ତାଵତ୍ କନ୍ଯା ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ନୋ ଚେତ୍ ପିତ୍ରୋର୍ ଅଧୋଗତିଃ ପିତୁଃ ସ୍ଵରୂପଂ ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଯଃ ପିତା ପୁତ୍ର ଏଵ ସଃ
ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରାଯିବା ଉଚିତ। ନହେଲେ, ପିତାମାତା ଅଧୋଗତିକୁ ପାଆନ୍ତି। ପୁଅ ପିତାଙ୍କର ଅଂଶ, ଯିଏ ପିତା, ସେଠି ପୁଅ ମଧ୍ୟ।
ଆତ୍ମନଃ ସୁଖିତାଂ ଲୋକେ କୋ ନ କୁର୍ଯାତ୍ କରୋତି ଚ ଯତ୍ କନ୍ଯାଯାଂ ପିତା କୁର୍ଯାଦ୍ ଦାନଂ ପୂଜନମ୍ ଈକ୍ଷଣମ୍
ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ସୁଖୀ କରିବାକୁ ଚାହେନି? ପିତା କନ୍ୟା ପାଇଁ ଯାହା କରନ୍ତି—ଦେଇବା, ସମ୍ମାନ କିମ୍ବା ଦେଖାଶୁଣା—
ଯତ୍ କୃତଂ ତତ୍ କୃତଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ ତାସୁ ଦତ୍ତଂ ତଦ୍ ଅକ୍ଷଯମ୍ ଯଦ୍ ଦତ୍ତଂ ତାସୁ କନ୍ଯାସୁ ତଦ୍ ଆନନ୍ତ୍ଯାଯ କଲ୍ପତେ
ଯାହା କରାଯାଇଛି, ତାହା କରାଯାଇଛି ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କୁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେଠାରେ କେବେ ଶେଷ ନାହିଁ। ଏପରି କନ୍ୟାମାନେ ପାଇଁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେଠାରେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ।
ପୁତ୍ରେଷୁ ଚୈଵ ପୌତ୍ରେଷୁ କୋ ନ କୁର୍ଯାତ୍ ସୁଖଂ ରଵେ କରୋତି ଯଃ କନ୍ଯକାନାଂ ସ ସଂପଦ୍ଭାଜନଂ ଭଵେତ୍
ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ପାଇଁ କିଏ ସୁଖ ଦେବାକୁ ଚାହେନି? ଯେ କନ୍ୟାମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସମ୍ପଦର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।
ଏଵଂ ତାଂ ଵାଦିନୀଂ କନ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଟିଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଭାସ୍କରଃ
ଏଭଳି ତାହା ସହ ବାଦବିବାଦ କରୁଥିବା କନ୍ୟା ବିଷ୍ଟିଙ୍କୁ ଭାସ୍କର କହିଲେ।
କିଂ କରୋମି ନ ଗୃହ୍ଣାତି ତ୍ଵାଂ କଶ୍ଚିଦ୍ ଭୀଷଣାକୃତିମ୍ କୁଲଂ ରୂପଂ ଵଯୋ ଵିତ୍ତଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଵୃତ୍ତଂ ସୁଶୀଲତାମ୍
ମୁଁ କଣ କରିବି? ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଛ, ଏହିଯୋଗୁଁ କେହି ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାନ୍ତି। ବଂଶ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ବୟସ, ଧନ, ଶିକ୍ଷା, ଆଚରଣ, ଭଲ ଚରିତ୍ର—
ମିଥଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସଂବନ୍ଧେ ଵିଵାହେ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ପୁଂସୁ ଚ ଅସ୍ମାସୁ ସର୍ଵମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ଵିନା ତଵ ଗୁଣୈଃ ଶୁଭେ କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଦାସ୍ଯାମି ଵୃଥା ମାଂ ଧିକ୍ କରୋଷି କିମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ନାରୀ-ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ବିବାହ ଓ ସମ୍ପର୍କରେ ଦେଖାଯାଏ, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମର ଭଲ ଗୁଣ ଛାଡ଼ି। ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ତୁମକୁ ଦେଉଁ? ଅକାରଣ ମୋତେ ଦୋଷ ଦେଉଛ—କାହିଁକି?
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ପୁନସ୍ ତାଂ ଚ ଵିଷ୍ଟିଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଭାସ୍କରଃ
ଏଭଳି କହି, ଭାସ୍କର ପୁଣିଥରେ ବିଷ୍ଟିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯସ୍ମୈ କସ୍ମୈ ଚ ଦାତଵ୍ଯା ତ୍ଵଂ ଵୈ ଯଦ୍ଯ୍ ଅନୁମନ୍ଯସେ ଦୀଯସେ ଽଦ୍ଯ ମଯା ଵିଷ୍ଟେ ଅନୁଜାନୀହି ମାଂ ତତଃ
ତୁମେ ଯାହାକୁ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯଦି ତୁମର ସମ୍ମତି ଅଛି, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି, ବିଷ୍ଟି। ଏହିକଥା ପାଇଁ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ।
ପିତରଂ ପ୍ରାହ ସା ଵିଷ୍ଟିର୍ ଭର୍ତା ପୁତ୍ରା ଧନଂ ସୁଖମ୍ ଆଯୂ ରୂପଂ ଚ ସଂପ୍ରୀତିର୍ ଜାଯତେ ପ୍ରାକ୍ତନାନୁଗମ୍
ବିଷ୍ଟି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଭର୍ତ୍ତା, ପୁଅ, ଧନ, ସୁଖ, ଆୟୁ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରେମ—ଏସବୁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ମିଳେ।'
ଯତ୍ ପୁରା ଵିହିତଂ କର୍ମ ପ୍ରାଣିନା ସାଧ୍ଵ୍ ଅସାଧୁ ଵା ଫଲଂ ତଦନୁରୋଧେନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଽପି ଭଵାନ୍ତରେ
ଜୀବ ଯେଉଁ କର୍ମ ପୂର୍ବେ କରିଛି, ସେଠି ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ତାହାର ଫଳ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ମିଳେ, ଆଉ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ।
ସ୍ଵଦୋଷ ଏଵ ତତ୍ ପିତ୍ରା ପରିହର୍ତଵ୍ଯ ଆଦରାତ୍ ତାଦୃଗ୍ ଏଵ ଫଲଂ ତୁ ସ୍ଯାଦ୍ ଯାଦୃଗ୍ ଆଚରିତଂ ପୁରା
ନିଜ ଦୋଷକୁ ପିତା ଆଦର ସହିତ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଆଚରଣ ହୋଇଛି, ସେପରି ଫଳ ମିଳିବ।
ତସ୍ମାତ୍ ତଦ୍ଦାନସଂବନ୍ଧଂ ସ୍ଵଵଂଶାନୁଗତଂ ପିତା କରୋତି ଶେଷଂ ଦୈଵେନ ଯଦ୍ ଭାଵ୍ଯଂ ତଦ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହିଯୋଗୁଁ, ପିତା ନିଜ ବଂଶ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ସବୁ ଦୈବ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ—ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବ, ତାହା ହେବ।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁହିତୁର୍ ଵାକ୍ଯଂ ତ୍ଵଷ୍ଟୁଃ ପୁତ୍ରାଯ ଭୀଷଣାମ୍ ଵିଶ୍ଵରୂପାଯ ତାଂ ପ୍ରାଦାଦ୍ ଵିଷ୍ଟିଂ ଲୋକଭଯଂକରୀମ୍
ଜଣା ପରେ, ଝିଅର କଥା ଶୁଣି, ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଝିଅ ବିଷ୍ଟିଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ଵିଶ୍ଵରୂପୋ ଽପି ତଦ୍ଵଚ୍ ଚ ଭୀଷଣୋ ଭୀଷଣାକୃତିଃ ଏଵଂ ମିଥଃ ସଂଚରତୋଃ ଶୀଲରୂପସମାନଯୋଃ
ବିଶ୍ୱରୂପ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିରେ ଥିଲେ; ଏଭଳି, ଦୁହେଁ ଏକାସাথে ରହି, ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଓ ଆକୃତି ସମାନ ଥିଲା।
ପ୍ରୀତିଃ କଦାଚିଦ୍ ଵୈଷମ୍ଯଂ ଦଂପତ୍ଯୋର୍ ଅଭଵନ୍ ମିଥଃ ଗଣ୍ଡୋ ନାମାଭଵତ୍ ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯ୍ ଅତିଗଣ୍ଡସ୍ ତଥୈଵ ଚ
କେବେ କେବେ ଦମ୍ପତି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମ ଥିଲା, କେବେ କେବେ ବିରୋଧ ହେଉଥିଲା; ତାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ନାମ ଥିଲା ଗଣ୍ଡ, ଆଉ ଏକ ଥିଲେ ଅତିଗଣ୍ଡ।
ରକ୍ତାକ୍ଷଃ କ୍ରୋଧନଶ୍ ଚୈଵ ଵ୍ଯଯୋ ଦୁର୍ମୁଖ ଏଵ ଚ ତେଭ୍ଯଃ କନୀଯାନ୍ ଅଭଵଦ୍ ଧର୍ଷଣୋ ନାମ ପୁଣ୍ଯଭାକ୍
ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଲାଲ୍ ଆଖି, କ୍ରୋଧୀ, ଅପବ୍ୟୟୀ ଓ ଖରାପ ମୁହଁରେ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଥିଲେ ଧର୍ଷଣ, ଯିଏ ପୁଣ୍ୟର ଅଂଶୀ।
ସୁତଃ ସୁଶୀଲଃ ସୁଭଗଃ ଶାନ୍ତଃ ଶୁଦ୍ଧମତିଃ ଶୁଚିଃ ସ କଦାଚିଦ୍ ଯମଗୃହଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମାତୁଲମ୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍
ଏକ ପୁଅ ଭଲ ଚରିତ୍ର, ସୁଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଶାନ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧମନ, ଏବଂ ପବିତ୍ର ଥିଲେ; ସେ କେବେ ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ତାଙ୍କ ମାମାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ବହୂଞ୍ ଜନ୍ତୂନ୍ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥାନ୍ ଇଵ ଦୁଃଖିନଃ ସ ମାତୁଲଂ ତୁ ପପ୍ରଚ୍ଛ ନତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସନାତନମ୍
ସେ ବହୁତ ଜନ୍ତୁକୁ ଦେଖିଲେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ସେ ମାମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସନାତନ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
କ ଇମେ ସୁଖିନସ୍ ତାତ ପଚ୍ଯନ୍ତେ ନରକେ ଚ କେ
ପିତା, କେଉଁମାନେ ସୁଖୀ ଅଛନ୍ତି, ଆଉ କେଉଁମାନେ ନରକରେ ରନ୍ଧାଯାଉଛନ୍ତି?
ଏଵଂ ପୃଷ୍ଟୋ ଧର୍ମରାଜଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରାହ ଯଥାର୍ଥଵତ୍ ତତ୍କର୍ମଣାଂ ଗତିଂ ସର୍ଵାମ୍ ଅଶେଷେଣ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ଏଭଳି ପଚାରିଲେ, ଧର୍ମରାଜ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ସବୁ କଥା କହିଦେଲେ; ସମସ୍ତ କର୍ମର ଫଳ ତିନି କିଛି ଛାଡ଼ିନାହାନ୍ତି।
ଵିହିତସ୍ଯ ନ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯେ କଦାଚିଦ୍ ଅତିକ୍ରମମ୍ ନ ତେ ପଶ୍ଯନ୍ତି ନିରଯଂ କଦାଚିଦ୍ ଅପି ମାନଵାଃ
ଯେମାନେ କେବେ ନିୟମିତ କର୍ମର ଉଲ୍ଲଂଘନ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ନରକ ଦେଖନ୍ତିନାହିଁ, ମାନବମାନେ।
ନ ମାନଯନ୍ତି ଯେ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ନାଚାରଂ ନ ବହୁଶ୍ରୁତାନ୍ ଵିହିତାତିକ୍ରମଂ କୁର୍ଯୁର୍ ଯେ ତେ ନରକଗାମିନଃ
ଯେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର, ନୀତି ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ନିଷିଦ୍ଧ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯିବେ।
ସ ତୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମଵାକ୍ଯଂ ହର୍ଷଣଃ ପୁନର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଧର୍ମର କଥା ଶୁଣି, ହର୍ଷଣ ଆନନ୍ଦରେ ପୁନି କହିଲେ।
ପିତା ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୋ ଭୀଷଣଶ୍ ଚ ମାତା ଵିଷ୍ଟିଶ୍ ଚ ଭୀଷଣା ଭ୍ରାତରଶ୍ ଚ ମହାତ୍ମାନୋ ଯେନ ତେ ଶାନ୍ତବୁଦ୍ଧଯଃ
ତୁମର ପିତା ଟ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର ଭୟଙ୍କର, ମାଆ ବିଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଭୟଜନକ, ଭାଇମାନେ ମହାତ୍ମା, ଯାହାଁ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି।
ସୁରୂପାଶ୍ ଚ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ନିର୍ଦୋଷା ମଙ୍ଗଲପ୍ରଦାଃ ତନ୍ ମେ କର୍ମ ଵଦସ୍ଵାଦ୍ଯ ତତ୍କର୍ତାସ୍ମି ସୁରୋତ୍ତମ
ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର, ଦୋଷରହିତ ଓ ମଙ୍ଗଳଦାୟିନୀ ହେବେ। ଏହି କାମ କଣ ତାହା ମତେ କୁହ, ମୁଁ ଏହା କରିବି।
ଅନ୍ଯଥା ତାନ୍ ନ ଗଚ୍ଛେଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଃ ପ୍ରାହ ଧର୍ମରାଟ୍ ହର୍ଷଣଂ ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିଂ ତଂ ହର୍ଷଣୋ ଽସି ନ ସଂଶଯଃ
ନାହିଁ ତେବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ପାଇପାରିବିନାହିଁ। ଏପରି କହିଲେ, ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ—'ହର୍ଷଣ, ତୁମର ମନ ପବିତ୍ର, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ହର୍ଷଣ।'
ବହଵଃ ସ୍ଯୁଃ ସୁତାଃ କେଚିନ୍ ନୈଵ ତେ କୁଲତନ୍ତଵଃ ଏକ ଏଵ ସୁତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଯେନ ତଦ୍ ଧ୍ରିଯତେ କୁଲମ୍
ଘରେ ବହୁତ ପୁଅ ହେବା ସମ୍ଭବ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତେ ବଂଶ ଚାଲାନ୍ତିନାହାନ୍ତି; କେବଳ ଜଣେ ପୁଅ ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବଂଶ ଟିକିଥାଏ।
କୁଲସ୍ଯାଧାରଭୂତୋ ଯୋ ଯଃ ପିତ୍ରୋଃ ପ୍ରିଯକାରକଃ ଯଃ ପୂର୍ଵଜାନ୍ ଉଦ୍ଧରତି ସ ପୁତ୍ରସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇତରୋ ଗଦଃ
ଯିଏ ବଂଶର ଆଧାର, ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଭଲପାଏ, ପୂର୍ବଜମାନେଂକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ସେଇ ପୁଅ; ଅନ୍ୟଥା, ସେ ରୋଗ ସମାନ।
ଯସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଯାନୁରୂପଂ ମେ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମାତାମହ ପ୍ରିଯମ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ଗୌତମୀଂ ଗଚ୍ଛ ସ୍ନାତ୍ଵା ନିଯତମାନସଃ
ମୋତେ ଯେପରି ଭଲ ଓ ଯଥାଯଥ କଥା କହିଛ, ମାମା, ଏହିଥିରୁ ତୁମେ ନିୟମିତ ମନରେ ସ୍ନାନ କରି ଗୌତମୀକୁ ଯାଅ।