ଵା ତତଃ ପ୍ରାହ କଥଂ ଧର୍ମଂ ତୁ ମନ୍ଯସେ ଆକ୍ଷିପ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣେନୈଵଂ ଵୈଶ୍ଯୋ ଵଚନମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଜିତିଛି।' ତାପରେ ହାତ କାଟିଦେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, 'ତୁମେ ଧର୍ମକୁ କିପରି ଦେଖୁଛ?' ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ବଣି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଧର୍ମମ୍ ଏଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ପ୍ରାଣୈଃ କଣ୍ଠଗତୈର୍ ଅପି ମାତା ପିତା ସୁହୃଦ୍ ବନ୍ଧୁର୍ ଧର୍ମ ଏଵ ଶରୀରିଣାମ୍
ମୁଁ ଧର୍ମକୁ ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଭାବରେ ଗଣାଏ, ଏଯାଁ ଜୀବନ ଗଳାରେ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ମା, ବାପା, ବନ୍ଧୁ, ସହଯୋଗୀ—ସରିର ଧାରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ହିଁ ସତ୍ୟ ସାଥୀ।
ଏଵଂ ଵିଵଦମାନୌ ତାଵ୍ ଅର୍ଥଵାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଽଭଵତ୍ ଵିମୁକ୍ତୋ ଵୈଶ୍ଯକସ୍ ତତ୍ର ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଚ ଧନେନ ଚ
ଏଭଳି ବିବାଦ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧନୀ ହେଲେ, ଅପରେ ବଣି ହାତ ଓ ଧନ ହରାଇ ଦୁଃଖୀ ହେଲେ।
ଏଵଂ ଭ୍ରମନ୍ତୌ ସଂପ୍ରାପ୍ତୌ ଗଙ୍ଗାଂ ଯୋଗେଶ୍ଵରଂ ହରିମ୍ ଯଦୃଚ୍ଛଯା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମିଥସ୍ ତାଵ୍ ଊଚତୁଃ ପୁନଃ
ଏଭଳି ଭ୍ରମଣ କରି କରି ଦୁଇଜଣେ ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ, ଯୋଗେଶ୍ୱର ହରିଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସଂଯୋଗରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇଜଣେ ଆଉଥରେ ଏକାଉଁ କଥା କହିଲେ।
ଵୈଶ୍ଯୋ ଗଙ୍ଗାଂ ତୁ ଯୋଗେଶଂ ଧର୍ମମ୍ ଏଵ ପ୍ରଶଂସତି ଅତିକୋପାଦ୍ ଦ୍ଵିଜୋ ଵୈଶ୍ଯମ୍ ଆକ୍ଷିପନ୍ ପୁନର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ବଣି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ନାନେ କେବଳ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତି କ୍ରୋଧରେ ବଣିକୁ ଦୁଷ୍ଟ କହି ଆଉଥରେ କଥା କହିଲେ।
ଗତଂ ଧନଂ କରୌ ଛିନ୍ନାଵ୍ ଅଵଶିଷ୍ଟୋ ଶୁଭିର୍ ଭଵାନ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅନ୍ଯଥା ଯଦି ବ୍ରୂଷ ଆହରିଷ୍ଯେ ଽସିନା ଶିରଃ
ତୁମର ଧନ ହରାଇଗଲା, ହାତ କାଟିଦେଇଛି, ଏବେ ତୁମେ କେବଳ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଅଛ। ଯଦି ତୁମେ ଅନ୍ୟ କିଛି କହିବା, ମୁଁ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ କଟିଦେବି।
ଵିହସ୍ଯ ପୁନର୍ ଆହେଦଂ ଵୈଶ୍ଯୋ ଗୌତମମ୍ ଅଞ୍ଜସା
ବଣି ହସି ଏବଂ ସରଳ ଭାବରେ ଗୌତମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଧର୍ମମ୍ ଏଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ ଚ ଗୁରୂନ୍ ଦେଵାନ୍ ଵେଦାନ୍ ଧର୍ମଂ ଜନାର୍ଦନମ୍
ମୁଁ ଧର୍ମକୁ ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଭାବରେ ଗଣାଏ; ତୁମେ ଯେପରି ଚାହୁଁ, ସେପରି କର। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁରୁ, ଦେବତା, ବେଦ, ଧର୍ମ, ଜନାର୍ଦନ—ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେ।
ଯସ୍ ତୁ ନିନ୍ଦଯତେ ପାପୋ ନାସୌ ସ୍ପୃଶ୍ଯୋ ଽଥ ପାପକୃତ୍ ଉପେକ୍ଷଣୀଯୋ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଃ ପାପାତ୍ମା ଧର୍ମଦୂଷକଃ
ଯିଏ ଏମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ସେ ଅପରାଧୀ; ଏପରି ଦୁଷ୍ଟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦୁର୍ବୃତ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟମନ, ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା—ସେମାନେ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ତତଃ ପ୍ରାହ ସ କୋପେନ ଧର୍ମଂ ଯଦ୍ଯ୍ ଅନୁଶଂସସି ଆଵଯୋଃ ପ୍ରାଣଯୋର୍ ଅତ୍ର ପଣଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତି ଵୈ ମୁନେ
ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯଦି ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଶଂସା କର, ତେବେ ଆମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଏହି ପଣ ରଖିବା।' ମୁନି।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତେ ଗୌତମେନ ତଥେତ୍ଯ୍ ଆହ ଵଣିକ୍ ତଦା ପୁନର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଊଚତୁର୍ ଉଭୌ ଲୋକାଂଲ୍ ଲୋକାସ୍ ତଥୋଚିରେ
ଗୌତମ କହିବା ପରେ ବଣି 'ଠିକ ଅଛି' କହିଲେ। ପୁନଃ ଦୁଇଜଣେ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ନାନେ କଥା କହିଲେ, ଲୋକମାନେ ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଯୋଗେଶ୍ଵରସ୍ଯ ପୁରତୋ ଗୌତମ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ ତଂ ନିପାତ୍ଯ ଵିଶଂ ଵିପ୍ରଶ୍ ଚକ୍ଷୁର୍ ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ନାନେ, ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ତୀରରେ, ଗୌତମ ତାକୁ ଭୂମିରେ ପକାଇଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାର ଚକ୍ଷୁ କାଢିଦେଇ କହିଲେ।
ଗତୋ ଽସୀମାଂ ଦଶାଂ ଵୈଶ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମପ୍ରଶଂସଯା ଗତଂ ଧନଂ ଗତଂ ଚକ୍ଷୁଶ୍ ଛେଦିତୌ କରପଲ୍ଲଵୌ ପୃଷ୍ଟୋ ଽସି ମିତ୍ର ଗଚ୍ଛାମି ମୈଵଂ ବ୍ରୂଯାଃ କଥାନ୍ତରେ
ବଣି, ତୁମେ ସଦା ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କରି ଏହି ଦୁଃଖ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ; ଧନ ହରାଇଛ, ଚକ୍ଷୁ ନଷ୍ଟ, ହାତ କାଟିଦେଇଛି। ମିତ୍ର, ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଛି; ମୁଁ ଯାଉଛି। ଅନ୍ୟ କଥାରେ ଏଭଳି କଥା କହିନଥିବା।
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଯାତେ ଵୈଶ୍ଯୋ ଽସୌ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ଚେତସି ହା କଷ୍ଟଂ ମେ କିମ୍ ଅଭଵଦ୍ ଧର୍ମୈକମନସୋ ହରେ
ସେ ଯାଇଯିବା ପରେ ବଣି ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ହା, ମୋ ପାଇଁ କେତେ ଦୁଃଖ ଆସିଛି, ହରି, ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଏକମନ ରହିଛି।'
ସ କୁଣ୍ଡଲୋ ଵଣିକ୍ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନିର୍ଧନୋ ଗତବାହୁକଃ ଗତନେତ୍ରଃ ଶୁଚଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଧର୍ମମ୍ ଏଵାନୁସଂସ୍ମରନ୍
ସେ କୁଣ୍ଡଳ ବଣିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ଦରିଦ୍ର, ହାତ ନାହିଁ, ଚକ୍ଷୁ ନାହିଁ, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ, ତଥାପି ଧର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ବହୁଵିଧାଂ ଚିନ୍ତାଂ କୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଆସ୍ତେ ମହୀତଲେ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟୋ ଽଥ ନିରୁତ୍ସାହଃ ପତିତଃ ଶୋକସାଗରେ
ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ନିର୍ଜୀବ ଓ ନିରୁତ୍ସାହ ହୋଇ ରହିଛି, ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି।
ଦିନାଵସାନେ ଶର୍ଵର୍ଯାମ୍ ଉଦିତେ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲେ ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତତ୍ରାଯାତି ଵିଭୀଷଣଃ
ଦିନ ଶେଷ ହେବାବେଳେ, ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେଲାପରେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ, ଭିଭୀଷଣ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ।
ସ ତୁ ଯୋଗେଶ୍ଵରଂ ଦେଵଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ଗୌତମୀଂ ଗଙ୍ଗାଂ ସପୁତ୍ରୋ ରାକ୍ଷସୈର୍ ଵୃତଃ
ଯଥାବିଧି ଯୋଗେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଭିଭୀଷଣ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘିରି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଵିଭୀଷଣସ୍ଯ ହି ସୁତୋ ଵିଭୀଷଣ ଇଵାପରଃ ଵୈଭୀଷଣିର୍ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ ତମ୍ ଅପଶ୍ଯଦ୍ ଉଵାଚ ହ
ଭିଭୀଷଣଙ୍କ ପୁଅ, ଭିଭୀଷଣଙ୍କ ପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଭିଭୀଷଣ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ନାମ 'ବୈଭୀଷଣି', ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଓ କହିଲେ।
ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ସ ଧର୍ମଵିତ୍ ପିତ୍ରେ ନିଵେଦଯାମ୍ ଆସ ଲଙ୍କେଶାଯ ମହାତ୍ମନେ ସ ତୁ ଲଙ୍କେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରାହ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଗୁଣାକରମ୍
ବ୍ୟାପାରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯେଉଁଠି ଘଟିଥିଲା, ଧର୍ମଜ୍ଞ ପୁଅ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କ ପିତା, ଲଙ୍କାର ମହାତ୍ମା ଲଙ୍କେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ; ଲଙ୍କେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ସଦ୍ଗୁଣୀ ପୁଅକୁ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମୋ ମମ ଗୁରୁସ୍ ତସ୍ଯ ମାନ୍ଯଃ ସଖା ମମ ହନୁମାନ୍ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତସ୍ ତେନାନୀତୋ ଗିରିର୍ ମହାନ୍
ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ ମୋର ଗୁରୁ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମାନିତ ମିତ୍ର ଓ ମୋର ମିତ୍ର ହନୁମାନ, ଯେଉଁଠି ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ଏହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଆଣିଥିଲେ।
ପୁରା କାର୍ଯାନ୍ତରେ ପ୍ରାପ୍ତେ ସର୍ଵୌଷଧ୍ଯାଶ୍ରଯୋ ଽଚଲଃ ଜାତେ କାର୍ଯେ ତମ୍ ଆଦାଯ ହିମଵନ୍ତମ୍ ଅଥାଗମତ୍
ପୂର୍ବେ ଅନ୍ୟ କାମ ଆସିଥିଲାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଔଷଧର ଆଶ୍ରୟ ଥିବା ଏହି ପାହାଡ଼, ଆବଶ୍ୟକ ହେଲାପରେ ସେ ହିମବତ୍କୁ ଆଣିଥିଲେ।
ଵିଶଲ୍ଯକରଣୀ ଚେତି ମୃତସଂଜୀଵନୀତି ଚ ତଦାନୀଯ ମହାବୁଦ୍ଧୀ ରାମାଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣେ
ମହାବୁଦ୍ଧି ହନୁମାନ, ରାମଙ୍କ ପାଇଁ, ଯେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟ କ୍ଲିଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଭିଶଳ୍ୟକରଣୀ ଓ ମୃତସଂଜୀବନୀ ଔଷଧ ଆଣିଥିଲେ।
ନିଵେଦଯିତ୍ଵା ତତ୍ ସାଧ୍ଯଂ ତସ୍ମିନ୍ ଵୃତ୍ତେ ସମାଗତଃ ପୁନର୍ ଗିରିଂ ସମାଦାଯ ଆଗଚ୍ଛଦ୍ ଦେଵପର୍ଵତମ୍
ସେ କାମ ସଫଳ କରି ଏହା ଜଣାଇ, ଘଟଣା ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ପୁନଃ ପାହାଡ଼କୁ ନେଇ ଦେବପର୍ବତକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତାମ୍ ଆନୀଯାସ୍ଯ ହୃଦଯେ ନିଵେଶଯ ହରିଂ ସ୍ମରନ୍ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅଯଂ ସର୍ଵମ୍ ଅପେକ୍ଷିତମ୍ ଉଦାରଧୀଃ
ସେ ଔଷଧ ଆଣି, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ରଖ, ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି; ତାପରେ ଏହି ଉଦାରମନ ଲୋକ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ପାଇବେ।