ସ ପ୍ରାହ କା ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜପୁଂଗଵୋ ଽପି ସୋଵାଚ ତଂ ରାକ୍ଷସୀ କାମରୂପା ଵିଶ୍ଵାସଯନ୍ତୀ ଶପଥୈର୍ ଅନେକୈସ୍ ତଂ ଭ୍ରାନ୍ତଚିତ୍ତଂ ମୁନିରାଜପୁତ୍ରମ୍
ସେ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କିଏ?" ଦ୍ୱିଜମାନ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ରାକ୍ଷସୀ ଯେଉଁଠି ଚାହେ ରୂପ ନେଇପାରିବା, ଅନେକ ଶପଥ ଦେଇ ଭ୍ରମିତ ମନ ଥିବା ମୁନିରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
କଙ୍କାଲିନୀ ନାମ ଜଗତ୍ପ୍ରସିଦ୍ଧା ଵିପ୍ରୋ ଽପି ତାମ୍ ଆହ ନିଵେଦିତଂ ଯତ୍ ତଦ୍ ଏଵ କର୍ତାସ୍ମି ନ ସଂଶଯୋ ଽତ୍ର ଯତ୍ ତତ୍ ପ୍ରିଯଂ ଵଚ୍ମି କରୋମି ଚୈଵ
"ମୁଁ କଙ୍କାଳିନୀ ନାମରେ ସାରା ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।" ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ମୁଁ ସେହି କାମ ଏକାକି କରିବି—ଏଠାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମେ ଯାହା କହିବାକୁ ଚାହିଁ, ଯାହା ତୁମର ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ସେହି କଥା କହିବି ଓ କାମ କରିବି।"
ତଦ୍ ଵିପ୍ରଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସୀ କାମରୂପିଣୀ ଵୃଦ୍ଧା ତଥାପି ଚାର୍ଵଙ୍ଗୀ ଦିଵ୍ଯାଲଂକାରଭୂଷଣା
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରୂପ ବଦଳାଇପାରିବା ରାକ୍ଷସୀ, ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଦେହ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଥିଲା ଓ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।
ଦ୍ଵିଜମ୍ ଆଦାଯ ସର୍ଵତ୍ର ମତ୍ସୁତୋ ଽଯଂ ଗୁଣାକରଃ ଏଵଂ ଵଦନ୍ତୀ ସର୍ଵତ୍ର ଯାତି ଵକ୍ତି କରୋତି ଚ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସ everywhere ଆଉଁଥିବା, ସେ କହୁଥିଲେ, "ଏହି ମୋ ପୁଅ, ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର।" ଏହିପରି କହି, ସେ ସ everywhere ଯାଉଥିଲେ, କଥା ଓ କାମ ଏହିପରି କରୁଥିଲେ।
ତଂ ଵିପ୍ରଂ ରୂପସୌଭାଗ୍ଯଵଯୋଵିଦ୍ଯାଵିଭୂଷିତମ୍ ତାଂ ଚ ଵୃଦ୍ଧାଂ ଗୁଣୋପେତାମ୍ ଅସ୍ଯ ମାତେତି ମେନିରେ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯେଉଁଠି ରୂପ, ଭାଗ୍ୟ, ଯୁବାବସ୍ଥା, ଜ୍ଞାନ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଥିଲା, ଏବଂ ବୟସ୍କ ମହିଳା ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଲୋକମାନେ ଭାବିଲେ ଏହି ତାଙ୍କର ମାଁ।
ତତ୍ର ଦ୍ଵିଜଵରଃ କଶ୍ଚିତ୍ ସ୍ଵାଂ କନ୍ଯାଂ ଭୂଷଣାନ୍ଵିତାମ୍ ରାକ୍ଷସୀଂ ତାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରାଦାତ୍ ତସ୍ମୈ ଦ୍ଵିଜାତଯେ
ସେଠାରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର ପରିଧାନ କରିଥିବା କନ୍ୟା ଥିଲା, ଏହି ରାକ୍ଷସୀଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ କରି, ସେ କନ୍ୟାକୁ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିବାହ ଦେଇଲେ।
ସା କନ୍ଯା ତଂ ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କୃତାର୍ଥାସ୍ମୀତ୍ଯ୍ ଅଚିନ୍ତଯତ୍ ସ ଦ୍ଵିଜୋ ଽପି ଗୁଣୈର୍ ଯୁକ୍ତାଂ ପତ୍ନୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁଦୁଃଖିତଃ
ସେ କନ୍ୟା, ପତିକୁ ପାଇ ପରେ, "ମୋ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହେଲା," ବିଚାର କଲେ। କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପତ୍ନୀକୁ ଦେଖି ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ମାମ୍ ଇଯଂ ଭକ୍ଷଯେଦ୍ ଏଵ ରାକ୍ଷସୀ ପାପରୂପିଣୀ କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି କସ୍ଯୈତତ୍ କଥଯାମି ଵା
"ଏହି ରାକ୍ଷସୀ, ଦୁଷ୍ଟ ରୂପରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୋତେ ଖାଇଦେବ। ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? କାହାକୁ ଏହି କଥା କହିବି?"
ମହତ୍ ସଂକଟମ୍ ଆପନ୍ନଂ ରକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି କୋ ଽତ୍ର ମାମ୍ ଭାର୍ଯା ମମେଯଂ କଲ୍ଯାଣୀ ଗୁଣରୂପଵଯୋଯୁତା ଏନାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଶୁଭାକସ୍ମାଦ୍ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି ରାକ୍ଷସୀ
"ଏଠାରେ କିଏ ମୋତେ ଏହି ବଡ଼ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରିବ? ଏହି ମୋ ପତ୍ନୀ, ଶୁଭ, ଗୁଣ, ରୂପ ଓ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଯୁକ୍ତ, ତଥାପି ଅନିଷ୍ଟ ଭାଗ୍ୟରେ ଏହି ରାକ୍ଷସୀ ତାକୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇଦେବ।"
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତତ୍ର ଭାର୍ଯା ସା ଗୁଣଶାଲିନୀ ଵୃଦ୍ଧାପ୍ଯ୍ ଅତିଦୁରାଧର୍ଷା ସା ଗତା କୁତ୍ରଚିତ୍ ତଦା
ଏହି ସମୟରେ, ସେ ଗୁଣଶାଳିନୀ ପତ୍ନୀ, ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୁର୍ଜୟ ଥିଲେ, ସେ ସମୟରେ କେଉଁଠି ଗଲେ।
ପ୍ରଶ୍ରଯାଵନତା ଭୂତ୍ଵା ବାଲା ଚାପି ପତିଵ୍ରତା ଭର୍ତାରଂ ଦୁଃଖିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପତିଂ ପ୍ରାହ ରହଃ ଶନୈଃ
ବୟସ୍କ ଓ ପତିବ୍ରତା ଯୁବତୀ, ନମ୍ର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ, ପତିଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଶାନ୍ତିରେ କଥା କହିଲେ।
କସ୍ମାତ୍ ତେ ଦୁଃଖମ୍ ଆପନ୍ନଂ ସ୍ଵାମିଂସ୍ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ
"ମୋ ସ୍ୱାମୀ, କାହିଁକି ତୁମେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛ? ମୋତେ ସତ୍ୟ କଥା କହ।"
ଶନୈଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଯଥାଵତ୍ ପୂର୍ଵଵିସ୍ତରମ୍ କିମ୍ ଅକଥ୍ଯଂ ପ୍ରିଯେ ମିତ୍ରେ କୁଲୀନାଯାଂ ଚ ଯୋଷିତି
ସେ ଶାନ୍ତିରେ ପତ୍ନୀକୁ ପୂର୍ବ ଘଟଣା ସବୁ ଯଥାବତ୍ କହିଲେ: "ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ କୁଳର ନାରୀଙ୍କୁ କଣ ଗୁପ୍ତ କଥା ରଖିବା ଦରକାର?"
ଭର୍ତୃଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯେଦଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଵଦତାଂ ଵରା
ପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ, କଥାରେ ଉତ୍ତମ, ଉତ୍ତର କଲେ।
ଅନାତ୍ମନଃ ସର୍ଵତୋ ଽପି ଭଯମ୍ ଅସ୍ତି ଗୃହେଷ୍ଵ୍ ଅପି କୁତୋ ଭଯଂ ହ୍ଯ୍ ଆତ୍ମଵତାଂ କିଂ ପୁନର୍ ଗୌତମୀତଟେ
"ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ everywhere ଭୟ ଅଛି—ଘରେ ମଧ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁଠି ଭୟ? ତେବେ ଗୌତମୀ ତଟରେ ଭୟ କିପରି ହେବ?"
ଵସତାଂ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତାନାଂ ଵିରକ୍ତାନାଂ ଵିଵେକିନାମ୍ ଅତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଶୁଚିର୍ ଭୂତ୍ଵା ସ୍ତୁହି ଦେଵମ୍ ଅନାମଯମ୍
"ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ବସୁଛନ୍ତି—ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ବିରକ୍ତ ଓ ବିବେକୀ—ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପବିତ୍ର ହେଇ, ନିର୍ମଳ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର।"
ଏତଦ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଗତକଲ୍ମଷଃ ତୁଷ୍ଟାଵ ଗୌତମୀତୀରେ ଦ୍ଵିଜୋ ନାରାଯଣଂ ତଥା
ଏହା ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ଦ୍ୱିଜ ଜଣେ ପାପମୁକ୍ତ ହେଇ, ଗୌତମୀ ତୀରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ତ୍ଵମ୍ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଜଗତୋ ଽସ୍ଯ ନାଥ ତ୍ଵମ୍ ଏଵ କର୍ତାସ୍ଯ ମୁକୁନ୍ଦ ହର୍ତା ତ୍ଵଂ ପାଲକଃ ପାଲଯସେ ନ ଦୀନମ୍ ଅନାଥବନ୍ଧୋ ନରସିଂହ କସ୍ମାତ୍
ତୁମେ ଏହି ଜଗତର ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ନାଥ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ମୁକୁନ୍ଦ ଭାବେ ତୁମେ ନାଶକ ଓ ରକ୍ଷକ। ଅନାଥଙ୍କୁ ତୁମେ ଦୟା କର, ନରସିଂହ, ତେବେ କାହିଁକି ରକ୍ଷା କରୁନାହିଁ?
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତତ୍ ପ୍ରାର୍ଥନଂ ତସ୍ଯ ଜଗଚ୍ଛୋକନିଵାରଣଃ ନାରାଯଣୋ ଽପି ତାଂ ପାପାଂ ନିଜଘାନ ସ ରାକ୍ଷସୀମ୍
ତାଙ୍କର ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣି, ଜଗତର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ନାରାୟଣ, ସେହି ପାପିନୀ ରାକ୍ଷସୀକୁ ନଷ୍ଟ କଲେ।
ସୁଦର୍ଶନେନ ଚକ୍ରେଣ ସହସ୍ରାରେଣ ଭାସ୍ଵତା ତସ୍ମୈ ପ୍ରାଦାଦ୍ ଵରାନ୍ ଇଷ୍ଟାନ୍ ପ୍ରାପଯଚ୍ ଚ ଗୁରୁଂ ପ୍ରଭୁଃ
ସହସ୍ର ରେଖା ଥିବା ଦୀପ୍ତ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଥିବା ବର ଦେଲେ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚାଇଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଵିପ୍ରଂ ନାରାଯଣଂ ଵିଦୁଃ ସ୍ନାନଦାନେନ ପୂଜାଦ୍ଯୈର୍ ଯତ୍ର ସିଧ୍ଯତି ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ତାହାପରେ, ସେହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ନାରାୟଣ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା; ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ଭାନୁତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରଂ ମାହେଶ୍ଵରଂ ତଥା ଐନ୍ଦ୍ରଂ ଯାମ୍ଯଂ ତଥାଗ୍ନେଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ଭାନୁତୀର୍ଥ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହିପରି ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର, ମାହେଶ୍ୱର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ; ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
ଅଭିଷ୍ଟୁତ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ରାଜାସୀତ୍ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ ହଯମେଧେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଯଷ୍ଟୁମ୍ ଆରବ୍ଧଵାନ୍ ସୁରାନ୍
ଅଭିଷ୍ଟୁତ ନାମକ ରାଜା ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ, ଶୁଭ ହୟମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତ୍ରର୍ତ୍ଵିଜଃ ଷୋଡଶ ସ୍ଯୁର୍ ଵସିଷ୍ଠାତ୍ରିପୁରୋଗମାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯେ ଯଜମାନେ ତୁ ଯଜ୍ଞଭୂମିଃ କଥଂ ଭଵେତ୍
ସେଠାରେ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅତ୍ରି ଆଦି ଷୋଳ ଅର୍ତ୍ତୃଜ ଥିବେ। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯଜ୍ମାନ ହେଲେ, ଯଜ୍ଞ ଭୂମି କିପରି ହେବା ଉଚିତ?
ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଦୀକ୍ଷିତେ ରାଜା ଭୁଵଂ ଦାସ୍ଯତି ଯଜ୍ଞିଯାମ୍ ଭୂପତୌ ଦୀକ୍ଷିତେ ଦାତା କୋ ଭଵେତ୍ କୋ ନୁ ଯାଚତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୀକ୍ଷିତ ହେଲେ, ରାଜା ଯଜ୍ଞ ଭୂମି ଦେଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ ରାଜା ଦୀକ୍ଷିତ ହେଲେ, କିଏ ଦେବେ ଓ କିଏ ନେବେ?
ଯାଚ୍ଞେଯମ୍ ଅଖିଲାଶର୍ମଜନନୀ ପାପରୂପିଣୀ କେନାପ୍ଯ୍ ଅତୋ ନ କାର୍ଯୈଵ କ୍ଷତ୍ରିଯେଣ ଵିଶେଷତଃ
ଅନୁରୋଧ କରିବା ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ପାପର ମୂଳ; ତେଣୁ ଏହା କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ କରି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଏଵଂ ମୀମାଂସମାନେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ପରସ୍ପରମ୍ ତତ୍ର ପ୍ରାହ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵସିଷ୍ଠୋ ଧର୍ମଵିତ୍ତମଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏପରି ଚର୍ଚ୍ଚା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଁଠାରେ ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ।
ରାଜ୍ଞି ଦୀକ୍ଷାଯମାଣେ ତୁ ସୂର୍ଯୋ ଯାଚ୍ଯୋ ଭୁଵଂ ପ୍ରତି ଦେହି ମେ ଦେଵ ସଵିତର୍ ଯଜନଂ ଦେଵତୋଚିତମ୍
ରାଜା ଦୀକ୍ଷିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଭୂମି ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିବା ଉଚିତ: 'ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଭୂମି ଦିଅ, ହେ ସବିତା।'
ଦୈଵଂ କ୍ଷତ୍ରମ୍ ଅସି ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭୂତନାଥ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ ଯାଚିତଃ ସଵିତା ରାଜ୍ଞା ଦେଵାନାଂ ଯଜନଂ ଶୁଭମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଦେବତା ଓ ରାଜା, ଭୂତମାନଙ୍କ ନାଥ; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ରାଜା ସବିତାଙ୍କୁ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଭୂମି ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି।
ଦଦାତ୍ଯ୍ ଏଵ ତତୋ ରାଜନ୍ ପ୍ରାର୍ଥଯେଶଂ ଦିଵାକରମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଦେଇଥାଏ ଓ ପ୍ରଭୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥାଏ।