ଗୃହୀତ୍ଵା ଵାରିଦର୍ଭାଂଶ୍ ଚ ପ୍ରୋକ୍ଷଯଧ୍ଵଂ ସମନ୍ତତଃ ଯେ ନିନ୍ଦନ୍ତି ମଖଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଚମସଂ ସୋମମ୍ ଏଵ ଚ
ବର୍ଷାର ଘଡ଼ାରୁ ପାଣି ନେଇ, ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞ, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ସୋମକୁ ଉପହାସ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ସବୁଦିଗରେ ଛିଟାଇଦିଅ।
ମଯା ତ୍ଵ୍ ଅପହତାଃ ସର୍ଵ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ପରିଷିଞ୍ଚତ
'ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦଳନ କରିଛି' ବୋଲି କହି, ସେମାନଙ୍କୁ ପାଣି ଛିଟାଇଦିଅ।
ତଥା ଚକ୍ରୁଃ ସୁରଗଣାସ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଚାପି ତଥାକରୋତ୍ ଭସ୍ମୀଭୂତାସ୍ ତତଃ ସର୍ଵେ କାଂଦିଶୀକାସ୍ ତତୋ ଽଭଵନ୍
ଦେବମାନେ ଏହିପରି କଲେ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ କାଁଦିଶୀକ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେଲେ।
ହତା ମଯା ମହାପାପା ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଵାର୍ଯ୍ ଅଵାକ୍ଷିପତ୍ ତତଃ କ୍ଷୀଣାଯୁଷୋ ଦୈତ୍ଯାଃ ପ୍ରାତିଷ୍ଠନ୍ କୁପିତାସ୍ ତତଃ
'ମୁଁ ମହାପାପୀମାନେକୁ ହତ କରିଛି' ବୋଲି କହି, ସେ ପାଣି ଫିଙ୍ଗିଲେ; ତାପରେ ଦାୟତ୍ୟମାନଙ୍କ ଆୟୁ ହ୍ରାସ ପାଇଲା ଓ ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଯତ୍ରୈତତ୍ ପ୍ରାକ୍ଷିପଦ୍ ଵାରି ତ୍ଵଷ୍ଟା ଲୋକପ୍ରଜାପତିଃ ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରଂ ତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ଯେଉଁଠି ତ୍ୱଷ୍ଟା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସେଇ ପାଣି ଫିଙ୍ଗିଥିଲେ, ସେଠିକୁ ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ।
ତ୍ଵଷ୍ଟୁର୍ ଵାକ୍ଯାଚ୍ ଚ୍ଯୁତାନ୍ ଦୈତ୍ଯାନ୍ ନିଜଘାନ ଯମସ୍ ତଦା କାଲଦଣ୍ଡେନ ଚକ୍ରେଣ କାଲପାଶେନ ମନ୍ଯୁନା
ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ କଥାରେ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇଥିବା ଦାୟତ୍ୟମାନେକୁ, ତାପରେ ଯମ ତାଙ୍କର କାଳଦଣ୍ଡ, ଚକ୍ର, କାଳପାଶ ଓ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ବଧ କଲେ।
ଯତ୍ର ତେ ନିହତା ଦୈତ୍ଯାସ୍ ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଯାମ୍ଯମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଯତ୍ରାଭଵତ୍ କ୍ରତୁଃ ପୂର୍ଣୋ ହୁତ୍ଵାଗ୍ନୌ ଚାମୃତଂ ବହୁ
ଯେଉଁଠି ସେଇ ଦାୟତ୍ୟମାନେ ବଧ ହେଲେ, ସେଠିକୁ ଯାମ୍ୟତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେଠି ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ଓ ଅନେକ ଅମୃତ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପିତ ହେଲା।
ଧାରାଭିଃ ଶରମାନାଭିର୍ ଅଖଣ୍ଡାଭିର୍ ମହାଧ୍ଵରେ ଯତ୍ରାଭଵଦ୍ ଧଵ୍ଯଵାହସ୍ ତୃପ୍ତସ୍ ତସ୍ଯ ହ୍ଯ୍ ଅଭିଷ୍ଟୁତଃ
ସେଇ ମହାଯଜ୍ଞରେ ରଥର ଆଠିରୁ ଅଖଣ୍ଡ ଧାରା ପଡ଼ୁଥିଲା; ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନିଦେବ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇଥିଲେ ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇଥିଲେ।
ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଆଖ୍ଯାତମ୍ ଅଶ୍ଵମେଧଫଲପ୍ରଦମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମରୁଦ୍ଭିର୍ ନୃପତିଂ ପ୍ରାହେଦଂ ଵଚନଂ ଶୁଭମ୍
ସେଠିକୁ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଇନ୍ଦ୍ର ମରୁତମାନେ ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵଂ ସଂରାଡ୍ ଭଵିତା ରାଜନ୍ନ୍ ଉଭଯୋର୍ ଅପି ଲୋକଯୋଃ ସଖା ମମ ପ୍ରିଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଭଵିତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଉଭୟ ଲୋକରେ ସାମ୍ରାଟ୍ ହେବେ; ତୁମେ ସଦା ମୋର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ହେବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସ କୃତାର୍ଥୋ ମର୍ତ୍ଯଲୋକ ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥେ ଚ ତର୍ପଣମ୍ କୁର୍ଯାତ୍ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ଯମତୀର୍ଥେ ଵିଶେଷତଃ
ଏଠି ମଣିଷ ଲୋକରେ ଯିଏ ନିଜ କାମନା ପୂରଣ କରିଛି, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷ କରି ଯାମ୍ୟତୀର୍ଥରେ।
ମାହେଶ୍ଵରଂ ତୁ ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ପୂଜିତୋ ଽଭିଷ୍ଟୁତଃ ଶିଵଃ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତେନ ଵିପ୍ରୈଶ୍ ଚ ସର୍ଵକର୍ମଵିଶାରଦୈଃ
ସେଇ ତୀର୍ଥ ମାହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ; ଏଠି ଭକ୍ତିଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଓ ସ୍ତୁତିତ ଶିବ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ଵୈଦିକୈର୍ ଲୌକିକୈଶ୍ ଚୈଵ ମନ୍ତ୍ରୈଃ ପୂଜ୍ଯଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ନୃତ୍ଯୈର୍ ଗୀତୈସ୍ ତଥା ଵାଦ୍ଯୈର୍ ଅମୃତୈଃ ପଞ୍ଚସଂଭଵୈଃ
ବେଦ ଓ ସାଧାରଣ ମନ୍ତ୍ର, ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ପାଞ୍ଚ ରସ ଦ୍ୱାରା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯିବ।
ଉପଚାରୈଶ୍ ଚ ବହୁଭିର୍ ଦଣ୍ଡପାତପ୍ରଦକ୍ଷିଣୈଃ ଧୂପୈର୍ ଦୀପୈଶ୍ ଚ ନୈଵେଦ୍ଯୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ ଗନ୍ଧୈଃ ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ
ବହୁ ପ୍ରକାର ଉପଚାର, ଦଣ୍ଡବତ୍, ପରିକ୍ରମା, ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଫୁଲ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯିବ।
ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ଦେଵେଶଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶଂଭୁଂ ଧିଯୈକଯା ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୌ ଦେଵେଶୌ ଵରାନ୍ ଦଦତୁର୍ ଓଜସା
ସେ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ ଦେବେଶ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ତାପରେ ଦୁଇ ଦେବତା ଖୁସି ହୋଇ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ଅଭିଷ୍ଟୁତେ ନରେନ୍ଦ୍ରାଯ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତୀ ଉଭେ ଅପି ମାହାତ୍ମ୍ଯମ୍ ଅସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ତଥା ଦଦତୁର୍ ଉତ୍ତମମ୍
ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ ସେମାନେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଲେ, ଏହି ତୀର୍ଥର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
ତତଃପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଶୈଵଂ ଵୈଷ୍ଣଵମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ଵିଦୁଃ
ସେଠାରୁ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଶୈବ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଦୁହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ଇମାନି ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ସ୍ମରେଦ୍ ଅପି ପଠେତ ଵା ଵିମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯଃ ଶିଵଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ଯେ କେହି ସ୍ମରଣ କିମ୍ବା ପାଠ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶିବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୁରକୁ ଯାଏ।
ଭାନୁତୀର୍ଥେ ଵିଶେଷେଣ ସ୍ନାନଂ ସର୍ଵାର୍ଥସିଦ୍ଧିଦମ୍ ତତ୍ର ତୀର୍ଥେ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ତୀର୍ଥାନାଂ ଶତମ୍ ଅତ୍ର ହି
ଭାନୁତୀର୍ଥରେ ବିଶେଷ କରି ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ; ସେଠାର ତୀର୍ଥ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟମୟ, ଏଠାରେ ଶତ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଭିଲ୍ଲତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ରୋଗଘ୍ନଂ ପାପନାଶନମ୍ ମହାଦେଵପଦାମ୍ଭୋଜଯୁଗଭକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍
ଏହାକୁ ଭିଲ୍ଲତୀର୍ଥ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ରୋଗ ଓ ପାପ ନାଶ କରେ, ମହାଦେବଙ୍କ ଦୁଇ ପଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ତତ୍ରାପ୍ଯ୍ ଏଵଂଵିଧାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ କଥାଂ ଶୃଣୁ ମହାମତେ ଗଙ୍ଗାଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତୀରେ ଶ୍ରୀଗିରେର୍ ଉତ୍ତରେ ତଟେ
ସେଠି ମଧ୍ୟ ଏପରି ପୁଣ୍ୟ କଥା ଶୁଣ, ମହାମତି; ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ, ଶ୍ରୀଗିରିର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ।
ଆଦିକେଶ ଇତି ଖ୍ଯାତ ଋଷିଭିଃ ପରିପୂଜିତଃ ମହାଦେଵୋ ଲିଙ୍ଗରୂପୀ ସଦାସ୍ତେ ସର୍ଵକାମଦଃ
ସେଠାରେ ଆଦିକେଶ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ, ଋଷିମାନେ ପୂଜିଥିବା ମହାଦେବ ଲିଙ୍ଗ ରୂପେ ସଦା ରହି ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ସିନ୍ଧୁଦ୍ଵୀପ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ମୁନିଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ଵେଦ ଇତି ସ ଚାପି ପରମୋ ଋଷିଃ
ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ ନାମକ ଏକ ମହାଧାର୍ମିକ ମୁନି ଏଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତାଙ୍କର ଭାଇ ବେଦ ମଧ୍ୟ ଏକ ମହା ଋଷି।
ତମ୍ ଆଦିକେଶଂ ଵୈ ଦେଵଂ ତ୍ରିପୁରାରିଂ ତ୍ରିଲୋଚନମ୍ ନିତ୍ଯଂ ପୂଜଯତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ତେ ମଧ୍ଯଂଦିନେ ରଵୌ
ସେ ଆଦିକେଶ ଦେବ, ତ୍ରିପୁରାରି, ତିନି ଆଖିଅଳି, ନିତ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆସିଲେ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରାଯାନ୍ତି।
ଭିକ୍ଷାଟନାଯ ଵେଦୋ ଽପି ଯାତି ଗ୍ରାମଂ ଵିଚକ୍ଷଣଃ ଯାତେ ତସ୍ମିନ୍ ଦ୍ଵିଜଵରେ ଵ୍ଯାଧଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ
ବେଦ ନାମକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦ୍ୱିଜ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଗାଁକୁ ଯାନ୍ତି; ସେ ଯିବାବେଳେ ଏକ ମହାଧାର୍ମିକ ବ୍ୟାଧ ଆସେ।
ତସ୍ମିନ୍ ଗିରିଵରେ ପୁଣ୍ଯେ ମୃଗଯାଂ ଯାତି ନିତ୍ଯଶଃ ଅଟିତ୍ଵା ଵିଵିଧାନ୍ ଦେଶାନ୍ ମୃଗାନ୍ ହତ୍ଵା ଯଥାସୁଖମ୍
ସେ ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ରେ ବ୍ୟାଧ ପ୍ରତିଦିନ ଶିକାରକୁ ଯାଏ; ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଘୁରି ଇଚ୍ଛାମତେ ପଶୁ ମାରେ।
ମୁଖେ ଗୃହୀତ୍ଵା ପାନୀଯମ୍ ଅଭିଷେକାଯ ଶୂଲିନଃ ନ୍ଯସ୍ଯ ମାଂସଂ ଧନୁଷ୍କୋଟ୍ଯାଂ ଶ୍ରାନ୍ତୋ ଵ୍ଯାଧଃ ଶିଵଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ମୁଁହରେ ପାଣି ଧରି, ଧନୁଷର ଟିପରେ ମାଂସ ରଖି, କ୍ଲାନ୍ତ ବ୍ୟାଧ ଶିବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ।
ଆଦିକେଶଂ ସମାଗତ୍ଯ ନ୍ଯସ୍ଯ ମାଂସଂ ତତୋ ବହିଃ ଗଙ୍ଗାଂ ଗତ୍ଵା ମୁଖେ ଵାରି ଗୃହୀତ୍ଵାଗତ୍ଯ ତଂ ଶିଵମ୍
ଆଦିକେଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମାଂସ ବାହାରେ ରଖି, ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଇ, ମୁଁହରେ ପାଣି ନେଇ, ପୁଣି ଶିବଙ୍କୁ ଫେରି ଆସେ।
ଯସ୍ଯ କସ୍ଯାପି ପତ୍ତ୍ରାଣି କରେଣାଦାଯ ଭକ୍ତିତଃ ଅପରେଣ ଚ ମାଂସାନି ନୈଵେଦ୍ଯାର୍ଥଂ ଚ ତନ୍ମନାଃ
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ପତ୍ର ଭକ୍ତିରେ ହାତରେ ନେଇ, ମନ ଲଗାଇ ଅନ୍ୟ ମାଂସ ଖଣ୍ଡ ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ଦେଇଥାଏ।
ଆଦିକେଶଂ ସମାଗତ୍ଯ ଵେଦେନାର୍ଚିତମ୍ ଓଜସା ପାଦେନାହତ୍ଯ ତାଂ ପୂଜାଂ ମୁଖାନୀତେନ ଵାରିଣା
ବେଦ ଶକ୍ତିରେ ଆଦିକେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିବା ବେଳେ, ବ୍ୟାଧ ପାଦରେ ତାହାକୁ ଛୁଇଁ, ମୁଁହରେ ଆଣିଥିବା ପାଣି ଦେଇ ପୂଜା କରେ।