ତଂ ପଶ୍ଯେଯମ୍ ଅହଂ ପାପଂ ପୂଜାକର୍ତାରମ୍ ଈଶ୍ଵରେ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ପ୍ରାଯାଦ୍ ଵ୍ଯାଧୋ ଦେଵଂ ଯଥା ପୁରା
ମୁଁ ଏହି ପାପୀ, ଭଗବାନଙ୍କ ପୂଜାକାରୀକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଭିଲ୍ଲ ପୂର୍ବବତ୍ ଭାବେ ଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ନିତ୍ଯଵତ୍ ପୂଜଯନ୍ତଂ ତମ୍ ଆଦିକେଶସ୍ ତଦାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଭଳି ପୂଜା କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଆଦିଶିବ ତାଙ୍କୁ ସେଇ ସମୟରେ କହିଲେ।
ଭୋ ଭୋ ଵ୍ଯାଧ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଶ୍ରାନ୍ତୋ ଽସୀତି ପୁନଃ ପୁନଃ ଚିରାଯ କଥମ୍ ଆଯାତସ୍ ତ୍ଵାଂ ଵିନା ତାତ ଦୁଃଖିତଃ ନ ଵିନ୍ଦାମି ସୁଖଂ କିଂଚିତ୍ ସମାଶ୍ଵସିହି ପୁତ୍ରକ
'ହେ ଭିଲ୍ଲ, ତୁମେ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପୁଣିପୁଣି ଦେଖୁଛି କ୍ଲାନ୍ତ ହେଉଛ। ଏତେ ଦିନ ପରେ କିପରି ଆସିଲ? ତୁମେ ନଥିଲେ, ପୁତ୍ର, ମୁଁ କିଛି ଆନନ୍ଦ ମିଳେନି। ଆରାମ କର, ମୋ ପୁଅ।'
ତମ୍ ଏଵଂଵାଦିନଂ ଦେଵଂ ଵେଦଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଲୋକ୍ଯ ତୁ ଚୁକୋପ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟୋ ନ ଚ କିଂଚିଦ୍ ଉଵାଚ ହ
ଭଗବାନ ଏଭଳି କହିବାକୁ ବେଦ ଶୁଣି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାଧଶ୍ ଚ ନିତ୍ଯଵତ୍ ପୂଜାଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵଭଵନଂ ଯଯୌ ଵେଦଶ୍ ଚ କୁପିତୋ ଭୂତ୍ଵା ଆଗତ୍ଯେଶମ୍ ଉଵାଚ ହ
ଭିଲ୍ଲ ପ୍ରତିଦିନ ଭଳି ପୂଜା କରି ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ; କିନ୍ତୁ ବେଦ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଭଗବାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ।
ଅଯଂ ଵ୍ଯାଧଃ ପାପରତଃ କ୍ରିଯାଜ୍ଞାନଵିଵର୍ଜିତଃ ପ୍ରାଣିହିଂସାରତଃ କ୍ରୂରୋ ନିର୍ଦଯଃ ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ
'ଏହି ଭିଲ୍ଲ ପାପରେ ଲିନ, କୌଣସି କ୍ରିୟା ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ପ୍ରାଣୀହିଂସାରେ ଲାଗିଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ନିର୍ଦୟ।'
ହୀନଜାତିର୍ ଅକିଂଚିଜ୍ଜ୍ଞୋ ଗୁରୁକ୍ରମଵିଵର୍ଜିତଃ ସଦାନୁଚିତକାରୀ ଚାନିର୍ଜିତାଖିଲଗୋଗଣଃ
'ସେ ନିମ୍ନ ଜାତିର, କିଛି ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ଗୁରୁଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ନାହିଁ, ସଦା ଅନୁଚିତ କାମ କରେ, ଏବଂ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ଗୋ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିନାହିଁ।'
ତସ୍ଯାତ୍ମାନଂ ଦର୍ଶିତଵାନ୍ ନ ମାଂ କିଂଚନ ଵକ୍ଷ୍ଯସି ପୂଜାଂ ମନ୍ତ୍ରଵିଧାନେନ କରୋମୀଶ ଯତଵ୍ରତଃ
'ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋତେ କିଛି କହିବେନାହିଁ କି? ମୁଁ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରତ ସହିତ ଭଲ ପୂଜା କରୁଛି, ଭଗବାନ।'
ତ୍ଵଦେକଶରଣୋ ନିତ୍ଯଂ ଭାର୍ଯାପୁତ୍ରଵିଵର୍ଜିତଃ ଵ୍ଯାଧୋ ମାଂସେନ ଦୁଷ୍ଟେନ ପୂଜାଂ ତଵ କରୋତ୍ଯ୍ ଅସୌ
ଯିଏ ତୁମେ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କାହାରି ଶରଣ ନେଇନାହାନ୍ତି, ସେ ଶିକାରୀ ସଦା ସ୍ତ୍ରୀ-ସନ୍ତାନ ବିହୀନ ଅଛନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟ ମାଂସ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତୁମର ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ ନ ମମେତି ମହାଦ୍ଭୁତମ୍ ଶାସ୍ତିମ୍ ଅସ୍ଯ କରିଷ୍ଯାମି ଭିଲ୍ଲସ୍ଯ ହ୍ଯ୍ ଅପକାରିଣଃ
ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି, ମୋତେ ନୁହେଁ—ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ଏହି ଭିଲ୍ଲ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବି।
ମୃଦୋଃ କୋପି ଭଵେତ୍ ପ୍ରୀତଃ କୋପି ତଦ୍ଵଦ୍ ଦୁରାତ୍ମନଃ ତସ୍ମାଦ୍ ଅହଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଶିଲାଂ ପାତଯେଯମ୍ ଅସଂଶଯମ୍
କେହି କେବେ ମାଟିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇପାରନ୍ତି, କେହି ଦୁଷ୍ଟ ମନିଷ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ। ତେଣୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଥର ଫିଙ୍ଗିଦେବି।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତି ଵୈ ଵେଦେ ଵିହସ୍ଯେଶୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଇଦମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ ବେଦଙ୍କୁ ହସି ଭଗବାନ୍ କହିଲେ—
ଶ୍ଵଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵ ପଶ୍ଚାନ୍ ମେ ଶିଲାଂ ପାତଯ ମୂର୍ଧନି
କାଲି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର, ତାପରେ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଥର ଫିଙ୍ଗିଦେ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ ଵେଦୋ ଽପି ଶିଲାଂ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ବାହୁନା ଉପସଂହୃତ୍ଯ ତଂ କୋପଂ ଶ୍ଵଃ କରୋମୀତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ହ
ଏହିପରି କହି ବେଦ ମଧ୍ୟ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ପଥରକୁ ହାତରେ ରଖିଦେଲେ, କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରି କହିଲେ—'ମୁଁ କାଲି ଏହା କରିବି'।
ତତଃ ପ୍ରାତଃ ସମାଗତ୍ଯ କୃତ୍ଵା ସ୍ନାନାଦିକର୍ମ ଚ ଵେଦୋ ଽପି ନିତ୍ଯଵତ୍ ପୂଜାଂ କୁର୍ଵନ୍ ପଶ୍ଯତି ମସ୍ତକେ
ପରେ ପ୍ରଭାତେ ଆସି, ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବେଦ ସଦାବତ ପୂଜା କରୁଥିବା ବେଳେ ଦେଖିଲେ—
ଲିଙ୍ଗସ୍ଯ ସଵ୍ରଣାଂ ଭୀମାଂ ଧାରାଂ ଚ ରୁଧିରପ୍ଲୁତାମ୍ ଵେଦଃ ସ ଵିସ୍ମିତୋ ଭୂତ୍ଵା କିମ୍ ଇଦଂ ଲିଙ୍ଗମୂର୍ଧନି
ଲିଙ୍ଗର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଘାଉ ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଧାରା। ବେଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏହା କଣ ଲିଙ୍ଗର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ?'
ମହୋତ୍ପାତୋ ଭଵେତ୍ କସ୍ଯ ସୂଚଯେଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଚିନ୍ତଯତ୍ ମୃଦ୍ଭିଶ୍ ଚ ଗୋମଯେନାପି କୁଶୈସ୍ ତଂ ଗାଙ୍ଗଵାରିଭିଃ
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କାହା ପାଇଁ ଦେଖାଦେଲା, କାହାକୁ ସୂଚିତ କରୁଛି—ଏହି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ମାଟି, ଗୋମୟ, କୁଶ ଓ ଗଙ୍ଗାଜଳ ଦ୍ୱାରା ଧୋଇଦେଲେ।
ପ୍ରକ୍ଷାଲଯିତ୍ଵା ତାଂ ପୂଜାଂ କୃତଵାନ୍ ନିତ୍ଯଵତ୍ ତଦା ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ପ୍ରାଯାଦ୍ ଵ୍ଯାଧୋ ଵିଗତକଲ୍ମଷଃ
ଏହାକୁ ଭଲ ଭାବେ ଧୋଇ, ସଦାବତ ପୂଜା କଲେ; ସେଇ ସମୟରେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶିକାରୀ ଆସିଲେ।
ମୂର୍ଧାନଂ ଵ୍ରଣସଂଯୁକ୍ତଂ ସରକ୍ତଂ ଲିଙ୍ଗମସ୍ତକେ ଶଂକରସ୍ଯାଦିକେଶସ୍ଯ ଦଦୃଶେ ଽନ୍ତର୍ଗତସ୍ ତଦା
ତାପରେ ଲିଙ୍ଗ ଭିତରେ ଦେଖିଲେ—ଶଙ୍କରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘାଉ ଓ ରକ୍ତରେ ଭରିଥିବା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ କିମ୍ ଇଦଂ ଚିତ୍ରମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ ଆତ୍ମାନଂ ଭେଦଯାମ୍ ଆସ ଶତଧା ଚ ସହସ୍ରଧା
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, 'ଏହା କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!' ବୋଲି କହି, ତିକ୍ତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ବେଳେ ଛିଦ୍ର କଲେ।
ସ୍ଵାମିନୋ ଵୈକୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଃ କ୍ଷମେତୋତ୍ତମାଶଯଃ ମୁହୁର୍ ନିନିନ୍ଦ ଚାତ୍ମାନଂ ମଯି ଜୀଵତ୍ଯ୍ ଅଭୂଦ୍ ଇଦମ୍
ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, କିଏ ଉତ୍ତମ ହୃଦୟରେ ଏହା ସହିପାରିବ? ପୁନିପୁନି ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଇ କହିଲେ—'ମୋ ଜୀବନରେ ଏହା ହେଲା'।
କଷ୍ଟମ୍ ଆପତିତଂ କୀଦୃଗ୍ ଅହୋ ଦୁର୍ଵିଧିଵୈଶସାତ୍ ତତ୍ କର୍ମ ତସ୍ଯ ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମହାଦେଵୋ ଽତିଵିସ୍ମିତଃ ତତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ଵେଦଂ ଵେଦଵିଦାଂ ଵରମ୍
'ହାଁ, କେମିତି ଏହି କଷ୍ଟ ଆସିଲା, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ଦୋଷ!'—ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ମହାଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ବେଦଙ୍କୁ, ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ, କହିଲେ—
ପଶ୍ଯ ଵ୍ଯାଧଂ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଭକ୍ତଂ ଭାଵେନ ସଂଯୁତମ୍ ତ୍ଵଂ ତୁ ମୃଦ୍ଭିଃ କୁଶୈର୍ ଵାର୍ଭିର୍ ମୂର୍ଧାନଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟଵାନ୍ ଅସି
'ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଏହି ଶିକାରୀଙ୍କୁ ଦେଖ, ସେ ଭକ୍ତି ଓ ନିଷ୍ଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ତୁମେ କିନ୍ତୁ କେବଳ ମାଟି, କୁଶ, ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡକୁ ଛୁଇଁଛ।'
ଅନେନ ସହସା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମମାତ୍ମାପି ନିଵେଦିତଃ ଭକ୍ତିଃ ପ୍ରେମାଥଵା ଶକ୍ତିର୍ ଵିଚାରୋ ଯତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ ତସ୍ମାଦ୍ ଅସ୍ମୈ ଵରାନ୍ ଦାସ୍ଯେ ପଶ୍ଚାତ୍ ତୁଭ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
'ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ଅର୍ପିତ ହୋଇଛି। ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି, ପ୍ରେମ, ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ବିବେକ ଅଛି, ସେଠି ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି, ପରେ ତୁମକୁ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଵରେଣ ଚ୍ଛନ୍ଦଯାମ୍ ଆସ ଵ୍ଯାଧଂ ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ ଵ୍ଯାଧଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଦେଵେଶଂ ନିର୍ମାଲ୍ଯଂ ତଵ ଯଦ୍ ଭଵେତ୍
ମହେଶ୍ୱର ଦେବ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଶିକାରୀଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା ମାଗିବାକୁ କହିଲେ। ଶିକାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୁଁ ତୁମର ନିର୍ମାଳ୍ୟ ପାଉ।'
ତଦ୍ ଅସ୍ମାକଂ ଭଵେନ୍ ନାଥ ମନ୍ନାମ୍ନା ତୀର୍ଥମ୍ ଉଚ୍ଯତାମ୍ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲଂ ତୀର୍ଥଂ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଏଵ ଜାଯତାମ୍
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ହେଉ। ମୋ ନାମରେ ଏକ ତୀର୍ଥ ହେଉ। ସେଇ ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଉ, କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ।'
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ଦେଵେଶସ୍ ତତସ୍ ତତ୍ ତୀର୍ଥମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ଭିଲ୍ଲତୀର୍ଥଂ ସମସ୍ତାଘସଂଘଵିଚ୍ଛେଦକାରଣମ୍
ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ।' ତାପରେ ଭିଲ୍ଲତୀର୍ଥ ନାମକ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ପାପର ସଂଚୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାର କାରଣ ହେଲା।
ଶ୍ରୀମହାଦେଵଚରଣମହାଭକ୍ତିଵିଧାଯକମ୍ ଅଭଵତ୍ ସ୍ନାନଦାନାଦ୍ଯୈର୍ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍ ଵେଦସ୍ଯାପି ଵରାନ୍ ପ୍ରାଦାଚ୍ ଛିଵୋ ନାନାଵିଧାନ୍ ବହୂନ୍
ଏହା ଶ୍ରୀମହାଦେବଙ୍କର ଚରଣରେ ମହାଭକ୍ତି ଦେଇଥିଲା, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିଲା। ଶିବ ଏଠାରେ ବେଦକୁ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦାନ ଦେଇଥିଲେ।
ଚକ୍ଷୁସ୍ତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ରୂପସୌଭାଗ୍ଯଦାଯକମ୍ ଯତ୍ର ଯୋଗେଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ଗୌତମ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ
ଏହି ସ୍ଥାନ 'ଚକ୍ଷୁସ୍ତୀର୍ଥ' ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ରୂପ ଓ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଏଠାରେ ଯୋଗୀଙ୍କର ଦେବତା ଗୌତମୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ବସିଛନ୍ତି।
ପୁରଂ ଭୌଵନମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ଗିରିମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତେ ଯତ୍ରାସୌ ଭୌଵନୋ ରାଜା କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମପରାଯଣଃ
ଭୌବନା ନାମକ ସହର ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୌବନା ରାଜା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ।