ସ୍ଵଯମ୍ ଆର୍ଜ୍ଯ ସୁତୋ ଵିତ୍ତଂ ପିତ୍ରେ ଦାସ୍ଯତି ବନ୍ଧଵେ ତଂ ତୁ ପୁତ୍ରଂ ଵିଜାନୀଯାଦ୍ ଇତରୋ ଯୋନିକୀଟକଃ
'ଯେଉଁ ପୁଅ ନିଜେ ଧନ ଉପାର୍ଜନ କରି ପିତା କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ହିଁ ସତ୍ୟ ପୁଅ; ଅନ୍ୟ ମାତ୍ର ଜନ୍ମର କୀଟ।'
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାଭିଲାଷିଣଃ ତଥେତି ମତ୍ଵା ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ରତ୍ନାନ୍ଯ୍ ଆଦାଯ ସତ୍ଵରଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଆଶାଭରା କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ସେଥିରେ ବିଶ୍ୱାସ କରି, ସେ ଶୀଘ୍ରତାରେ ତାଙ୍କର ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ନେଲା।
ଆତ୍ମକୀଯାନି ଵିତ୍ତାନି ଗୌତମାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ଧନେନୈତେନ ଦେଶାଂଶ୍ ଚ ପରିଭ୍ରମ୍ଯ ଯଥାସୁଖମ୍
ସେ ନିଜ ଧନ ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଲା, ଏହି ଧନରେ ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଅନେକ ଦେଶ ଭ୍ରମଣ କଲେ।
ଧନାନ୍ଯ୍ ଆଦାଯ ଵିତ୍ତାନି ପୁନର୍ ଏଷ୍ଯାମହେ ଗୃହମ୍ ସତ୍ଯମ୍ ଏଵ ଵଣିଗ୍ ଵକ୍ତି ସ ତୁ ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରତାରକଃ
'ଆମେ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ନେଇ ପୁନି ଘରକୁ ଫେରିବା।' ବ୍ୟାପାରୀ ସତ୍ୟ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚତୁର୍ ଥିଲେ।
ପାପାତ୍ମା ପାପଚିତ୍ତଂ ଚ ନ ବୁବୋଧ ଵଣିଗ୍ ଦ୍ଵିଜମ୍ ତୌ ପରସ୍ପରମ୍ ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ମାତାପିତ୍ରୋର୍ ଅଜାନତୋଃ
ପାପମନ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିବା ବଣିକ, ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେନି; ଦୁଇଜଣ, ଏକାପର ମାତାପିତା ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ କଥା କହିଲେ।
ଦେଶାଦ୍ ଦେଶାନ୍ତରଂ ଯାତୌ ଧନାର୍ଥଂ ତୌ ଵଣିଗ୍ଦ୍ଵିଜୌ ଵଣିଗ୍ଘସ୍ତସ୍ଥିତଂ ଵିତ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ହର୍ତୁମ୍ ଇଚ୍ଛତି
ବଣିକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧନ ଲାଗି ଏକ ଦେଶରୁ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯାଇଥିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବଣିକର ହାତରେ ଥିବା ଧନକୁ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ଯେନ କେନାପ୍ଯ୍ ଉପାଯେନ ତଦ୍ ଧନଂ ହି ସମାହରେ ଅହୋ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ରମ୍ଯାଣି ନଗରାଣି ସହସ୍ରଶଃ
ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ହେଉ, ମୁଁ ସେ ଧନକୁ ଏକତ୍ର କରିବି; ଆହା, ପୃଥିବୀରେ ହଜାର ହଜାର ସୁନ୍ଦର ସହର ଅଛି।
ଇଷ୍ଟପ୍ରଦାତ୍ର୍ଯଃ କାମସ୍ଯ ଦେଵତା ଇଵ ଯୋଷିତଃ ମନୋହରାସ୍ ତତ୍ର ତତ୍ର ସନ୍ତି କିଂ କ୍ରିଯତେ ମଯା
ସେଠାଏଠାଏ ମନୋହର ଜନନୀମାନେ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀମାନଙ୍କ ପରି, ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି—ମୁଁ କଣ କରିବି?
ଧନମ୍ ଆହୃତ୍ଯ ଯତ୍ନେନ ଯୋଷିଦ୍ଭ୍ଯୋ ଯଦି ଦୀଯତେ ଭୁଜ୍ଯନ୍ତେ ତାସ୍ ତତୋ ନିତ୍ଯଂ ସଫଲଂ ଜୀଵିତଂ ହି ତତ୍
ଯଦି ପ୍ରୟାସରେ ଧନ ଅନ୍ତେ, ଏହା ଜନନୀମାନେକୁ ଦିଆଯାଏ, ସେମାନେ ସେ ଧନକୁ ସଦା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏଭଳି ଜୀବନ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳଦାୟକ।
ନୃତ୍ଯଗୀତରତୋ ନିତ୍ଯଂ ପଣ୍ଯସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ ଅଲଂକୃତଃ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ କଥଂ ତୁ ତଦ୍ ଵିତ୍ତଂ ଵୈଶ୍ଯାନ୍ ମଦ୍ଧସ୍ତମ୍ ଆଗତମ୍
ପ୍ରତିଦିନ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇ, ବଣିକର ହାତକୁ ଆସିଥିବା ସେ ଧନକୁ କିପରି ଉପଭୋଗ କରିବି?
ଏଵଂ ଚିନ୍ତଯମାନୋ ଽସୌ ଗୌତମଃ ପ୍ରହସନ୍ନ୍ ଇଵ ମଣିକୁଣ୍ଡଲମ୍ ଆହେଦମ୍ ଅଧର୍ମାଦ୍ ଏଵ ଜନ୍ତଵଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଗୌତମ, ମଣିର କଣ୍ଠା ଲଗାଇ, ହସୁଥିବା ପରି କହିଲେ: 'ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉନ୍ନତି ପାନ୍ତି।'
ଵୃଦ୍ଧିଂ ସୁଖମ୍ ଅଭୀଷ୍ଟାନି ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ ଧର୍ମିଷ୍ଠାଃ ପ୍ରାଣିନୋ ଲୋକେ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଦୁଃଖଭାଗିନଃ
ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧି, ସୁଖ ଓ ଇଚ୍ଛିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ପାନ୍ତି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତଥାପି, ଏହି ଜଗତରେ ଧର୍ମିକମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଧର୍ମେଣ କିଂ ତେନ ଦୁଃଖୈକଫଲହେତୁନା
ଏହିପରି, ଦୁଃଖ ହିଁ ଫଳ ଦେଇଥିବା ଧର୍ମର କଣ ଉପଯୋଗ?
ନେତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ତତୋ ଵୈଶ୍ଯଃ ସୁଖଂ ଧର୍ମେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ପାପେ ଦୁଃଖଂ ଭଯଂ ଶୋକୋ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ କ୍ଲେଶ ଏଵ ଚ ଯତୋ ଧର୍ମସ୍ ତତୋ ମୁକ୍ତିଃ ସ୍ଵଧର୍ମଃ କିଂ ଵିନଶ୍ଯତି
ତେବେ ବଣିକ କହିଲେ, 'ନା, ସୁଖ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ; ପାପରେ ଦୁଃଖ, ଭୟ, ଶୋକ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ କଷ୍ଟ ଅଛି। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଅଛି, ସେଠି ମୁକ୍ତି ଅଛି; ନିଜ ଧର୍ମ କିପରି ନଷ୍ଟ ହେବ?'
ଏଵଂ ଵିଵଦତୋସ୍ ତତ୍ର ସଂପରାଯସ୍ ତଯୋର୍ ଅଭୂତ୍ ଯସ୍ଯ ପକ୍ଷୋ ଭଵେଜ୍ ଜ୍ଯାଯାନ୍ ସ ପରାର୍ଥମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏଭଳି ଦୁଇଜଣ ତର୍କ କରୁଥିବା ବେଳେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହେଲା; ଯାହାର ପକ୍ଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବ, ସେ ଅନ୍ୟର ଧନ ଲାଭ କରିବ।
ପୃଚ୍ଛାଵଃ କସ୍ଯ ପ୍ରାବଲ୍ଯଂ ଧର୍ମିଣୋ ଵାପ୍ଯ୍ ଅଧର୍ମିଣଃ ଵେଦାତ୍ ତୁ ଲୌକିକଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଲୋକେ ଧର୍ମାତ୍ ସୁଖଂ ଭଵେତ୍
ଆମେ ପଚାରିବା, କାହାର ଶକ୍ତି ବେଶି—ଧର୍ମିକର କି ଅଧର୍ମିକର; ଏହି ଜଗତରେ ବେଦ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଧର୍ମରୁ ସୁଖ ମିଳେ।
ଏଵଂ ଵିଵଦମାନୌ ତାଵ୍ ଊଚତୁଃ ସକଲାଞ୍ ଜନାନ୍ ଧର୍ମସ୍ଯ ଵାପ୍ଯ୍ ଅଧର୍ମସ୍ଯ ପ୍ରାବଲ୍ଯମ୍ ଅନଯୋର୍ ଭୁଵି
ଏଭଳି ତର୍କ କରୁଥିବା, ଦୁଇଜଣ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ପୃଥିବୀରେ କାହାର ଶକ୍ତି ବେଶି, ଧର୍ମର କି ଅଧର୍ମର?'
ତଦ୍ ଵଦନ୍ତୁ ଯଥାଵୃତ୍ତମ୍ ଏଵମ୍ ଊଚତୁର୍ ଓଜସା ଏଵଂ ତତ୍ରୋଚିରେ କେଚିଦ୍ ଯେ ଧର୍ମେଣାନୁଵର୍ତିନଃ
ସେମାନେ ଏହି ଘଟଣା ଯଥାସ୍ତିତି କହନ୍ତୁ—ଏଭଳି ସେମାନେ ଜୋରରେ କହିଲେ; ତାପରେ, ଯେମାନେ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତୈର୍ ଦୁଃଖମ୍ ଅନୁଭୂଯତେ ପାପିଷ୍ଠାଃ ସୁଖିନୋ ଜନାଃ ସଂପରାଯେ ଧନଂ ସର୍ଵଂ ଜିତଂ ଵିପ୍ରେ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ସବୁଠୁ ପାପୀ ଲୋକମାନେ ସୁଖୀ ଅଛନ୍ତି। ବିବାଦରେ ସମସ୍ତ ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଲା।
ମଣିମାନ୍ ଧର୍ମଵିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠଃ ପୁନର୍ ଧର୍ମଂ ପ୍ରଶଂସତି ମଣିମନ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜଃ ପ୍ରାହ କିଂ ଧର୍ମମ୍ ଅନୁଶଂସସି ତଥେତି ଚେତ୍ଯ୍ ଆହ ଵୈଶ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପୁନର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ମଣିମାନ, ଧର୍ମଜ୍ଞାନରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ପୁନି ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଣିମାନକୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ?' ବଣିକ କହିଲେ, 'ଠିକ ଅଛି,' ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନି କହିଲେ।
ଜିତଂ ମଯା ଧନଂ ଵୈଶ୍ଯ ନିର୍ଲଜ୍ଜଃ କିଂ ନୁ ଭାଷସେ ମଯୈଵ ଵିଜିତୋ ଧର୍ମୋ ଯଥେଷ୍ଟଚରଣାତ୍ମନା
'ମୁଁ ବଣିକର ଧନ ଜିତିଛି; ନିର୍ଲଜ୍ଜ ହୋଇ କିପରି କହୁଛ? ମୋ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଜିତାଯାଇଛି, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି।'
ତଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୈଶ୍ଯଃ ସସ୍ମିତ ଊଚିଵାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବଣିକ ହସି କହିଲେ।
ପୁଲାକା ଇଵ ଧାନ୍ଯେଷୁ ପୁତ୍ତିକା ଇଵ ପକ୍ଷିଷୁ ତଥୈଵ ତାନ୍ ସଖେ ମନ୍ଯେ ଯେଷାଂ ଧର୍ମୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଧାନର ମଧ୍ୟରେ ଚିପି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଟ ଯେପରି, ତେଣୁ ମୋ ସହଯୋଗୀ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମନେ ଧର୍ମ ନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅନାବଶ୍ୟକ।
ଚତୁର୍ଣାଂ ପୁରୁଷାର୍ଥାନାଂ ଧର୍ମଃ ପ୍ରଥମ ଉଚ୍ଯତେ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଅର୍ଥଶ୍ ଚ କାମଶ୍ ଚ ସ ଧର୍ମୋ ମଯି ତିଷ୍ଠତି କଥଂ ବ୍ରୂଷେ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଯା ଵିଜିତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଦଃ
ମାନବ ଜୀବନର ଚାରିଟି ଲକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ପ୍ରଥମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ପରେ ଧନ ଓ ଇଚ୍ଛା ଆସେ। ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମ ମୋ ସହ ଅଛି, ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କିପରି କହିପାରିବା ଯେ ମୁଁ ଜିତିଛି?
ଦ୍ଵିଜୋ ଵୈଶ୍ଯଂ ପୁନଃ ପ୍ରାହ ହସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଜାଯତାଂ ପଣଃ ତଥେତି ମନ୍ଯତେ ଵୈଶ୍ଯସ୍ ତୌ ଗତ୍ଵା ପୁନର୍ ଊଚତୁଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହାପରେ ବଣିକୁ କହିଲେ, 'ଆମେ ହାତରେ ଏହି ପଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା।' ବଣି ଏହାକୁ ମନେ ରଖିଲେ, ଦୁଇଜଣେ ଏକସাথে ଯାଇ ଆଉଥରେ କଥା କହିଲେ।
ପୂର୍ଵଵଲ୍ ଲୌକିକାନ୍ ଗତ୍ଵା ଜିତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଦ୍ଵିଜଃ କରୌ ଛିତ୍ତ୍ଵା ତତଃ ପ୍ରାହ କଥଂ ଧର୍ମଂ ତୁ ମନ୍ଯସେ ଆକ୍ଷିପ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣେନୈଵଂ ଵୈଶ୍ଯୋ ଵଚନମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଜିତିଛି।' ତାପରେ ହାତ କାଟିଦେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, 'ତୁମେ ଧର୍ମକୁ କିପରି ଦେଖୁଛ?' ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ବଣି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଧର୍ମମ୍ ଏଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ପ୍ରାଣୈଃ କଣ୍ଠଗତୈର୍ ଅପି ମାତା ପିତା ସୁହୃଦ୍ ବନ୍ଧୁର୍ ଧର୍ମ ଏଵ ଶରୀରିଣାମ୍
ମୁଁ ଧର୍ମକୁ ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଭାବରେ ଗଣାଏ, ଏଯାଁ ଜୀବନ ଗଳାରେ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ମା, ବାପା, ବନ୍ଧୁ, ସହଯୋଗୀ—ସରିର ଧାରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ହିଁ ସତ୍ୟ ସାଥୀ।
ଏଵଂ ଵିଵଦମାନୌ ତାଵ୍ ଅର୍ଥଵାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଽଭଵତ୍ ଵିମୁକ୍ତୋ ଵୈଶ୍ଯକସ୍ ତତ୍ର ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଚ ଧନେନ ଚ
ଏଭଳି ବିବାଦ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧନୀ ହେଲେ, ଅପରେ ବଣି ହାତ ଓ ଧନ ହରାଇ ଦୁଃଖୀ ହେଲେ।
ଏଵଂ ଭ୍ରମନ୍ତୌ ସଂପ୍ରାପ୍ତୌ ଗଙ୍ଗାଂ ଯୋଗେଶ୍ଵରଂ ହରିମ୍ ଯଦୃଚ୍ଛଯା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମିଥସ୍ ତାଵ୍ ଊଚତୁଃ ପୁନଃ
ଏଭଳି ଭ୍ରମଣ କରି କରି ଦୁଇଜଣେ ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ, ଯୋଗେଶ୍ୱର ହରିଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସଂଯୋଗରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇଜଣେ ଆଉଥରେ ଏକାଉଁ କଥା କହିଲେ।
ଵୈଶ୍ଯୋ ଗଙ୍ଗାଂ ତୁ ଯୋଗେଶଂ ଧର୍ମମ୍ ଏଵ ପ୍ରଶଂସତି ଅତିକୋପାଦ୍ ଦ୍ଵିଜୋ ଵୈଶ୍ଯମ୍ ଆକ୍ଷିପନ୍ ପୁନର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ବଣି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ନାନେ କେବଳ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତି କ୍ରୋଧରେ ବଣିକୁ ଦୁଷ୍ଟ କହି ଆଉଥରେ କଥା କହିଲେ।