ପୂର୍ଵଦେଶାଧିପଃ କଶ୍ଚିତ୍ ପଵମାନ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମରତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପାଲକଃ
ପୂର୍ବ ଦିଗର ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ 'ପବମାନ' ବୋଲି ଡାକାଯାଉଥିଲା, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଧନୀ ଓ ଦେବତା-ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଥିଲେ।
ବଲେନ ମହତା ଯୁକ୍ତଃ ସପୁରୋଧା ଵନଂ ଯଯୌ ରେମେ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ ମନୋଜ୍ଞାଭିର୍ ନୃତ୍ଯଵାଦିତ୍ରଜୈଃ ସୁଖୈଃ
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ଅଟବାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ନାରୀମାନେ, ନୃତ୍ୟ-ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ମନ ରଖିଥିଲେ।
ସ ଚ ଏଵଂ ଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ ମୃଗଯାଶୀଲିଭିର୍ ଵୃତଃ ଏଵଂ ଭ୍ରମନ୍ କଦାଚିତ୍ ସ ଶ୍ରାନ୍ତୋ ଦ୍ରୁମମ୍ ଉପାଗତଃ
ସେ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ହୋଇ, ଶିକାର ପ୍ରେମୀ ଲୋକମାନେ ଘେରିଥିଲେ, ଏଭଳି ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ଏକଥରେ ଥକିଯାଇ ଗଛ ତଳକୁ ଗଲେ।
ଗୌତମୀତୀରସଂଭୂତଂ ନାନାପକ୍ଷିଗଣୈର୍ ଵୃତମ୍ ଆଶ୍ରମାଣାଂ ଗୃହପତିଂ ଧର୍ମଜ୍ଞମ୍ ଇଵ ସେଵିତମ୍
ଗୌତମୀ ତୀରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏହି ଗଛଟି, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଘେରିଥିଲେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଗୃହସ୍ଥ ମୁନିଙ୍କ ପରି ସେଠି ସେବିତ ହେଉଥିଲା।
ତମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପଵମାନୋ ନୃପୋତ୍ତମଃ ସ ଵିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଜନଵୃତ ଈକ୍ଷାଂ ଚକ୍ରେ ନଗୋତ୍ତମମ୍
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ପବମାନ ରାଜା ଲୋକମାନେ ସହିତ ଶାନ୍ତିରେ ବସି, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିଲେ।
ତତ୍ରାପଶ୍ଯଦ୍ ଦ୍ଵିଜଂ ସ୍ଥୂଲଂ ଦ୍ଵିମୁଖଂ ଶୋଭନାକୃତିମ୍ ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟଂ ତଥା ଶ୍ରାନ୍ତଂ ତମ୍ ଅପୃଚ୍ଛନ୍ ନୃପୋତ୍ତମଃ
ସେଠି ସେ ଏକ ଦେଖିଲେ—ବଡ଼, ଦୁଇମୁହଁ ଓ ଶୋଭାବନ୍ତ ପକ୍ଷୀ, ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ଓ ଥକିଥିବା; ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କୋ ଭଵାନ୍ ଦ୍ଵିମୁଖଃ ପକ୍ଷୀ ଚିନ୍ତାଵାନ୍ ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯସେ ନୈଵାତ୍ର କଶ୍ଚିଦ୍ ଦୁଃଖାର୍ତଃ କସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ଦୁଃଖମ୍ ଆଗତଃ
ତୁମେ କିଏ, ଦୁଇମୁହଁ ପକ୍ଷୀ? ତୁମେ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ପରି ଲାଗୁଛ; ଏଠି କେହି ଦୁଃଖରେ ନାହାନ୍ତି, ତେବେ କାହିଁକି ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ?
ତତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ନୃପତିଂ ପଵମାନଂ ଶନୈଃ ଶନୈଃ ସମାଶ୍ଵସ୍ତମନାଃ ପକ୍ଷୀ ଚିଚ୍ଚିକୋ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ ମୁହୁଃ
ତାପରେ, ମନ କିଛି ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଚିଚ୍ଚିକା ପକ୍ଷୀ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଛାଡ଼ି ଧୀରେ ଧୀରେ ପବମାନ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମତ୍ତୋ ଭଯଂ ନ ଚାନ୍ଯେଷାଂ ମମ ଵାନ୍ଯୋପପାଦିତମ୍ ନାନାପୁଷ୍ପଫଲାକୀର୍ଣଂ ମୁନିଭିଃ ପରିସେଵିତମ୍
ମୋତେ କେହି ଭୟ ଦେଉନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା କେହି ମୋତେ କଷ୍ଟ ଦେଇନାହାନ୍ତି; ଏହି ପାହାଡ଼ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା, ମୁନିମାନେ ସେବା କରନ୍ତି।
ପଶ୍ଯେଯଂ ଶୂନ୍ଯମ୍ ଏଵାଦ୍ରିଂ ତତଃ ଶୋଚାମି ମାମ୍ ଅହମ୍ ନ ଲଭାମି ସୁଖଂ କିଂଚିନ୍ ନ ତୃପ୍ଯାମି କଦାଚନ ନିଦ୍ରାଂ ପ୍ରାପ୍ନୋମି ନ କ୍ଵାପି ନ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିଂ ନ ନିର୍ଵୃତିମ୍
ତଥାପି ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଶୂନ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖେ, ତେଣୁ ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ; ମୁଁ କେବେ ଖୁସି ମିଳେନି, କେବେ ତୃପ୍ତି ମିଳେନି, କେଉଁଠି ନିଦ୍ରା ମିଳେନି, ବିଶ୍ରାମ କିମ୍ବା ସନ୍ତୋଷ କେବେ ମିଳେନି।
ଦ୍ଵିମୁଖସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜାତିଵିସ୍ମିତଃ
ଦୁଇଟି ମୁହଁ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ।
କୋ ଭଵାନ୍ କିଂ କୃତଂ ପାପଂ କସ୍ମାଚ୍ ଛୂନ୍ଯଶ୍ ଚ ପର୍ଵତଃ ଏକେନାସ୍ଯେନ ତୃପ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରାଣିନୋ ଽତ୍ର ନଗୋତ୍ତମେ
ତୁମେ କିଏ? କେଉଁ ପାପ କରିଛ? ଏହି ପାହାଡ଼ କାହିଁକି ଶୂନ୍ୟ? ଏଠାରେ, ଏହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ରେ, ଏକ ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତୃପ୍ତି ମାନେ—
କିମ୍ ଉତାସ୍ଯଦ୍ଵଯେନ ତ୍ଵଂ ନ ତୃପ୍ତିମ୍ ଉପଯାସ୍ଯସି କିଂ ଵା ତେ ଦୁଷ୍କୃତଂ ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଇହ ଜନ୍ମନ୍ଯ୍ ଅଥୋ ପୁରା
ତୁମେ ଦୁଇଟି ମୁହଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କି ତୃପ୍ତି ପାଇବ ନାହିଁ? ଏହି ଜନ୍ମରେ କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କେଉଁ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛ?
ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଶଂସ ମେ ସତ୍ଯଂ ତ୍ରାସ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ମହତୋ ଭଯାତ୍
ଏହା ସବୁ ସତ୍ୟ କଥା ମୋତେ କୁହ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବଡ଼ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରିବି।
ରାଜାନଂ ତଂ ଦ୍ଵିଜଃ ପ୍ରାହ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ନ୍ ଅଥ ଚିଚ୍ଚିକଃ
ତାପରେ, ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଚିଚ୍ଚିକ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଽହଂ ତ୍ଵାଂ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତଂ ପଵମାନ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତତ୍ ଅହଂ ଦ୍ଵିଜାତିପ୍ରଵରୋ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗଃ
ହେ ପବମାନ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ପୂର୍ବ କଥା କହିବି, ଶୁଣ। ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ।
କୁଲୀନୋ ଵିଦିତପ୍ରାଜ୍ଞଃ କାର୍ଯହନ୍ତା କଲିପ୍ରିଯଃ ଵଦେ ପୁରସ୍ ତଥା ପୃଷ୍ଠେ ଅନ୍ଯଦ୍ ଅନ୍ଯଚ୍ ଚ ଜନ୍ତୁଷୁ
ମୁଁ ଉଚ୍ଚ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କାମ କରିବାରେ ଅନିଷ୍ଠ, ଝଗଡ଼ାକୁ ପସନ୍ଦ କରେ, ସାମ୍ନାରେ ଏକ କଥା, ପଛରେ ଅନ୍ୟ କଥା, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଅନ୍ୟ କଥା କହେ।
ପରଵୃଦ୍ଧ୍ଯା ସଦା ଦୁଃଖୀ ମାଯଯା ଵିଶ୍ଵଵଞ୍ଚକଃ କୃତଘ୍ନଃ ସତ୍ଯରହିତଃ ପରନିନ୍ଦାଵିଚକ୍ଷଣଃ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଉନ୍ନତି ଦେଖି ସଦା ଦୁଃଖି, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଠକେ, କୃତଘ୍ନ, ସତ୍ୟ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବାରେ ପ୍ରବୀଣ।
ମିତ୍ରସ୍ଵାମିଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ ଦମ୍ଭାଚାରୋ ଽତିନିର୍ଘୃଣଃ ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ତାପଯାମି ଜନାନ୍ ବହୂନ୍
ମିତ୍ର, ସ୍ୱାମୀ ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସଘାତକ, ଚାଳାକ ଆଚରଣ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର, ମନ, କାମ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି।
ଅଯମ୍ ଏଵ ଵିନୋଦୋ ମେ ସଦା ଯତ୍ ପରହିଂସନମ୍ ଯୁଗ୍ମଭେଦଂ ଗଣୋଚ୍ଛେଦଂ ମର୍ଯାଦାଭେଦନଂ ସଦା
ମୋର ସଦାର ଆନନ୍ଦ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗିବା, ଦଳକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଓ ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିବା।
କରୋମି ନିର୍ଵିଚାରୋ ଽହଂ ଵିଦ୍ଵତ୍ସେଵାପରାଙ୍ମୁଖଃ ନ ମଯା ସଦୃଶଃ କଶ୍ଚିତ୍ ପାତକୀ ଭଵନତ୍ରଯେ
ମୁଁ ବିଚାର ଛାଡ଼ି କାମ କରେ, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସେବାରୁ ଦୂରେ ରହେ; ଏହି ତିନି ଭୁବନରେ ମୋତେ ଦୁଷ୍ଟ କେହି ନାହିଁ।
ତେନାହଂ ଦ୍ଵିମୁଖୋ ଜାତସ୍ ତାପନାଦ୍ ଦୁଃଖଭାଗ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଦୁଃଖେନ ସଂତପ୍ତଃ ଶୂନ୍ଯୋ ଽଯଂ ପର୍ଵତୋ ମମ
ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଦୁଇଟି ମୁହଁ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଦୁଃଖ ଓ ଅପମୃତ୍ୟୁରେ ପଡ଼ିଛି; ଏହି ଦୁଃଖରେ ଏହି ପାହାଡ଼ ମୋ ପାଇଁ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି।
ଅନ୍ଯଚ୍ ଚ ଶୃଣୁ ଭୂପାଲ ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥସଂହିତମ୍ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାସମଂ ପାପଂ ତଦ୍ ଵିନା ତଦ୍ ଅଵାପ୍ଯତେ
ଏହା ଛଡ଼ା, ରାଜା, ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିବା ଆଉ କଥା ଶୁଣ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସମାନ ପାପ କିଛି କାରଣ ଛଡ଼ା ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ସଂଗରଂ ଗତ୍ଵା ଅଥଵାନ୍ଯତ୍ର ସଂଗରାତ୍ ପଲାଯନ୍ତଂ ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ତଂ ଚ ପରାଙ୍ମୁଖମ୍
ଯଦି କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ ଛଡ଼ା ଅଞ୍ଚଳରେ, ପଳାଇଯାଉଥିବା, ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା, ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ପଛ ଫେରିଥିବା ଜଣେକୁ ମାରିଦେଇ—
ଅଵିଜ୍ଞାତଂ ଚୋପଵିଷ୍ଟଂ ବିଭେମୀତି ଚ ଵାଦିନମ୍ ତଂ ଯଦି କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ହନ୍ଯାତ୍ ସ ତୁ ସ୍ଯାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଘାତକଃ
କିମ୍ବା ଅଜଣା, ବସିଥିବା, 'ମୁଁ ଡରୁଛି' ବୋଲୁଥିବା ଜଣେକୁ ଯଦି କ୍ଷତ୍ରିୟ ମାରିଦେଇ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
ଅଧୀତଂ ଵିସ୍ମରତି ଯସ୍ ତ୍ଵଂ କରୋତି ତଥୋତ୍ତମମ୍ ଅନାଦରଂ ଚ ଗୁରୁଷୁ ତମ୍ ଆହୁର୍ ବ୍ରହ୍ମଘାତକମ୍
ଯିଏ ଶିଖିଥିବା କଥା ଭୁଲିଯାଏ, ଉତ୍ତମ କାମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାମ କରେ, କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅଦର କରେ—ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେ ଚ ପ୍ରିଯଂ ଵକ୍ତି ପରୋକ୍ଷେ ପରୁଷାଣି ଚ ଅନ୍ଯଦ୍ ଧୃଦି ଵଚସ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯତ୍ କରୋତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯତ୍ ସଦୈଵ ଯଃ
ଯିଏ ସାମ୍ନାରେ ମିଷ୍ଟି କଥା କହେ, ପଛରେ କଠୋର କଥା, ମନରେ ଅନ୍ୟ କଥା ରଖେ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କଥା କହେ, ସଦା ଅନ୍ୟ କାମ କରେ—
ଗୁରୂଣାଂ ଶପଥଂ କର୍ତା ଦ୍ଵେଷ୍ଟା ବ୍ରାହ୍ମଣନିନ୍ଦକଃ ମିଥ୍ଯା ଵିନୀତଃ ପାପାତ୍ମା ସ ତୁ ସ୍ଯାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଘାତକଃ
ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭୁଲ ଶପଥ ଦେଇଥାଏ, ଦ୍ୱେଷ କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ମିଥ୍ୟା ନମ୍ରତା ଦେଖାଏ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥାଏ—ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
ଦେଵଂ ଵେଦମ୍ ଅଥାଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଧର୍ମବ୍ରାହ୍ମଣସଂଗତିମ୍ ଏତାନ୍ ନିନ୍ଦତି ଯୋ ଦ୍ଵେଷାତ୍ ସ ତୁ ସ୍ଯାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଘାତକଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ବେଷବଶତଃ ଦେବତା, ବେଦ, ଆତ୍ମା କିମ୍ବା ଧର୍ମିକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ପାପୀ।
ଏଵଂ ଭୂତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅହଂ ରାଜନ୍ ଦମ୍ଭାର୍ଥଂ ଲଜ୍ଜଯା ତଥା ସଦ୍ଵୃତ୍ତ ଇଵ ଵର୍ତେ ଽହଂ ତସ୍ମାଦ୍ ରାଜନ୍ ଦ୍ଵିଜୋ ଽଭଵମ୍
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଏପରି ଥିଲି ମଧ୍ୟ, ଲୋକଙ୍କ ଆଗରେ ଭଲ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଥିବା ପରି ଆଚରଣ କରୁଥିଲି; ଏହିପରି ଭାବରେ ମୁଁ ଦ୍ବିଜ ହେଇଥିଲି।